 |
| Từ 1.7.2025: Giảm thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu xuống còn 15 năm |
Đây được đánh giá là bước tiến lớn trong việc mở rộng diện bao phủ BHXH và đảm bảo an sinh xã hội, đặc biệt đối với nhóm lao động có thời gian tham gia BHXH ngắn hoặc bắt đầu tham gia muộn.
Theo quy định của Luật BHXH năm 2014, hiện còn hiệu lực đến hết ngày 30.6.2025, người lao động chỉ được nhận lương hưu hằng tháng nếu đã đóng BHXH đủ 20 năm trở lên đối với nam và 15 năm trở lên đối với nữ. Những trường hợp không đáp ứng đủ thời gian này khi đến tuổi nghỉ hưu sẽ không được nhận lương hưu, mà thường chỉ có thể nhận trợ cấp BHXH một lần.
Thực tế cho thấy, yêu cầu về thời gian đóng BHXH tối thiểu 20 năm là một rào cản lớn với không ít người lao động, đặc biệt là nam giới và những người tham gia BHXH ở độ tuổi trung niên. Trong 7 năm triển khai luật hiện hành, đã có hơn 53.000 người đến tuổi nghỉ hưu nhưng phải nhận BHXH một lần do chưa đủ 20 năm đóng. Ngoài ra, hơn 20.000 người phải đóng bù một lần cho số năm còn thiếu để được hưởng lương hưu định kỳ.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc điều chỉnh chính sách, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động và khuyến khích họ duy trì sự tham gia vào hệ thống BHXH lâu dài.
Luật BHXH (sửa đổi): Linh hoạt hơn, nhân văn hơn
Ngày 29.6.2024, Quốc hội đã thông qua Luật BHXH (sửa đổi), với hiệu lực thi hành từ 1.7.2025. Một trong những thay đổi được đánh giá cao nhất trong luật mới là giảm điều kiện tối thiểu về thời gian đóng BHXH từ 20 năm xuống còn 15 năm, áp dụng cho cả nam và nữ.
Cụ thể, kể từ ngày 1.7.2025, người lao động khi nghỉ việc, nếu đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định và đã có ít nhất 15 năm đóng BHXH bắt buộc, sẽ được hưởng lương hưu hằng tháng. Đây là thay đổi mang tính mở rộng diện thụ hưởng và đặc biệt có ý nghĩa với nhóm lao động phi chính thức, người tham gia BHXH tự nguyện, và những người bước vào độ tuổi lao động muộn.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng điều kiện 15 năm này không áp dụng đối với người nghỉ hưu sớm do suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên hoặc thuộc các nhóm nghề nghiệp đặc thù. Những đối tượng này vẫn cần đáp ứng các điều kiện riêng theo quy định của luật.
Tuổi nghỉ hưu năm 2025: Lộ trình tăng tiếp tục được duy trì
Song song với điều chỉnh về thời gian đóng, người lao động cũng cần cập nhật quy định mới về tuổi nghỉ hưu. Theo Bộ luật Lao động năm 2019 và lộ trình đang thực hiện, năm 2025, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện bình thường là 61 tuổi 3 tháng đối với nam và 56 tuổi 8 tháng đối với nữ. Mỗi năm, độ tuổi này tiếp tục tăng cho đến khi đạt mức cuối cùng là 62 tuổi đối với nam vào năm 2028 và 60 tuổi đối với nữ vào năm 2035.
Những người làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, hoặc có tình trạng suy giảm khả năng lao động, có thể nghỉ hưu sớm hơn tối đa 5 đến 10 tuổi, tùy từng trường hợp, với điều kiện đảm bảo số năm đóng BHXH theo luật định.
Những trường hợp đặc biệt đủ điều kiện nghỉ hưu với 15 năm đóng BHXH:
Điều 64 của Luật BHXH (sửa đổi) quy định rõ các nhóm đối tượng được hưởng lương hưu nếu có ít nhất 15 năm đóng BHXH và đáp ứng một trong các điều kiện sau:
Đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định;
Làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại hoặc vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn (bao gồm nơi có phụ cấp khu vực từ 0,7 trở lên trước 1.1.2021);
Làm công việc khai thác than trong hầm lò;
Bị nhiễm HIV/AIDS do rủi ro nghề nghiệp trong khi thực hiện nhiệm vụ.
Ngoài ra, đối với lực lượng vũ trang, cơ yếu và một số ngành đặc thù, các quy định riêng vẫn được duy trì nhằm đảm bảo tính đặc thù nghề nghiệp và yêu cầu quốc phòng, an ninh.
Việc giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu xuống còn 15 năm không chỉ giúp người lao động dễ dàng tiếp cận chế độ hưu trí hơn, mà còn góp phần hạn chế tình trạng rút BHXH một lần – một hiện tượng đang có chiều hướng gia tăng những năm gần đây.
Đồng thời, chính sách mới cũng tạo cơ hội để người lao động chủ động hơn trong kế hoạch tài chính tuổi già, đặc biệt là những người tham gia BHXH tự nguyện – nhóm vốn chịu nhiều rủi ro khi không có chế độ hưu trí ổn định.
Trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng rõ nét, cải cách BHXH theo hướng linh hoạt, nhân văn và bao trùm sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống an sinh bền vững cho tương lai.
