Truy xuất nguồn gốc: Từ giải pháp kỹ thuật đến yêu cầu bắt buộc

Truy xuất nguồn gốc: Từ giải pháp kỹ thuật đến yêu cầu bắt buộc

Trong bối cảnh gian lận thương mại và hàng giả ngày càng tinh vi, truy xuất nguồn gốc không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành “giấy thông hành” sống còn cho hàng hóa Việt Nam trên con đường hội nhập quốc tế. Đây là giải pháp giúp bảo vệ người tiêu dùng, nâng cao uy tín doanh nghiệp và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bền vững.

Theo số liệu từ Ban chỉ đạo 389, chỉ trong hai tuần cao điểm gần đây, lực lượng chức năng đã xử lý hơn 450 vụ việc liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả với giá trị hơn 40 tỷ đồng. Trong quý I năm 2025, hơn 30.650 vụ vi phạm đã bị phát hiện, cho thấy tình trạng gian lận thương mại ngày càng có tổ chức và sử dụng công nghệ cao để qua mặt kiểm tra truyền thống.

Cục trưởng Cục Quản lý thị trường Trần Hữu Linh nhận định: “Các phương pháp như tem chống giả, mã vạch đơn giản đã không còn phát huy hiệu quả trước các hình thức giả mạo tinh vi như giả mã QR, giả nguồn gốc xuất xứ…”.

Theo các chuyên gia, truy xuất nguồn gốc là quá trình theo dõi đầy đủ hành trình của sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, phân phối đến tay người tiêu dùng, đảm bảo tính minh bạch ở mọi công đoạn.

TS. Nguyễn Thị Thu Trang – Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) cho biết: “Doanh nghiệp cần minh bạch dữ liệu để xây dựng hệ thống truy xuất hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều đơn vị e ngại vì sợ lộ bí mật kinh doanh hoặc chưa đủ năng lực triển khai”.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, truy xuất nguồn gốc – đặc biệt qua mã QR – không chỉ giúp người tiêu dùng tra cứu thông tin sản phẩm trong vài giây, mà còn là công cụ giúp cơ quan chức năng truy ngược quá trình sản xuất, phát hiện hàng giả hiệu quả hơn.

Mặc dù hành lang pháp lý đang dần hoàn thiện với các quy định yêu cầu gắn mã QR bắt buộc trên bao bì hàng hóa, song quá trình triển khai thực tế vẫn gặp nhiều rào cản.

Theo ông Phạm Văn Thọ – Chủ tịch Công ty CP Công nghệ chống giả Việt Nam: “Doanh nghiệp Việt, đặc biệt là các đơn vị nhỏ và vừa, thiếu nhân lực, vốn đầu tư và công nghệ cần thiết. Việc chia sẻ dữ liệu cũng chưa được đồng thuận vì lo ngại mất thông tin nội bộ”.

Giải pháp được các chuyên gia đề xuất gồm: Hỗ trợ tài chính từ Quỹ khởi nghiệp/WTO để doanh nghiệp xây dựng hệ thống truy xuất. Xây dựng bộ dữ liệu mẫu và phòng thử nghiệm truy xuất theo khu vực. Đẩy mạnh kiểm tra định kỳ và đánh giá hiệu quả hệ thống truy xuất. Khuyến khích hình thành chuỗi liên kết cấp vùng, nâng cao tính đồng bộ dữ liệu.

Việt Nam đang trong giai đoạn then chốt của quá trình hội nhập sâu rộng. Những tiêu chuẩn về minh bạch, nguồn gốc hàng hóa ngày càng trở nên khắt khe tại các thị trường quốc tế. Do đó, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn là cách để khẳng định chất lượng, nâng cao thương hiệu và chiếm lĩnh thị phần bền vững.

“Truy xuất nguồn gốc là lá chắn bảo vệ người tiêu dùng và là nền tảng kinh doanh minh bạch. Doanh nghiệp nào chậm chân, thiếu sự chuẩn bị sẽ mất lợi thế cạnh tranh ngay trên sân nhà và quốc tế,” ông Thọ khẳng định.