“Luật Đô thị đặc biệt sẽ là ‘đòn bẩy rất lớn’, tạo ‘đại cú hích’ cho TP.Hồ Chí Minh phát triển”

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đánh giá luật Đô thị đặc biệt sẽ là đòn bẩy tạo thêm dư địa cho thành phố ẢNH: NHẬT THỊNH

Nhận định này phản ánh rõ kỳ vọng về một hệ thống cơ chế, chính sách đủ cụ thể, sát thực tiễn để giải quyết những điểm nghẽn lâu nay trong quản trị đô thị, từ quy hoạch, đầu tư đến huy động nguồn lực.

Mới đây, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP. Hồ Chí Minh đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi về việc nghiên cứu, xây dựng Luật Đô thị đặc biệt – một đạo luật được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những “nút thắt” kéo dài, tạo động lực phát triển mới cho đầu tàu kinh tế cả nước. Từ góc nhìn quản lý đến giới nghiên cứu và người dân, nhiều ý kiến đồng thuận cho rằng đây là thời điểm cần thiết để Thành phố có một khung thể chế đủ mạnh, đủ linh hoạt, phù hợp với quy mô và vai trò đặc thù.

TP.HCM dự kiến trình Quốc hội Luật Đô thị đặc biệt xem xét, thông qua cuối năm nay. Ảnh: Quỳnh Danh.

Cần một chỉnh thể chính sách đồng bộ

Từ góc độ nghiên cứu, TS Bùi Ngọc Hiền, Học viện Cán bộ TP.Hồ Chí Minh cho rằng Luật Đô thị đặc biệt không nên chỉ dừng ở việc bổ sung các cơ chế riêng lẻ, mà cần được xây dựng như một khung thể chế nền tảng cho một đô thị quy mô lớn. Theo ông, cách tiếp cận “cơi nới” chính sách sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, thay vào đó cần một chỉnh thể đồng bộ có khả năng khơi thông và huy động hiệu quả các nguồn lực.

Một trong những nội dung quan trọng được nhấn mạnh là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Trong bối cảnh Thành phố vận động nhanh, nếu thiếu không gian thí điểm, nhiều sáng kiến sẽ khó đi vào thực tiễn. Việc cho phép thử nghiệm các mô hình quản lý, phát triển kinh tế - xã hội với phạm vi, thời gian và cơ chế đánh giá rõ ràng sẽ giúp chính sách được kiểm chứng ngay trong đời sống.

Cùng quan điểm, ThS Đinh Hoàng Hà, Giám đốc quốc gia Học viện Hanbridge Singapore, cho rằng các nội dung cốt lõi như phân quyền, cơ chế tài chính cần được quy định trực tiếp trong luật, hạn chế tối đa việc giao xuống văn bản dưới luật. Đồng thời, luật phải xác định rõ vai trò của các bộ, ngành chỉ dừng ở hướng dẫn kỹ thuật, không đặt thêm điều kiện làm thu hẹp quyền đã được trao.

Theo ông, cần trao cho TP.Hồ Chí Minh quyền chủ động ban hành quy định chi tiết trong phạm vi phân cấp, bảo đảm nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đây là yếu tố then chốt để tránh chồng chéo và rút ngắn thời gian triển khai chính sách.

Gỡ điểm nghẽn từ quy hoạch đến hạ tầng

Ở lĩnh vực quy hoạch, ThS-KTS Nguyễn Bình Dương, Viện Quy hoạch xây dựng TP.Hồ Chí Minh chỉ ra thực trạng độ trễ giữa quy hoạch và tốc độ phát triển. Quy trình điều chỉnh kéo dài trong khi nhu cầu thị trường biến động nhanh khiến nhiều cơ hội đầu tư bị bỏ lỡ. Vì vậy, Luật cần trao quyền cho Thành phố chủ động điều chỉnh quy hoạch cục bộ, áp dụng các chỉ tiêu linh hoạt tại khu vực phát triển mới.

Bên cạnh đó, hàng loạt vấn đề tồn tại cũng cần được xử lý đồng bộ như cải tạo chung cư cũ, phát triển metro gắn với khai thác quỹ đất theo mô hình TOD, hay thiếu công cụ tài chính mạnh để đầu tư hạ tầng. Các không gian mới như không gian ngầm, không gian trên cao và hành lang pháp lý cho kinh tế mới cũng cần được luật hóa.

Theo các chuyên gia, những cơ chế như quy hoạch linh hoạt, thể chế hóa TOD hay mở rộng dư địa tài chính không phải là ưu ái riêng, mà là công cụ khoa học nhằm giải phóng nguồn lực, thu hút đầu tư và tái định hình không gian đô thị hiện đại, bền vững.

Khu Công nghệ cao TP.Hồ Chí Minh, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Thành phố. ẢNH: HOÀNG HÙNG

Chính sách phải chạm đến đời sống

Không chỉ dừng ở tầm vĩ mô, Luật Đô thị đặc biệt còn được kỳ vọng mang lại thay đổi cụ thể trong đời sống người dân. Tại cơ sở, ông Dương Quang Kiên, Bí thư chi bộ khu phố Mỹ Thạnh, cho biết điều người dân quan tâm trước hết là sự thuận tiện trong thủ tục hành chính. Những quy trình rườm rà, phải đi lại nhiều lần cần được thay bằng dịch vụ công trực tuyến, liên thông dữ liệu để giảm phiền hà.

Hạ tầng đô thị cũng cần được cải thiện từ những nhu cầu thiết thực như đường hẻm sạch, không ngập nước, chiếu sáng đầy đủ, môi trường sống an toàn. Theo ông, nếu các vấn đề dân sinh được ưu tiên đúng mức, người dân sẽ cảm nhận rõ hiệu quả của chính sách.

Ở góc nhìn người lao động, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh (Công ty TNHH Juki Việt Nam- KCX Tân Thuận, TP.Hồ Chí Minh), mong muốn Thành phố phát triển mạnh hơn để tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập, cải thiện dịch vụ y tế và giảm tình trạng ùn tắc giao thông, ngập nước – những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống hằng ngày.

Bảo đảm giám sát và đồng thuận xã hội

Đóng góp vào quá trình xây dựng luật, Bà Tô Thị Bích Châu, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam nhấn mạnh hai yêu cầu cốt lõi là phân quyền thực chất và tăng cường trách nhiệm giải trình. Khi đã trao quyền, Thành phố cần đủ năng lực để thực thi hiệu quả, đồng thời các chỉ số đánh giá phải rõ ràng, minh bạch.

Bà cũng cho rằng đồng thuận xã hội không tự hình thành mà cần được xây dựng thông qua việc người dân được cung cấp thông tin đầy đủ, tham gia góp ý và nhận phản hồi rõ ràng. Do đó, luật cần thể chế hóa vai trò giám sát, phản biện của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội, qua đó kịp thời phát hiện và điều chỉnh những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.Hồ Chí Minh không chỉ là yêu cầu phát triển trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Khi các cơ chế được thiết kế đúng và đi vào thực chất, kỳ vọng về một “đại cú hích” như nhận định của Chủ tịch UBND Thành phố hoàn toàn có cơ sở, mở ra giai đoạn phát triển mới cho đô thị lớn nhất cả nước.