Thương mại điện tử gây sức ép lớn lên môi trường

Bộ Công Thương đang xây dựng Dự thảo Luật Thương mại điện tử nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, đồng thời giải quyết những thách thức về môi trường mà ngành này đang đối mặt. Theo kế hoạch, dự án luật sẽ được trình Quốc hội xem xét vào Kỳ họp thứ 10 của Quốc hội khóa XV vào tháng 10/2025 và thông qua tại Kỳ họp thứ 11 vào tháng 5/2026. Các quy định hiện hành tại Nghị định 52/2013/NĐ-CP và Nghị định 85/2021/NĐ-CP đã đưa ra khung pháp lý cơ bản cho hoạt động thương mại điện tử, bao gồm việc phát triển hạ tầng, ứng dụng thương mại điện tử trong sản xuất, kinh doanh, cũng như khuyến khích các giao dịch thương mại trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, với tốc độ phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, Bộ Công Thương cho rằng cần điều chỉnh các quy định để hướng tới sự phát triển bền vững, bảo đảm tính lâu dài và cân bằng với các mục tiêu bảo vệ môi trường.

Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), thương mại điện tử tại Việt Nam đã đạt quy mô 31 tỷ USD vào năm 2024, trong đó bán lẻ trực tuyến chiếm hơn 20 tỷ USD. Dự báo, quy mô thị trường sẽ đạt 40 tỷ USD vào năm 2025 và khoảng 100 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, sự phát triển này đang để lại những hệ lụy đáng lo ngại về môi trường, đặc biệt là lượng rác thải từ bao bì đóng gói và giao hàng. Số liệu từ Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) cho thấy, năm 2024, hoạt động mua sắm trực tuyến và giao đồ ăn tại Việt Nam đã thải ra khoảng 160.000 tấm bìa carton và 171.000 tấn nhựa, chủ yếu là nhựa dùng một lần. Trong đó, riêng ngành thương mại điện tử đã tiêu thụ hơn 7.600 tấn nhựa cho mỗi 1 tỷ USD doanh thu, còn ngành giao đồ ăn thải ra gần 18.600 tấn nhựa. Những con số này phản ánh rõ sự thiếu bền vững trong chuỗi cung ứng và đóng gói, gây áp lực lớn lên môi trường.

Thương mại điện tử gây sức ép lớn lên môi trường

Tình trạng này không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà còn là vấn đề chung trên toàn cầu. Các chuyên gia tại Hội thảo “Phát triển thương mại điện tử gắn với bảo vệ môi trường” do VECOM tổ chức đã nhấn mạnh rằng, mặc dù thương mại điện tử đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế, nhưng sự gia tăng nhanh chóng của ngành đã kéo theo nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng, điển hình là việc thải bỏ lượng lớn bao bì và nhựa. Đặc biệt, giai đoạn bùng nổ thương mại điện tử trong đại dịch COVID-19 đã làm rõ hơn các tác động tiêu cực, như việc sử dụng bao bì không thân thiện môi trường và phát sinh nhiều rác thải nhựa từ giao hàng trực tuyến.

Nhằm khắc phục những bất cập này, Bộ Công Thương đề xuất các chính sách mới tập trung vào phát triển thương mại điện tử bền vững. Các chính sách bao gồm xây dựng hạ tầng thương mại điện tử thân thiện với môi trường, khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh, thúc đẩy việc sử dụng vật liệu tái chế và tái sử dụng trong đóng gói, cũng như xây dựng các chuỗi cung ứng xanh. Đồng thời, Bộ cũng nhấn mạnh vai trò của việc nâng cao nhận thức người tiêu dùng về tiêu dùng bền vững thông qua các chiến dịch truyền thông và ưu đãi khuyến khích sử dụng sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường. Chính sách cũng sẽ đặt ra yêu cầu về trách nhiệm mở rộng của doanh nghiệp trong quản lý và xử lý rác thải bao bì, tích hợp các tiêu chuẩn xanh vào quy định pháp luật.

Với tầm nhìn phát triển thương mại điện tử bền vững, Dự thảo Luật Thương mại điện tử không chỉ đặt mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn đảm bảo sự phát triển hài hòa với bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp Việt Nam không chỉ khẳng định vị thế trên thị trường khu vực mà còn góp phần thực hiện các cam kết về phát triển bền vững và trách nhiệm toàn cầu.

thúc đẩy thương mại điện tử phát triển xanh, bền vững, góp phần phát triển kinh tế hiệu quả, tạo giá trị cho cộng đồng, góp phần xây dựng xã hội công bằng và giảm thiểu tác động tiêu cực tới môi trường, bên cạnh phương án giữ nguyên như quy định hiện tại, Bộ Công Thương đề xuất phương án bổ sung, hoàn thiện chính sách của về phát triển thương mại điện tử theo hướng xanh và bền vững.

Đánh giá tác động của các giải pháp bổ sung, hoàn thiện chính sách của về phát triển thương mại điện tử theo hướng xanh và bền vững đối với đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách và các đối tượng khác có liên quan, dự thảo chỉ rõ, về tác động kinh tế, đối với nhà nước cần bố trí các nguồn lực từ trung ương đến địa phương để tham gia thúc đẩy phát triển thương mại điện tử bền vững.

Đối với doanh nghiệp cần đầu tư thêm vào công nghệ và đổi mới quy trình kinh doanh để đáp ứng các tiêu chuẩn mới, đặc biệt là thương mại điện tử xanh.

Đối với người dân, giá cả sản phẩm có thể tăng do chi phí áp dụng các tiêu chuẩn môi trường và cải thiện hạ tầng.

Về tác động về môi trường, đối với nhà nước, giám sát, đánh giá và điều chỉnh các chính sách thương mại điện tử nhờ vào các chỉ số đánh giá được xây dựng, bảo vệ môi trường. Với doanh nghiệp sẽ có ý thức trong việc bảo vệ môi trường; còn với người dân sẽ giảm thiểu lượng rác thải nhựa, cải thiện chất lượng môi trường sống.

Từ thực tế phân tích, cơ quan soạn thảo tờ trình cho rằng phương án bổ sung, hoàn thiện chính sách của về phát triển thương mại điện tử theo hướng xanh và bền vững có nhiều tác động tích cực nhất, thu được lợi ích kinh tế và tác động xã hội tốt nhất. Do đó, Bộ Công Thương đề xuất lựa chọn phương án này cho việc xây dựng Luật Thương mại điện tử.