Trung Quốc có lẽ là quốc gia sản xuất dầu lớn nhất mà ít ai nghĩ đến. Hiện tại, chỉ có 5 quốc gia vượt qua mức sản lượng 4,16 triệu thùng/ngày mà họ khai thác được vào năm ngoái. Tuy nhiên, Trung Quốc ít được chú ý hơn so với các nhà sản xuất nhỏ nhưng nổi tiếng hơn như Brazil, Na Uy, Libya và Nigeria.
Triển vọng ngành dầu mỏ của Trung Quốc rất quan trọng đối với cân bằng năng lượng toàn cầu, an ninh quốc gia và sự phát triển của các công ty dầu khí nhà nước lớn như Sinopec, Tập đoàn Dầu khí Ngoài khơi Quốc gia Trung Quốc (CNOOC) và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC). Mặc dù sở hữu diện tích rộng lớn, Trung Quốc dường như không có dầu cho đến khi tìm thấy các mỏ Daqing năm 1959, Shengli năm 1961 và các mỏ khác ở phía đông bắc. Sản lượng bùng nổ trong những năm 1970, và đáng chú ý là Trung Quốc đã trở thành nước xuất khẩu ròng dầu mỏ vào cuối năm 1992.
Tuy nhiên, nhu cầu lớn trong nước đã vượt xa nguồn lực sẵn có. Mặc dù sản lượng tăng đến năm 2015, Trung Quốc đã trở thành nhà nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới. Sản lượng giảm trong ba năm tiếp theo do giá dầu giảm và các công ty lớn của Trung Quốc cắt giảm đầu tư. Tuy nhiên, vào mùa hè năm 2018, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã yêu cầu ưu tiên tự cung tự cấp hơn là lợi nhuận thương mại do lo ngại về an ninh năng lượng trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ-Trung đang gia tăng.
Ba công ty dầu khí quốc gia lớn đã công bố kế hoạch hành động 7 năm và tăng đáng kể ngân sách đầu tư thượng nguồn. Kể từ đó, tốc độ tăng trưởng đã ổn định, với trung bình gần 100.000 thùng mỗi ngày được bổ sung mỗi năm, và năm nay đã bắt đầu một cách mạnh mẽ. Triển vọng của OPEC cho thấy sản lượng của Trung Quốc chỉ tăng 10.000 thùng mỗi ngày trong năm nay và năm tới, nhưng điều này có vẻ bi quan.
Có khả năng Trung Quốc sẽ vượt mức cao nhất mọi thời đại là 4,3 triệu thùng/ngày trong năm nay hoặc năm tới. Mỗi giọt dầu trong nước đều là một giọt không phải nhập khẩu, và tác động của nó sẽ tăng lên nếu như dự kiến nhu cầu dầu của Trung Quốc đạt đỉnh vào thập kỷ này.
Ngược lại, đầu tư quốc tế của các công ty nhà nước lớn vào lĩnh vực dầu lại khá nhỏ, khác với thời kỳ bùng nổ trước đó từ 2005 đến 2013, khi họ thực hiện các thương vụ mua lại lớn và giành chiến thắng trong các cuộc đấu thầu ở nhiều quốc gia từ Kazakhstan, Iraq đến Canada và Colombia.
Gần đây, họ tập trung vào khí tự nhiên hóa lỏng hơn là dầu. Vòng đấu thầu mới nhất của Iraq vào tháng 5 bị chi phối bởi các công ty Trung Quốc, nhưng là các thực thể tư nhân hoặc bán tư nhân nhỏ hơn, không phải các công ty khổng lồ nhà nước.
Sự tăng trưởng trong nước đã khó đạt được. Địa chất của Trung Quốc rất phức tạp và các mỏ hiện có đã được khai thác nhiều. Năm ngoái, ba công ty lớn của nhà nước đã đầu tư khoảng 78 tỷ USD, so với 65 tỷ USD của ba đối thủ cạnh tranh quốc tế lớn nhất là Shell, ExxonMobil và Chevron.
Nhưng các hạn chế sản xuất của OPEC và việc thúc đẩy giá cao hơn mang lại cho các công ty Trung Quốc dòng tiền vững chắc và cho phép họ theo đuổi các nguồn tài nguyên có chi phí cao hơn.
Phần lớn tăng trưởng sản xuất đến từ các mỏ ngoài khơi, dẫn đầu là CNOOC. Trong tháng này, công ty đã ra mắt giàn sản xuất nổi hình tròn đầu tiên ở châu Á, được sử dụng để phát triển các mỏ ở độ sâu nước vừa phải nhưng thời tiết khắc nghiệt. Biển Đông thường xuyên hứng chịu các cơn bão mạnh.
