Theo phân tích từ bà Lê Thị Duyên Hải – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, bản chất nghĩa vụ thuế trong các giao dịch TMĐT vẫn thuộc về người bán. Tuy nhiên, việc xác định doanh thu thực tế để tính thuế đang là bài toán đau đầu do tính chất vô hình của môi trường mạng. Để bịt lỗ hổng này, Cơ quan Thuế buộc phải thay đổi tư duy quản lý phù hợp với nền kinh tế số.
 |
| Hiện đại hóa công tác quản lý thuế, đẩy mạnh triển khai chuyển đổi số, hóa đơn điện tử tạo động lực tăng trưởng kinh tế (Ảnh minh họa). |
Giải pháp mang tính "bản lề" và hiệu quả nhất trong giai đoạn tới là quản lý theo dòng tiền. Cơ chế này dự kiến sẽ được đưa trực tiếp vào văn bản hướng dẫn Luật Quản lý thuế số 108 và chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026.
Bà Lê Thị Duyên Hải nhấn mạnh, dòng tiền đi như thế nào thì quản lý thuế sẽ đi theo như thế đó. Ai là người nắm giữ và phân chia dòng tiền thực tế, người đó sẽ có trách nhiệm kê khai và nộp thuế thay cho đối tượng thụ hưởng.
Theo định hướng này, các sàn TMĐT sở hữu chức năng thanh toán trực tuyến sẽ là đơn vị đầu tiên đứng mũi chịu sào. Họ sẽ nhận tiền từ ví của người mua, sau đó thực hiện cấn trừ, kê khai và nộp thuế thay cho các hộ kinh doanh, cá nhân bán hàng trên nền tảng của mình.
Không dừng lại ở đó, các sàn còn phải gánh thêm trách nhiệm chia sẻ, cung cấp dữ liệu định danh của cả người bán lẫn người mua, quản lý chặt chẽ thông tin giao dịch và chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn dữ liệu tuyệt đối.
Dù vậy, một rào cản lớn đang được cơ quan quản lý tiếp tục mổ xẻ là ranh giới trách nhiệm pháp lý. Khi xảy ra các sai phạm nghiêm trọng về thuế, hóa đơn sai lệch hoặc lỗi dữ liệu giao dịch, việc phân chia trách nhiệm đến đâu đối với sàn và đến đâu đối với người bán vẫn cần được làm rõ trong văn bản hướng dẫn để vừa bảo đảm tính minh bạch, vừa tránh tạo áp lực vận hành quá lớn làm bóp nghẹt các nền tảng số.
Áp lực "nổ tung" hệ thống vì hóa đơn điện tử từng đơn hàng nhỏ lẻ
Bên cạnh bài toán dòng tiền, quy định về hóa đơn điện tử cũng đang trở thành một "cơn ác mộng" thực sự đối với các sàn và hộ kinh doanh trực tuyến.
Đại diện sàn TMĐT Haravan - ông Tiến Anh nêu ý kiến thừa nhận các doanh nghiệp đang rơi vào thế kẹt liên quan đến thời điểm xuất hóa đơn và quy trình xử lý các giao dịch hoàn, hủy sau bán hàng. Thực tế kinh doanh cho thấy, các sàn hiện nay đều cho phép khách hàng đổi trả hàng tự do trong vòng từ 5 đến 7 ngày sau khi nhận. Tuy nhiên, quy định pháp luật lại yêu cầu người bán phải xuất hóa đơn ngay tại thời điểm hàng hóa được bàn giao thành công cho khách.
Hệ quả là tình trạng nghẽn hệ thống diễn ra hàng ngày: hop đã xuất hóa đơn, nhưng vài ngày sau khách trả hàng, buộc kế toán phải lao vào làm một chuỗi thủ tục phức tạp để điều chỉnh hoặc hủy hóa đơn đó.
Giải đáp trực tiếp nút thắt này, đại diện Hội Tư vấn Thuế Việt Nam khẳng định: Theo quy định hiện hành tại Nghị định 123, Nghị định 70 và các văn bản hướng dẫn, thời điểm xuất hóa đơn bắt buộc phải là thời điểm hàng hóa được bàn giao cho người mua — tức là khi shipper phát hàng thành công. Nghĩa vụ này phát sinh ngay lập tức, không phụ thuộc vào việc sàn và chủ shop đã đối soát dòng tiền hay chưa. Nếu khách trả hàng sau đó, người bán bắt buộc phải lập hóa đơn điều chỉnh hoặc hóa đơn thay thế để hủy giao dịch theo đúng quy trình chung của cả mảng bán lẻ truyền thống lẫn TMĐT.
Một áp lực khủng khiếp khác được đại diện Haravan chỉ ra là quy định xuất hóa đơn cho các giao dịch nhỏ lẻ. Nhiều nhà bán hàng trên sàn sở hữu hàng nghìn đơn hàng mỗi ngày với giá trị cực nhỏ, chỉ từ vài chục nghìn đến dưới 200 nghìn đồng. Việc phải xuất hóa đơn riêng lẻ cho từng đơn hàng đang tạo ra gánh nặng khổng lồ đối với hệ thống kỹ thuật, nhân sự kế toán và chi phí lưu trữ dữ liệu khi một shop có thể phát sinh hàng chục nghìn hóa đơn mỗi tháng.
Mặc dù doanh nghiệp kêu trời, song bà Lê Thị Duyên Hải khẳng định pháp luật hiện hành chưa có bất kỳ cơ chế đặc thù nào cho phép xuất hóa đơn tổng hợp cuối ngày đối với TMĐT. Đối với các hộ kinh doanh áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, mỗi một giao dịch phát sinh đều phải lập một hóa đơn riêng biệt, bất kể giá trị lớn hay nhỏ. Hóa đơn có thể bỏ trống thông tin người mua nếu khách hàng không yêu cầu, nhưng tuyệt đối không được phép gộp nhiều đơn hàng lại để xuất một hóa đơn tổng vào cuối ngày.
Trước mắt, để tháo gỡ khó khăn và giảm áp lực tuân thủ cho doanh nghiệp, Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho biết đã chính thức gửi kiến nghị lên Bộ Tài chính, đề xuất phương án cho phép các nhà bán hàng được xuất hóa đơn gộp đối với các giao dịch thanh toán bằng hình thức chuyển khoản.
