Thương hiệu Việt trở thành mục tiêu mới của hàng giả

Sự phát triển của sản xuất trong nước đang tạo ra những thương hiệu có giá trị và sức cạnh tranh ngày càng rõ nét. Cùng với đó, các đối tượng làm hàng giả, hàng nhái thương hiệu cũng thay đổi mục tiêu, từ việc sao chép các thương hiệu quốc tế sang khai thác trực tiếp uy tín của hàng Việt.

Không chỉ gây thiệt hại doanh thu, việc giả mạo thương hiệu, hàng giả, hàng nhái còn đặt doanh nghiệp trước bài toán bảo vệ hệ thống phân phối, tài sản sở hữu trí tuệ và niềm tin của người tiêu dùng.

Khi uy tín hàng Việt bị lợi dụng

Nông sản, thực phẩm, mỹ phẩm, thời trang, hàng gia dụng và đặc biệt là các sản phẩm OCOP đang trở thành những nhóm hàng dễ bị lợi dụng thương hiệu.

Là chủ sở hữu sản phẩm, Kỹ Hồ Quang Cua nhiều lần bày tỏ bức xúc khi thương hiệu ST25 càng được thị trường biết đến thì tình trạng làm giả, làm nhái ngày càng diễn ra phổ biến.

Đến hết tháng 6/2026, cả nước có 21.028 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tăng 1.986 sản phẩm so với cuối năm 2025. Sự gia tăng nhanh chóng này đồng nghĩa với việc ngày càng nhiều nhãn hiệu đặc sản địa phương được đưa ra thị trường, nhưng cũng mở rộng không gian cho hành vi làm giả, làm nhái.

Các đối tượng có thể sao chép bao bì, nhãn mác của sản phẩm đã được bảo hộ, sau đó thay thế phần ruột bằng hàng kém chất lượng. Những sản phẩm này được đưa ra thị trường qua đại lý tự do hoặc các phiên livestream.

Thương mại điện tử càng phát triển, nguy cơ này càng trở nên đáng chú ý. Doanh thu thương mại điện tử B2C tại Việt Nam năm 2025 đạt 31 tỷ USD. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Shopee và TikTok Shop đạt tổng doanh thu xấp xỉ 10,6 tỷ USD, tương đương hơn 280 nghìn tỷ đồng và chiếm khoảng 97% thị phần các sàn giao dịch trực tuyến.

Thành phố Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm trên bảng xếp hạng E-Business Index 2026, Hà Nội đạt 87,5 điểm. Dòng tiền và lượng giao dịch lớn trên môi trường số cũng đồng thời tạo áp lực kiểm soát nguồn gốc hàng hóa.

Thủ đoạn làm hàng giả ngày càng chia nhỏ công đoạn

Một trong những thay đổi đáng chú ý là phương thức sản xuất hàng giả không nhất thiết bắt đầu từ việc đưa thành phẩm giả qua biên giới.

Các đối tượng có thể nhập riêng bao bì, nhãn mác giả từ nước ngoài hoặc tổ chức in ấn trái phép trong nước. Nguyên liệu không rõ nguồn gốc sau đó được tập kết tại các kho hàng nội địa để đóng gói thành sản phẩm mang thương hiệu của doanh nghiệp khác.

Những vụ việc được phát hiện thời gian qua cho thấy phạm vi vi phạm rất rộng.

Ngày 18/4/2025, Công an tỉnh Quảng Ninh khởi tố đường dây sản xuất thuốc diệt cỏ giả mang nhãn hiệu BIOGLY88.8SP, tiêu thụ 62.455 gói thuốc giả trên toàn quốc.

Tại Hà Nội, lực lượng chức năng phát hiện vụ làm giả bột ngọt Ajinomoto, khởi tố ngày 5/5/2025; vụ làm giả đồ ăn vặt tại Bắc Giang, khởi tố ngày 21/4/2025. Ngày 14/4/2025, một vụ in lậu truyện tranh bị phát hiện, thu giữ 10.080 cuốn Doraemon nhái cùng gần 3 tấn bán thành phẩm.

Đầu tháng 8/2026, Đội Quản lý thị trường số 3 thuộc Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Ninh kiểm tra Hộ kinh doanh Chè Bảo Ngọc tại phường Từ Sơn, tạm giữ hơn 1.200 gói chè giả mạo nhãn hiệu Chè Liên Đà Nẵng cùng máy móc đóng gói và nguyên liệu không rõ nguồn gốc.

Cũng trong tháng 8/2026, cơ quan chức năng tỉnh Bắc Ninh thu giữ 339.150 linh kiện thuốc lá điện tử, hơn 22.000 phụ tùng xe đạp điện giả mạo và chuyển hồ sơ khởi tố hình sự vụ việc kinh doanh thời trang giả mạo ngày 18/8/2026.

Mới đây, như Doanh nghiệp & Hội nhập đã đưa tin, các thương hiệu gạo ngon nổi tiếng mà ở phía nam có ST25, phía bắc có gạo Séng Cù... cũng bị các đối tượng làm giả bao bì nhãn mác sau đó dùng gạo giả kém chất lượng đóng bao rồi tung ra thị trường.

