Theo thông tin sáp nhập thì Tháp Chàm Poshanư sẽ thuộc Phường Phú Thủy (do phường Thanh Hải, phường Phú Thủy và phường Phú Hài), với Trung tâm hành chính – chính trị đặt tại phường Phú Thủy, có diện tích tự nhiên 17,31 km2 và quy mô dân số 54.049 người.
 |
| Tháp Chàm Poshanư điểm đến thu hút khách du lịch |
Khởi nguồn từ cuối thế kỷ 8 đến đầu thế kỷ 9, Tháp Chàm Poshanư được xây dựng trong thời kỳ hưng thịnh của Vương quốc Champa, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Ấn Độ giáo. Ban đầu, quần thể được dành riêng để thờ thần Shiva, một trong những vị thần quan trọng nhất của đạo Hindu.
Đến thế kỷ 15, một câu chuyện mới được thêm vào lịch sử của địa điểm này. Các đền thờ đơn giản hơn được xây dựng để tôn vinh Công chúa Poshanư, con gái của Vua Para Chanh. Bà được người dân yêu mến không chỉ vì xuất thân hoàng gia mà còn vì những đóng góp thiết thực cho cộng đồng.
Cuộc đời của công chúa gắn liền với một câu chuyện tình bi thương khi bà yêu lãnh chúa Po Sahaniempar, một người theo đạo Hồi giáo ở vùng Ma Lâm. Sự phản đối của em trai Podam về cuộc hôn nhân khác đạo này cuối cùng dẫn đến bi kịch, khiến công chúa sống những năm cuối đời trong cô độc. Sau khi bà qua đời, người Chăm đã tạc tượng và thờ phụng bà trong tháp, tôn vinh di sản tinh thần của bà.
Tháp Chàm Poshanư là một minh chứng rõ nét cho phong cách kiến trúc Hòa Lai đặc trưng của thế kỷ 9. Quần thể được xây dựng bằng gạch đỏ nổi bật, gắn kết bởi một loại chất kết dính đặc biệt độc đáo, giúp công trình tồn tại qua hàng thiên niên kỷ mà vẫn giữ được độ bền vững và tính thẩm mỹ cao.
Hiện tại, quần thể bao gồm ba cấu trúc chính, mặc dù các cuộc khai quật khảo cổ từ 1992-1995 cho thấy quy mô ban đầu lớn hơn nhiều với nhiều đền thờ đã sụp đổ và bị chôn vùi.
Tháp chính (Tháp A) cao 15 mét, là công trình ấn tượng nhất với đế vuông đặc trưng, thu nhỏ dần qua bốn tầng tạo thành hình chóp. Cửa chính hướng Đông theo niềm tin về nơi cư ngụ của các vị thần, ba cửa giả ở các hướng còn lại được trang trí bằng những chạm khắc tinh xảo với hoa văn và hình tượng phức tạp. Bên trong tháp thờ bộ Linga-Yoni bằng đá xanh nguyên khối, biểu tượng mạnh mẽ của sự sáng tạo và sinh sôi nảy nở trong đạo Hindu.
 |
| Toàn cảnh Tháp Chàm Poshanư |
Tháp B cao khoảng 12 mét, ban đầu được dành riêng để thờ Nandin, con bò thần linh của Shiva. Các cuộc khai quật năm 1995 đã phát hiện ra bàn chân và tai bò bằng đá, xác nhận mục đích ban đầu của tháp.
Tháp C là tháp nhỏ nhất với chiều cao hơn 4 mét, được dành để thờ Thần Lửa (Agni). Do thời gian và thời tiết, nhiều chi tiết trang trí ban đầu đã bị mài mòn, nhưng vẫn giữ được nét cổ kính đặc trưng.
Tháp Chàm Poshanư thể hiện sự pha trộn độc đáo giữa tín ngưỡng Hindu chính thống và lòng tôn kính đối với các nhân vật lịch sử địa phương. Việc thờ cúng kép này phản ánh một cảnh quan tôn giáo tổng hợp, nơi các anh hùng bản địa được nâng lên địa vị thiêng liêng cùng với các vị thần truyền thống.
Trung tâm của các thực hành tôn giáo tại đây là sự tôn thờ Linga-Yoni, biểu tượng aniconic của Shiva và phối ngẫu Shakti. Biểu tượng này đại diện cho sự kết hợp của nguyên lý sáng tạo nam và nữ, thể hiện chu kỳ sống vĩnh cửu và khả năng sinh sản.
Một trong những giá trị văn hóa nổi bật nhất của Tháp Chàm Poshanư là lễ hội Katê, được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia. Diễn ra vào tháng 7 theo lịch Chăm (khoảng tháng 9-10 dương lịch), lễ hội thường kéo dài hai ngày với các nghi lễ thiêng liêng và hoạt động cộng đồng.
Từ năm 1992 - 1995, các cuộc khai quật khảo cổ quy mô đã phát hiện nhiều nền móng đền thờ bị sụp đổ và chôn vùi hàng trăm năm, cùng với gạch ngói và hiện vật từ thế kỷ 15. Những phát hiện này cho thấy quần thể ban đầu có quy mô lớn và phức tạp hơn nhiều so với hiện tại.
Sau những khám phá quan trọng này, chính quyền tỉnh Bình Thuận đã tiến hành các nỗ lực trùng tu và tôn tạo đáng kể từ năm 1990 - 2000, đảm bảo việc bảo tồn và duy trì tính toàn vẹn cấu trúc của di sản quý giá này.
Ngày nay, Tháp Chàm Poshanư không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là một trung tâm văn hóa sống động. Nơi đây vẫn là điểm tụ tập của người Chăm từ các vùng lân cận để thực hiện các nghi lễ truyền thống, cầu nguyện hòa bình và tìm kiếm phước lành.
Địa điểm thường xuyên tổ chức các buổi biểu diễn nghệ thuật dân gian Chăm, bao gồm âm nhạc và múa truyền thống, đặc biệt vào cuối tuần. Các nghệ nhân Chăm còn trình diễn các nghề thủ công như dệt thổ cẩm và làm gốm theo phương pháp cổ xưa, mang đến trải nghiệm văn hóa phong phú cho du khách.
Tháp Chàm Poshanư như một minh chứng sống cho sự kiên cường và bền bỉ của văn hóa Chăm. Qua hơn một thiên niên kỷ, nơi đây vẫn duy trì được vai trò của mình như một cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa tín ngưỡng cổ xưa và đời sống đương đại. Đây thực sự là một báu vật văn hóa mà mỗi thế hệ người Việt cần trân trọng và bảo vệ.