Trung Quốc cũng tích cực đẩy mạnh hoạt động thăm dò ở khu vực này và tìm cách ngăn cản các nước láng giềng, đặc biệt là Việt Nam và Philippines, phát triển các mỏ ở vùng biển tranh chấp.
Tại các sa mạc xa xôi thuộc lưu vực Tarim phía tây, Sinopec đang khoan một số giếng sâu nhất thế giới. Vào tháng 3, giếng Shendi Take-1 đã vượt qua 10.000 mét, đây là giếng thứ hai trên toàn cầu có độ sâu như vậy. Nó gặp phải nhiệt độ hơn 200°C.
Công ty đang phát triển mỏ Shunbei ở khu vực này. Với độ sâu khoảng 8.000 mét, đây là một trong những nơi có trữ lượng thương mại sâu nhất thế giới.
Việc khai thác những giọt dầu cuối cùng từ các mỏ đã trưởng thành đòi hỏi phải tăng cường thu hồi dầu (EOR) - một bộ kỹ thuật bơm carbon dioxide, hơi nước, hóa chất hoặc các chất khác vào lòng đất. Trong khi chỉ có khoảng 40% lượng dầu trong lòng đất có thể được khai thác theo cách thông thường, EOR có thể tăng tỷ lệ đó lên 60%.
Shengli và Daqing đều sử dụng rộng rãi việc bơm polyme, làm đặc nước để đẩy dầu ra ngoài hiệu quả hơn.
Carbon dioxide EOR còn có thêm ưu điểm là giữ vĩnh viễn một số khí gây hiệu ứng nhà kính dưới lòng đất. Nó cũng có thể giảm nhu cầu bơm nước để duy trì áp lực, điều này rất hữu ích ở những khu vực thường xuyên bị căng thẳng về nước ở Trung Quốc.
Sinopec đang sử dụng kỹ thuật này tại mỏ Shengli để thu giữ carbon dioxide từ các cơ sở hóa dầu và trong tương lai là các nhà máy điện. Trung Quốc có thể sản xuất tới 3,6 tỷ thùng dầu một cách kinh tế theo cách này.
Cuối cùng, triển vọng Trung Quốc bắt chước sự bùng nổ đá phiến của Mỹ là như thế nào? Trung Quốc có nguồn tài nguyên dầu đá phiến, với CNPC báo cáo có trữ lượng từ 20 tỷ đến 35 tỷ thùng tại các lưu vực của nước này.
Nhưng các bể chứa đá phiến rất phức tạp, thường sâu, độ thấm thấp và chứa dầu khá nặng. Trung Quốc cũng chưa tiến xa về công nghệ đá phiến như Mỹ.
Năm ngoái, nước này sản xuất khoảng 80.000 thùng mỗi ngày, khác xa so với Mỹ, quốc gia khai thác nhiều hơn gấp trăm lần. Ngay cả khi đạt được mục tiêu đầy tham vọng là 200.000 thùng/ngày vào năm 2035, điều này cũng không làm thay đổi nhiều bức tranh tổng thể.
Trung Quốc đã thành công hơn trong lĩnh vực khí đá phiến, chủ yếu ở khu vực Tây Nam Tứ Xuyên, nhưng vẫn kém xa đối thủ cạnh tranh xuyên Thái Bình Dương.
Năm 2020, chính phủ Trung Quốc quyết định mở cửa tham gia thượng nguồn cho các công ty khác ngoài các công ty lớn thuộc sở hữu nhà nước. Các công ty quốc tế trước đây đã có một số liên doanh với các đối tác Trung Quốc nhưng kết quả không mấy khả quan.
Vốn phương Tây khó có thể đổ vào thời điểm này do căng thẳng chính trị, nhưng các công ty nhỏ hơn của Trung Quốc, rất nổi bật ở Iraq, có thể đóng vai trò lớn hơn ở quê nhà và mang lại một số cách tiếp cận sáng tạo hơn.
Việc sản xuất dầu mỏ ở Trung Quốc có vẻ ngày càng leo dốc. Tuy nhiên, nó có thể sẽ tiếp tục tăng trưởng trong một số năm tới, dựa trên nguồn lực, cường độ đầu tư và tầm quan trọng đối với sứ mệnh quốc gia.
Bình Anh/ Theo Robin Mills - CEO Qamar Energy
