Thương mại điện tử và kinh tế số: Động lực tăng trưởng mới cho Việt Nam

Thương mại điện tử và kinh tế số: Động lực tăng trưởng mới cho Việt Nam

Kỷ nguyên số đang len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống, tạo ra những thay đổi chóng mặt trên toàn cầu. Báo cáo e-Conomy SEA 2024 của Google, Temasek và Bain & Company cho thấy, kinh tế số Đông Nam Á đạt quy mô 200 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng ấn tượng 20% mỗi năm [1]. Việt Nam, với dân số trẻ, am hiểu công nghệ và tỷ lệ người dùng internet cao, đang nổi lên là một trong những quốc gia dẫn đầu khu vực về kinh tế số. Năm 2024, quy mô kinh tế số Việt Nam đạt 28 tỷ USD, và dự kiến sẽ cán mốc 57 tỷ USD vào năm 2025, đóng góp đáng kể vào GDP quốc gia [2]. Trong bức tranh sôi động này, thương mại điện tử (TMĐT) không chỉ là "mảnh ghép" quan trọng, mà còn là "động cơ" mạnh mẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số, tạo ra những bước tiến vượt bậc cho Việt Nam trên hành trình hội nhập quốc tế.

Nguồn: https://datareportal.com/reports/digital-2024-vietnam

Thực trạng phát triển thương mại điện tử và kinh tế số ở Việt Nam

Việt Nam đang trong giai đoạn bùng nổ về thương mại điện tử và kinh tế số. Những con số ấn tượng dưới đây cho thấy rõ nét sự phát triển vượt bậc này:

Thương mại điện tử tăng trưởng mạnh mẽ

Theo Bộ Công Thương, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam năm 2024 đã vượt mốc 25 tỷ USD, tăng trưởng 20% so với năm 2023 [3]. Con số này cao hơn so với dự báo 22 tỷ USD trước đó của Google, Temasek và Bain & Company đưa ra trong báo cáo "e-Conomy SEA 2024" [1]. Điều này cho thấy sức mua của người tiêu dùng trực tuyến đang tăng lên nhanh chóng, cùng với sự phát triển của các sàn thương mại điện tử nội địa như Shopee, Tiki, Lazada... và sự gia nhập của các "ông lớn" quốc tế như Amazon.

Số lượng người dùng internet và smartphone tăng cao

Việt Nam có khoảng 75 triệu người dùng internet, chiếm 75% dân số, và 68 triệu người dùng smartphone, chiếm 68% dân số [4]. Đây là nền tảng vững chắc cho sự phát triển của thương mại điện tử và kinh tế số. Người dùng có thể dễ dàng tiếp cận thông tin, mua sắm trực tuyến, sử dụng các dịch vụ số mọi lúc, mọi nơi.

Nguồn: https://datareportal.com/reports/digital-2024-vietnam

Thanh toán trực tuyến ngày càng phổ biến

Sự phát triển của các ví điện tử như MoMo, ZaloPay, ViettelPay... cùng với các phương thức thanh toán trực tuyến khác đã tạo thuận lợi cho người dùng trong việc mua sắm, thanh toán trực tuyến. Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt năm 2024 tăng 30% so với năm 2023 [5].

Nguồn: https://datareportal.com/reports/digital-2024-vietnam

Logistics phát triển mạnh

Hệ thống logistics đang được đầu tư phát triển mạnh mẽ, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước. Các dịch vụ giao hàng nhanh, chuyển phát nhanh ngày càng đa dạng, góp phần nâng cao trải nghiệm mua sắm trực tuyến cho người dùng.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, thương mại điện tử và kinh tế số Việt Nam vẫn còn một số hạn chế:

Khung pháp lý chưa hoàn thiện

Một số quy định pháp luật về thương mại điện tử, bảo vệ người tiêu dùng, an ninh mạng... chưa theo kịp với tốc độ phát triển của thị trường. Điều này tạo ra những "khoảng trống" pháp lý, tiềm ẩn rủi ro cho người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Hạ tầng kỹ thuật còn hạn chế

Mặc dù đã có nhiều cải thiện, nhưng hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, vẫn còn nhiều hạn chế. Tốc độ internet chưa cao, chi phí sử dụng dịch vụ còn đắt đỏ, là những rào cản đối với việc phát triển thương mại điện tử và kinh tế số ở một số khu vực.

Năng lực của doanh nghiệp còn yếu

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa có đủ năng lực để ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, tham gia vào thị trường thương mại điện tử. Thiếu kiến thức về quản trị, marketing, nguồn nhân lực... là những khó khăn mà nhiều doanh nghiệp đang gặp phải.

