Quỹ phát triển đất - Bệ đỡ tài chính cho Quảng Trị sau sáp nhập

Trong bức tranh tài chính của các địa phương, đất đai luôn là nguồn lực đặc biệt quan trọng. Với Quảng Trị, nguồn thu từ tiền sử dụng đất, nhất là qua đấu giá, nhiều năm qua trở thành trụ cột trong cơ cấu ngân sách. Không chỉ bổ sung nguồn vốn cho đầu tư phát triển, các dự án tạo quỹ đất còn góp phần làm thay đổi diện mạo hạ tầng, mở ra động lực tăng trưởng mới. Chỉ tính 8 tháng năm 2025, tỉnh đã thu gần 3.800 tỷ đồng tiền sử dụng đất, đạt vượt 103% kế hoạch năm và tăng tới 150% so với cùng kỳ. Đây là nguồn thu ngân sách địa phương được giữ lại 100% để tái đầu tư, qua đó trực tiếp cải thiện đời sống người dân, nâng cấp hạ tầng, thúc đẩy mục tiêu nông thôn mới nâng cao.

Dù có ý kiến cho rằng thu từ đất thiếu tính bền vững, nhưng trong giai đoạn hiện nay – khi hạ tầng hành chính, kinh tế-xã hội ở nhiều địa phương vừa sáp nhập còn phân tán, chưa đủ sức hút đầu tư – thì đây chính là “cứu cánh” của ngân sách cơ sở. Nếu được sử dụng hợp lý, nguồn lực này có thể trở thành bàn đạp để hình thành các dòng thu ổn định hơn trong tương lai.

Thu từ đất đang trở thành "cứu cánh" ngân sách Quảng Trị sau sáp nhập

Thực tiễn từ xã Hoàn Lão, Quảng Trị (trước thuộc Bố Trạch, Quảng Bình cũ) là minh chứng. Trong 10 năm, địa phương này triển khai 9 dự án tạo quỹ đất với vốn đầu tư hơn 285 tỷ đồng, thu về trên 305 tỷ từ đấu giá và dự kiến tiếp tục đem lại thêm khoảng 500 tỷ trong năm tới. Sau khi trừ chi phí, ngân sách xã hưởng lợi ròng gần 208 tỷ đồng – con số hiếm thấy với cấp xã, tạo điều kiện để Hoàn Lão hoàn thiện hạ tầng, nâng cao đời sống nhân dân.

Nhiều xã, phường khác trong tỉnh cũng đạt kết quả khả quan, cho thấy tính lan tỏa và khả năng nhân rộng của mô hình. Đáng chú ý, Quỹ Phát triển đất tỉnh Quảng Trị với vốn điều lệ trên 1.600 tỷ đồng đã trở thành “bệ đỡ” tài chính, sẵn sàng ứng vốn để các địa phương bồi thường, giải phóng mặt bằng, đầu tư hạ tầng và tạo lập quỹ đất sạch.

Tuy nhiên, việc triển khai còn không ít vướng mắc: xã chưa có đơn vị sự nghiệp đủ tư cách pháp nhân làm chủ đầu tư; công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã đang rà soát, điều chỉnh; quy trình phê duyệt dự án chưa thật sự phù hợp với mô hình chính quyền 2 cấp. Nếu không sớm tháo gỡ, hiệu quả mô hình sẽ bị hạn chế.

Điều quan trọng cần nhìn nhận, các dự án tạo quỹ đất mang tính chất tương tự dự án bất động sản – có yếu tố sinh lời và thị trường cao. Chính quyền cơ sở khi triển khai phải cân nhắc kỹ quy mô, vị trí, nhu cầu thị trường, tránh đầu tư dàn trải hoặc “ôm” dự án quá lớn dẫn đến lãng phí.

Đất đai vẫn sẽ là nguồn lực đặc biệt trong nhiều năm tới. Nhưng cùng với cơ chế phân chia hợp lý và quản lý minh bạch, nguồn thu từ đất cần được định hướng như “cú hích” khởi đầu, thay vì trở thành sự lệ thuộc lâu dài.