Quy mô xử lý trên thị trường cũng cho thấy áp lực ngày càng lớn. Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, năm 2025 các lực lượng chức năng phát hiện, xử lý hơn 123.000 vụ vi phạm, nguồn thu nộp ngân sách từ thương mại điện tử đạt 208.800 tỷ đồng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn quốc phát hiện, xử lý 67.937 vụ vi phạm, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm 2025; thu nộp ngân sách 9.647,747 tỷ đồng, tăng 49,36%; khởi tố hình sự 1.676 vụ án với 2.789 đối tượng.

Riêng đợt cao điểm từ ngày 16/7 đến 15/8/2026, lực lượng thuộc Ban Chỉ đạo 389 Bộ Công Thương kiểm tra 4.469 vụ, xử lý 3.529 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách hơn 39,9 tỷ đồng.

Thiệt hại không bào mòn thương hiệu, gây sụt giảm doanh thu

Với doanh nghiệp sở hữu thương hiệu, hàng giả tạo ra một chuỗi tổn thất vượt xa giá trị hàng hóa bị chiếm đoạt.

Doanh thu có thể sụt giảm khi sản phẩm giả cạnh tranh trực tiếp với hàng thật. Hệ thống đại lý phải tăng cường kiểm soát, doanh nghiệp phát sinh chi phí xử lý khủng hoảng truyền thông và giải thích với khách hàng về sự khác biệt giữa sản phẩm chính hãng và sản phẩm giả mạo.

Đáng lo hơn, người tiêu dùng có thể quy chất lượng của hàng giả cho thương hiệu thật. Đối với những doanh nghiệp vừa và nhỏ, hạn chế về nguồn lực pháp lý càng khiến việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trở thành bài toán khó.

Ở những nhóm hàng như thực phẩm, dược phẩm hay mỹ phẩm, hậu quả còn liên quan trực tiếp đến an toàn sức khỏe cộng đồng.

Doanh nghiệp phải chủ động dựng “lá chắn cho thương hiệu"

Hành lang pháp lý đang được bổ sung thêm những công cụ mới để kiểm soát thị trường.

Luật Thương mại điện tử 2025 (Luật số 122/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định bắt buộc xác thực danh tính đối với toàn bộ cá nhân, tổ chức tham gia livestream bán hàng hoặc làm tiếp thị liên kết. Quy định này góp phần hạn chế việc sử dụng tài khoản ẩn danh để kinh doanh hàng hóa vi phạm.

Đối với sản phẩm OCOP, Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg ngày 22/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí phân hạng sản phẩm OCOP đặt ra yêu cầu về vùng nguyên liệu, quy trình chế biến, an toàn thực phẩm và minh bạch mã số truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể chỉ chờ cơ quan chức năng xử lý khi hàng giả xuất hiện. Việc đăng ký và xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý cần được thực hiện ngay từ quá trình xây dựng sản phẩm.

Công nghệ cũng có thể trở thành một lớp bảo vệ quan trọng. Tem chống giả, QR code động hoặc chip NFC giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin sản phẩm bằng thiết bị di động. Việc phát triển gian hàng Mall trên Shopee, TikTok Shop, xác thực các kênh truyền thông chính thức và công khai danh sách đại lý ủy quyền cũng giúp thu hẹp không gian hoạt động của hàng giả.

Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp cần chủ động thu thập chứng cứ, chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật phân biệt hàng thật để cung cấp cho lực lượng Quản lý thị trường, Công an Kinh tế và lực lượng Hải quan. Cảnh báo sớm tới người tiêu dùng cũng là một phần của chiến lược bảo vệ thương hiệu.

Dữ liệu thị trường cho thấy người tiêu dùng đang có xu hướng lựa chọn những kênh bán hàng đáng tin cậy. Trong 6 tháng đầu năm 2026, số lượng nhà bán hàng chính hãng giảm khoảng 6%, nhưng doanh thu từ các gian hàng chính hãng (Mall) lại tăng 54%. Nhóm sản phẩm giá 200.000-350.000 đồng đang mở rộng thị phần, trong khi phân khúc trên 1 triệu đồng đóng góp hơn 18% tổng doanh thu sàn.

Đây là tín hiệu cho thấy niềm tin vẫn là tài sản quan trọng nhất của thương hiệu. Người tiêu dùng sẵn sàng tìm đến sản phẩm chính hãng khi doanh nghiệp và nền tảng thương mại cung cấp đủ thông tin để họ nhận diện nguồn gốc.

Cuộc chiến với hàng giả vì thế không chỉ là câu chuyện xử lý một lô hàng vi phạm. Đó là cuộc bảo vệ giá trị được doanh nghiệp tích lũy qua nhiều năm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và giữ môi trường cạnh tranh lành mạnh cho sản xuất trong nước. Khi thương hiệu Việt ngày càng có giá trị, việc xây dựng cơ chế bảo vệ tương xứng cũng trở thành điều kiện để giá trị ấy được duy trì trên thị trường.