Nhận thức của người tiêu dùng chưa đồng đều

Mặc dù số lượng người dùng internet và smartphone tăng cao, nhưng nhận thức về thương mại điện tử, an toàn thông tin, kỹ năng mua sắm trực tuyến... của người tiêu dùng vẫn chưa đồng đều. Đây là một trong những thách thức đối với sự phát triển bền vững của thương mại điện tử.

Để vượt qua những thách thức này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các nước tiên tiến, thích ứng với bối cảnh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng.

Một số giải pháp phát triển thương mại điện tử bền vững

Để thương mại điện tử thực sự là "động cơ" tăng trưởng bền vững cho kinh tế số Việt Nam, chúng ta cần một chiến lược toàn diện, tập trung vào 5 nhóm giải pháp chính.

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý. Đây là nền tảng để tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Cần có những quy định rõ ràng, minh bạch về bảo vệ người tiêu dùng, chống hàng giả, hàng nhái, bảo vệ thông tin cá nhân, xử lý tranh chấp... Bên cạnh đó, cần thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh giữa các sàn thương mại điện tử, chống độc quyền, thao túng thị trường. Việt Nam cũng cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế, điều chỉnh luật pháp cho phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thứ hai, đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật. Hạ tầng kỹ thuật là "xương sống" của thương mại điện tử. Cần tiếp tục đầu tư mở rộng hạ tầng mạng lưới internet, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, miền núi, đảm bảo tốc độ truy cập nhanh, ổn định với chi phí hợp lý. Logistics cũng cần được chú trọng, nâng cao năng lực vận chuyển, ứng dụng công nghệ vào quản lý kho bãi, giao nhận hàng hóa để giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng. Cuối cùng, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống thanh toán trực tuyến, đa dạng hóa phương thức thanh toán, đảm bảo an toàn, bảo mật thông tin cho người dùng.

Thứ ba, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp là chủ thể then chốt trong hoạt động thương mại điện tử. Cần hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, ứng dụng công nghệ vào hoạt động kinh doanh, từ quản lý bán hàng, marketing đến chăm sóc khách hàng. Đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về quản trị doanh nghiệp, marketing online, quản lý tài chính... cho chủ doanh nghiệp và nhân viên cũng là yếu tố quan trọng. Cuối cùng, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực thương mại điện tử, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường lao động.

Thứ tư, nâng cao nhận thức người tiêu dùng. Người tiêu dùng là "khách hàng thượng đế" trong thương mại điện tử. Cần phổ biến kiến thức, kỹ năng mua sắm trực tuyến an toàn, thông minh cho người tiêu dùng, hướng dẫn cách lựa chọn sản phẩm, nhà cung cấp, phương thức thanh toán... Nâng cao nhận thức về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu cá nhân khi tham gia mua sắm trực tuyến cũng là điều cần thiết. Bên cạnh đó, cần xây dựng văn hóa tiêu dùng trách nhiệm, văn minh trong môi trường thương mại điện tử.

Thứ năm, thúc đẩy hợp tác quốc tế. Hợp tác quốc tế là "chìa khóa" để Việt Nam tiếp cận những kinh nghiệm, công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực thương mại điện tử. Cần học hỏi kinh nghiệm từ các nước tiên tiến về phát triển thương mại điện tử, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ... Hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào thị trường thương mại điện tử quốc tế, xúc tiến xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài cũng là điều cần thiết. Cuối cùng, cần tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới về chính sách, pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực thương mại điện tử.

Tóm lại, trong thời gian tới, với sự nỗ lực của Chính phủ, doanh nghiệp và người dân, tin tưởng rằng thương mại điện tử sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế số, đưa Việt Nam trở thành quốc gia số tiên phong trong khu vực và trên thế giới.

Tài liệu tham khảo

[1] Google, Temasek, & Bain & Company. (2024). e-Conomy SEA 2024.

[2] Bộ Thông tin và Truyền thông. (2024). Báo cáo phát triển kinh tế số Việt Nam 2024.

[3] Bộ Công Thương. (2024). Báo cáo tình hình phát triển thương mại điện tử Việt Nam năm 2024.

[4] DataReportal. (2024). Digital 2024: Vietnam.

[5] Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. (2025). Báo cáo thường niên 2024.

[6] International Labour Organization (ILO). (2023). The Future of Work in Southeast Asia: Transforming Jobs for a Brighter Tomorrow.

[7] Bộ Tài chính. (2025). Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024.