Khai thông nguồn lực tuổi già – Đặt nền móng cho kinh tế bạc trong kỷ nguyên mới

Già hóa dân số – Thách thức hay động lực mới của nền kinh tế?

Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng phát biểu.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới” sáng 15/11, đồng chí Nguyễn Xuân Thắng - Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương nhấn mạnh: Việt Nam đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số thuộc hàng nhanh nhất thế giới. Đến năm 2025, dự kiến có khoảng 16 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số, và con số này sẽ chạm mốc 18 triệu người – tương đương 20% dân số vào năm 2030.

Đồng chí cho rằng, đây không chỉ là áp lực với hệ thống an sinh xã hội, y tế mà còn là thời cơ vàng để khai mở một nguồn lực nội sinh dồi dào – những người cao tuổi với trí tuệ, kinh nghiệm và giá trị văn hóa truyền thống. “Người cao tuổi không phải là gánh nặng xã hội, mà là nguồn lực chiến lược. Phát triển kinh tế bạc không chỉ đơn thuần là chăm sóc, mà còn là phát huy,” đồng chí khẳng định.

Theo đó, kinh tế bạc cần được nhìn nhận như một lĩnh vực liên ngành – kết nối giữa kinh tế, xã hội, văn hóa, đạo lý và con người. Để xây dựng một mô hình phát triển phù hợp, chúng ta cần chính sách thúc đẩy sự chủ động, tự nguyện và hiệu quả trong đóng góp của người cao tuổi, thay vì chỉ tập trung vào hỗ trợ hay bảo trợ.

Sáu câu hỏi lớn mở đường cho kinh tế bạc Việt Nam

Đồng chí Nguyễn Xuân Thắng đề nghị các đại biểu thảo luận sâu quanh sáu câu hỏi trọng tâm, mang tính chiến lược:

Làm sao để biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng quốc gia?

Cơ chế nào để người cao tuổi có thể tiếp tục cống hiến một cách tự nguyện, hiệu quả và bền vững?

Phân khúc thị trường nào nên được ưu tiên để phục vụ người cao tuổi?

Làm sao để kết hợp giá trị gia đình truyền thống với mô hình chăm sóc hiện đại?

Cần thiết kế cơ chế ra sao để thu hút khu vực tư nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp và vốn FDI vào phát triển kinh tế bạc?

Giải pháp nào về nguồn nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ để kiến tạo hệ sinh thái kinh tế bạc?

Từ ứng phó sang thích ứng: Đổi mới tư duy chiến lược

Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng đã đến lúc Việt Nam cần chuyển từ tư duy “ứng phó” sang “thích ứng chủ động”, từ cách tiếp cận “hỗ trợ” sang “phát triển và phát huy” vai trò người cao tuổi.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh: “Trong nền kinh tế bạc, người cao tuổi không chỉ là người thụ hưởng mà còn là chủ thể sáng tạo và cống hiến.” Ông đề xuất xây dựng chiến lược quốc gia về kinh tế bạc, tích hợp vào chiến lược phát triển kinh tế-xã hội, đồng thời thiết lập hệ thống tiêu chuẩn sản phẩm, dịch vụ thân thiện với người cao tuổi, cùng mục tiêu cụ thể về đóng góp kinh tế của nhóm dân số này.

Một loạt giải pháp được đưa ra như: xây dựng chương trình việc làm bán thời gian, tư vấn – cố vấn dành cho người về hưu; thành lập các “câu lạc bộ tri thức”, “hội quán cao niên” để kết nối thế hệ; khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm phù hợp tuổi già; ưu đãi thuế và tín dụng cho dự án y tế, du lịch, nhà ở thân thiện với người cao tuổi.

Kinh tế bạc – Khái niệm mới, động lực mới cho Việt Nam

Chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam Nguyễn Thanh Bình phát biểu.

Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cho rằng: "kinh tế bạc" – hay còn gọi là “kinh tế tóc bạc” – tuy không mới trên thế giới, nhưng tại Việt Nam vẫn là lĩnh vực mới mẻ, chưa có định hướng rõ ràng và thống nhất trong triển khai. Trong khi đó, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản Hoàng Trung Dũng nhấn mạnh: Đây là xu thế toàn cầu “không thể đảo ngược”, đòi hỏi chúng ta phải có cách tiếp cận toàn diện từ chính sách đến chiến lược phát triển.

Hiện tại, chính sách quốc gia chủ yếu dừng lại ở chăm sóc và bảo trợ người cao tuổi, chưa tận dụng được vốn tri thức, năng lực lao động và sức tiêu dùng của nhóm dân số này. Do đó, các chuyên gia khuyến nghị cần khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý và thể chế cho kinh tế bạc, từ phát triển thị trường sản phẩm – dịch vụ chuyên biệt, đến đầu tư hạ tầng, công nghệ và dữ liệu sức khỏe phù hợp.

Toàn cảnh Hội thảo

Với 96 tham luận sâu sắc từ các học giả, nhà quản lý, chuyên gia trong và ngoài nước, hội thảo không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà còn mở ra những định hướng lớn, mang tính gợi mở cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam – một động lực mới, thiết yếu trong giai đoạn dân số già hóa nhanh và nhu cầu chuyển đổi mô hình phát triển đang trở nên cấp thiết.