TS. Chử Đức Hoàng: Chính sách đột phá mở đường để DNNN làm chủ công nghệ lõi

TS. Chử Đức Hoàng - Chánh văn phòng Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia (Bộ KH&CN) cho biết, khu vực doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) từ lâu đã giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp gần 30% GDP và nắm giữ khối tài sản hơn 5,6 triệu tỷ đồng. Không chỉ là lực lượng chủ lực trong các ngành chiến lược như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, DNNN còn đảm nhiệm vai trò định hướng phát triển quốc gia. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 lan rộng, khả năng cạnh tranh của DNNN phụ thuộc ngày càng lớn vào việc làm chủ công nghệ lõi và đổi mới sáng tạo thực chất.

Theo TS. Chử Đức Hoàng, những năm gần đây, Việt Nam đang chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang mô hình kiến tạo phát triển, mở ra cơ hội vàng để DNNN trở thành động lực đổi mới. Nghị quyết 57 đặt mục tiêu đưa Việt Nam lọt nhóm dẫn đầu ASEAN về đổi mới sáng tạo vào năm 2030, trong đó kinh tế số đóng góp ít nhất 30% GDP. Đây là định hướng then chốt giúp DNNN không chỉ hoàn thành nhiệm vụ chính trị, mà còn phải đảm đương vai trò tiên phong trong công nghệ chiến lược.

TS. Chử Đức Hoàng - Chánh văn phòng Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia (Bộ KH&CN).

Ông Hoàng khẳng định, Chính phủ đã cam kết nguồn lực rất lớn cho đổi mới sáng tạo: khoảng 25.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1% ngân sách nhà nước, sẽ dành cho hoạt động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ. Đáng chú ý, 70-80% nguồn lực này định hướng chảy thẳng vào doanh nghiệp, với trọng tâm là các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và nền tảng số. Đây là mức đầu tư chưa từng có, cho thấy quyết tâm mạnh mẽ đưa doanh nghiệp Việt Nam lên vị thế mới.

“Song song với đó, chính sách hỗ trợ đang chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả. Doanh nghiệp, đặc biệt là DNNN, được tiếp cận lãi suất ưu đãi cho dự án R&D, được bảo lãnh tín dụng lên tới 80% giá trị dự án và có thể nhận tài trợ không hoàn lại cho 40-50% chi phí nghiên cứu. Việc này giúp DNNN giảm đáng kể rủi ro tài chính, mạnh dạn đầu tư vào các công nghệ rủi ro cao nhưng giá trị chiến lược lớn”, TS. Chử Đức Hoàng chia sẻ.

TS. Chử Đức Hoàng cho hay, nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận. EVN hiện đạt gần 82% chỉ số chuyển đổi số, tự động hóa tới 97% trạm biến áp và cung cấp hoàn toàn dịch vụ điện trực tuyến. Viettel đã làm chủ công nghệ 5G, sản xuất thiết bị lõi và khẳng định vị thế công nghệ Việt Nam tại hơn 10 thị trường quốc tế. Sự lan tỏa của AI cũng cho thấy tiềm năng lớn: năm 2024 có 47.000 doanh nghiệp triển khai AI, giúp tăng doanh thu bình quân 16% và tiết kiệm chi phí 20%. Tuy vậy, bất cập vẫn còn, khi phần lớn doanh nghiệp mới chỉ ứng dụng AI ở mức cơ bản, chưa đầu tư đủ vào công nghệ lõi như bán dẫn hay AI sâu.

Tuy nhiên, để tháo gỡ điểm nghẽn, TS. Chử Đức Hoàng cho rằng, Luật Khoa học Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo năm 2025 đưa ra những thay đổi mang tính đột phá. Cơ chế sandbox cho phép DNNN thử nghiệm các mô hình và công nghệ mới mà không bị ràng buộc bởi các quy định hành chính cứng nhắc. Đồng thời, luật trao quyền tự chủ lớn hơn cho doanh nghiệp, giúp các dự án công nghệ chiến lược có thể triển khai nhanh hơn, sát với thực tiễn hơn.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy sự trỗi dậy của các nền kinh tế mạnh luôn gắn liền với chính sách hỗ trợ công nghệ quyết liệt. Đức đầu tư mạnh vào chương trình Industrie 4.0, Hàn Quốc bảo trợ chi phí chuyển đổi số cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, Singapore xây dựng các trung tâm đổi mới số, trong khi Trung Quốc dành hàng trăm tỷ USD để đạt tự chủ công nghệ trong lĩnh vực bán dẫn và AI. Việt Nam đang đi đúng hướng khi mô hình hỗ trợ ngày càng phù hợp xu thế toàn cầu.

Từ những phân tích trên, TS. Chử Đức Hoàng đề xuất nhóm giải pháp trọng tâm để DNNN thực sự trở thành lực lượng tiên phong trong công nghệ lõi. Trước hết, cần trao quyền tự chủ tài chính thực chất, giao chỉ tiêu theo kết quả đầu ra và hạn chế can thiệp hành chính. Lãnh đạo doanh nghiệp phải có động lực và không gian để sáng tạo, dám chịu trách nhiệm và dám hành động. Tiếp đó, cần hình thành cơ chế thử nghiệm đặc biệt cho các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, năng lượng sạch, 5G và 6G. Những lĩnh vực này đòi hỏi vốn lớn, rủi ro cao nhưng mang lại lợi ích mở đường, vì vậy cần có cách làm khác biệt hoàn toàn với cơ chế cấp vốn truyền thống.

“Chỉ khi nguồn lực tài chính mạnh, hành lang pháp lý linh hoạt và mô hình quản trị hiện đại được triển khai đồng bộ, DNNN Việt Nam mới có thể thực sự làm chủ công nghệ lõi và dẫn dắt quá trình chuyển đổi của nền kinh tế, đóng góp vào mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo hàng đầu trong khu vực”, ông nói thêm.