TP. Hồ Chí Minh trước mục tiêu tăng trưởng hai con số: Gỡ điểm nghẽn để bứt phá

Đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 8,5% trong năm 2025 và hướng tới tăng trưởng hai con số vào năm 2030, TP. Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn bản lề với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít thách thức. Trong bối cảnh dư địa tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp, yêu cầu đặt ra cho Thành phố không chỉ là tăng tốc, mà còn phải tháo gỡ những “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc đã tồn tại nhiều năm, đồng thời khơi thông động lực phát triển mới dựa trên đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực .

Tại buổi họp báo cung cấp thông tin về các vấn đề kinh tế – xã hội trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh diễn ra chiều nay ngày 15/1/2025, Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh đã thẳng thắn chỉ ra 4 điểm nghẽn lớn đang kìm hãm động lực tăng trưởng của Thành phố, dù nhiều chủ trương, chính sách đã được ban hành và triển khai trong thời gian qua.

Quy hoạch – “nút thắt” kéo dài nhiều năm

Theo bà Trương Thiết Hà - Phó Trưởng Phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh cho biết, quy hoạch là điểm nghẽn mang tính nền tảng, ảnh hưởng trực tiếp đến mọi lĩnh vực phát triển kinh tế – xã hội. Trong giai đoạn trước, công tác lập và tổ chức thực hiện quy hoạch tại Thành phố chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, thiếu tính đồng bộ và tầm nhìn dài hạn. Việc điều chỉnh quy hoạch diễn ra nhiều lần, thậm chí có trường hợp điều chỉnh mang tính cục bộ, chạy theo lợi ích ngắn hạn, gây hệ lụy đến môi trường, cảnh quan đô thị và quyền lợi chính đáng của cộng đồng dân cư .

Bà Trương Thiết Hà - Phó Trưởng Phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh.

Đáng chú ý, tình trạng “quy hoạch treo” kéo dài nhiều năm không chỉ gây bức xúc trong xã hội mà còn làm lãng phí nguồn lực đất đai, cản trở cơ hội đầu tư và phát triển. Bên cạnh đó, những bất cập trong pháp luật đất đai, hạn chế về nguồn lực giải phóng mặt bằng và khó khăn trong điều chỉnh quy hoạch sau sáp nhập địa giới hành chính cũng khiến quá trình triển khai quy hoạch thiếu thống nhất và đồng bộ.

Hạ tầng giao thông - Đầu tư lớn nhưng vẫn quá tải

Những năm gần đây, TP. Hồ Chí Minh đã dành nguồn lực đáng kể cho phát triển hạ tầng giao thông với hàng loạt dự án trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4, mở rộng Quốc lộ 13, các tuyến cao tốc liên vùng, cũng như đưa vào vận hành tuyến metro số 1 và đẩy nhanh tiến độ metro số 2 .

Tuy nhiên, thực tế cho thấy hạ tầng giao thông đô thị vẫn trong tình trạng quá tải, ùn tắc thường xuyên xảy ra tại các cửa ngõ và trục giao thông chính, đặc biệt vào giờ cao điểm. Kết cấu hạ tầng liên kết vùng chưa hoàn chỉnh khiến chi phí logistics của doanh nghiệp tăng cao, làm giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân. Đây là bài toán không thể giải quyết bằng những dự án đơn lẻ, mà đòi hỏi tư duy phát triển giao thông tích hợp, liên thông vùng và dài hạn.

Đầu tư toàn xã hội - Khoảng trống lớn về nguồn lực

Một trong những điểm nghẽn đáng chú ý khác là đầu tư toàn xã hội. Tỷ lệ giải ngân đầu tư công năm 2025 mới đạt khoảng 78% kế hoạch, trong khi huy động đầu tư tư nhân chưa đạt kỳ vọng. Tổng vốn đầu tư xã hội của TP. Hồ Chí Minh hiện chỉ chiếm khoảng 17,4% cả nước, chưa tương xứng với vai trò đầu tàu kinh tế .

Áp lực càng lớn hơn khi nhu cầu đầu tư công giai đoạn 2026 – 2030 lên tới 3,2 triệu tỷ đồng, nhưng ngân sách Thành phố chỉ có thể đáp ứng khoảng 30%. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một khuôn khổ thể chế đủ mạnh, minh bạch và linh hoạt để thu hút nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực tư nhân.

Trong khi đó, dù dòng vốn FDI tiếp tục tăng trưởng, năm 2025 TP. Hồ Chí Minh thu hút khoảng 8,17 tỷ USD, nhưng hiệu quả lan tỏa, nhất là trong chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong nước, vẫn còn hạn chế.

TP. Hồ Chí Minh dành nguồn lực đáng kể cho phát triển hạ tầng giao thông với hàng loạt dự án trọng điểm.

Chuyển đổi số và khoa học công nghệ thiếu đồng bộ và nguồn lực con người

Chuyển đổi số trong khu vực công đã đạt một số kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với nhiều rào cản về thể chế, dữ liệu, công nghệ và đặc biệt là con người .

Cũng theo Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh, đầu tư cho khoa học công nghệ đã được quan tâm hơn nhưng khung pháp lý chưa đồng bộ khiến việc giải ngân chậm, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai các chủ trương lớn. Quan trọng hơn, nếu không xây dựng được văn hóa số, khuyến khích đổi mới và chấp nhận thay đổi trong đội ngũ cán bộ, công chức, thì chuyển đổi số khó có thể đi vào chiều sâu.

Con người – chìa khóa của mọi đột phá

Từ việc phân tích các điểm nghẽn, bà Trương Thiết Hà đặc biệt nhấn mạnh vai trò then chốt của yếu tố con người trong điều hành và tổ chức thực hiện chính sách. Nguồn nhân lực khu vực công cần được nâng cao cả về năng lực, phẩm chất và tinh thần trách nhiệm; bố trí đúng người, đúng việc; gắn quản trị với các chỉ số đánh giá hiệu quả cụ thể .

Đặc biệt, việc khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm theo tinh thần các nghị định của Chính phủ cần được triển khai thực chất, kịp thời và minh bạch. Song song đó là tiếp tục thực hiện cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đào tạo, thu hút, đãi ngộ và giữ chân nhân tài trong các ngành mũi nhọn (như công nghệ cao, bán dẫn, logistics, công nghệ sinh học, kinh tế số...); cũng như hoàn thiện cơ chế thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài về nước tham gia các chương trình, dự án cụ thể; với các cơ chế chính sách đặc thù về thu nhập, hỗ trợ nhà ở, môi trường làm việc và ưu tiên tiếp cận các chương trình nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.