 |
| Từ năm 2026, hàng hóa online bắt buộc công bố chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng |
Từ ngày 1/1/2026, theo quy định mới trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tất cả hàng hóa online kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử sẽ bắt buộc phải công bố chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng. Đây là động thái nhằm siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp và nâng cao năng lực bảo vệ người tiêu dùng trong môi trường kinh doanh số.
Theo ông Hà Minh Hiệp - Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), quy định mới sẽ đặt nền móng cho một phương thức quản lý hiện đại, minh bạch, phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, thay thế cho cơ chế quản lý hành chính truyền thống vốn dàn trải và thiếu hiệu quả.
Một trong những điểm đột phá của luật sửa đổi là việc chuyển đổi mô hình giám sát từ quản lý đồng loạt sang phân loại theo mức độ rủi ro. Cụ thể, sản phẩm và hàng hóa sẽ được chia làm ba nhóm: rủi ro thấp, trung bình và cao. Với nhóm rủi ro thấp, doanh nghiệp được phép tự công bố tiêu chuẩn áp dụng. Nhóm rủi ro trung bình yêu cầu có đánh giá sự phù hợp, có thể tự thực hiện hoặc thông qua tổ chức được công nhận. Riêng nhóm rủi ro cao bắt buộc phải có chứng nhận từ tổ chức độc lập, nhằm đảm bảo tiêu chí an toàn và chất lượng tối đa.
Quy định mới đặc biệt ảnh hưởng đến thị trường thương mại điện tử. Với số lượng hàng hóa phong phú, đa dạng, nhưng độ tin cậy về thông tin sản phẩm còn chưa đồng đều, việc bắt buộc công bố tiêu chuẩn chất lượng sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cả người bán và các sàn giao dịch điện tử. Từ 2026, toàn bộ sản phẩm rao bán trực tuyến, không phân biệt quy mô đều phải công bố chứng nhận tiêu chuẩn theo nhóm rủi ro tương ứng.
Một điểm mới quan trọng khác là việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, vốn chưa từng có hành lang pháp lý rõ ràng, nay đã chính thức được luật hóa. Với các sản phẩm thuộc nhóm rủi ro cao, việc truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc. Điều này không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn cho phép truy trách nhiệm khi xảy ra sự cố liên quan đến chất lượng hoặc an toàn.
Đặc biệt, luật cũng thiết lập hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa cấp quốc gia, có chức năng kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, phân tích cảnh báo từ người tiêu dùng và hỗ trợ hậu kiểm hiệu quả.
Lần đầu tiên trong hệ thống pháp luật, khái niệm Hạ tầng chất lượng quốc gia (NQI) được xác lập. Đây là một hệ sinh thái toàn diện bao gồm tiêu chuẩn, đo lường, đánh giá sự phù hợp, kiểm tra và các chính sách hỗ trợ. Hệ thống này sẽ được xây dựng trên nền tảng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, kết nối liên thông giữa cơ quan kiểm tra chất lượng, hải quan, dữ liệu truy xuất nguồn gốc và các cảnh báo quốc tế.
Hạ tầng này đóng vai trò như “xương sống” để tăng cường năng lực giám sát, phát hiện và ứng phó nhanh với các rủi ro chất lượng, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu một cách minh bạch và đáng tin cậy.
Luật sửa đổi cũng đặc biệt nhấn mạnh đến việc siết chặt quản lý hàng hóa kinh doanh trên nền tảng số. Nếu trước đây, các sàn thương mại điện tử cho phép người bán tự do đăng tải sản phẩm mà không cần kiểm chứng chất lượng, thì từ năm 2026, mọi hàng hóa, không phân biệt quy mô bắt buộc phải đi kèm chứng nhận tiêu chuẩn theo phân loại rủi ro.
Người bán hàng phải công khai trung thực các thông tin liên quan đến chất lượng sản phẩm. Trong khi đó, các nền tảng số trung gian như sàn giao dịch điện tử phải có trách nhiệm thiết lập hệ thống kiểm tra, xử lý vi phạm và tiếp nhận giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng.
Nhiều chuyên gia khẳng định, quy định mới sẽ đặc biệt ảnh hưởng đến những mặt hàng tiêu dùng có giá trị lớn như điện tử, gia dụng, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, vốn đang là những ngành hàng phát triển nhanh nhưng vẫn còn tồn tại nhiều sản phẩm “trôi nổi”.
Đối với hàng hóa nhập khẩu, luật mới cũng mở ra cơ chế thuận lợi hơn. Với các sản phẩm thuộc nhóm rủi ro trung bình, doanh nghiệp được phép công bố hợp quy dựa trên kết quả đánh giá từ tổ chức được công nhận, không phải lặp lại đối với các lô hàng cùng loại, trừ khi có thay đổi đặc tính sản phẩm hoặc cảnh báo từ cơ quan chức năng.
Quy định này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí thông quan, đồng thời bảo đảm yêu cầu về chất lượng, an toàn.
Luật sửa đổi lần này không chỉ đánh dấu sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy lập pháp, từ quản lý hành chính sang quản trị rủi ro, từ khuyến khích sang chế tài, từ tiền kiểm sang hậu kiểm mà còn góp phần giảm chi phí tuân thủ, thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời kiến tạo một môi trường thương mại lành mạnh, minh bạch và bền vững trong thời đại số.
