Thông tin từ Cục Hải quan, tháng 1/2026, số thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 39.058 tỷ đồng. Dù giảm 17,3% (tương đương 8.173 tỷ đồng) so với tháng 12/2025, mức giảm này chủ yếu mang tính chất thời điểm, không phản ánh sự suy giảm nội lực thu.
Tháng 12 hằng năm thường là cao điểm nhập khẩu phục vụ tiêu dùng cuối năm và Tết Nguyên đán, khi doanh nghiệp đẩy mạnh hoàn tất đơn hàng và giải ngân kế hoạch kinh doanh. Bước sang tháng 1/2026, nhu cầu nhập khẩu hạ nhiệt, số ngày làm việc thực tế giảm còn 21 ngày (ít hơn 2 ngày so với tháng trước), khiến số thu bình quân mỗi ngày giảm từ 2.052 tỷ đồng xuống 1.860 tỷ đồng.
Bên cạnh yếu tố mùa vụ, công tác thu còn chịu tác động từ việc thực hiện các chính sách hỗ trợ sản xuất. Cụ thể, việc hoàn thuế khoảng 1.000 tỷ đồng cho linh kiện ô tô nhập khẩu tại Chi cục Hải quan Khu vực XII theo Nghị định 26/2023/NĐ-CP thể hiện sự tuân thủ nghiêm túc các chính sách ưu đãi tài khóa của Chính phủ.
 |
| Thu ngân sách xuất nhập khẩu tháng 1/2026 đạt hơn 39.000 tỷ đồng, tăng hơn 40% so với cùng kỳ |
Kim ngạch chịu thuế trong tháng 1 cũng giảm 6,9%, tập trung ở nhóm hàng hạ tầng và năng lượng. Máy móc thiết bị làm giảm thu khoảng 1.070 tỷ đồng; khí đốt hóa lỏng giảm 55% về trị giá; dầu thô giảm 18% về trị giá. Diễn biến này phản ánh sự thận trọng của doanh nghiệp trong cân đối nguồn hàng sau kỳ nghỉ Tết.
Ở chiều tích cực, so với cùng kỳ năm 2025, số thu tăng thêm 11.185 tỷ đồng, cho thấy nền kinh tế đã phục hồi rõ nét so với giai đoạn khó khăn trước đó. Nhóm hàng là đầu vào cho sản xuất chiếm 51,8% tổng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế, tăng trưởng 52,9%, trở thành động lực chính đóng góp vào tăng thu.
Đáng chú ý, mặt hàng phân bón ghi nhận mức tăng trưởng lượng nhập khẩu trên 1.051%, đóng góp tăng thu khoảng 140 tỷ đồng. Kết quả này gắn với việc thực thi Luật Thuế giá trị gia tăng, góp phần chuẩn hóa công tác thu và tạo sự bình đẳng giữa hàng nhập khẩu và sản xuất trong nước.
Theo đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, kết quả thu tháng 1/2026 không đơn thuần là sự gia tăng về số học, mà phản ánh hiệu quả của chiến lược quản lý thuế bám sát thị trường, điều hành linh hoạt và thực thi nghiêm các chính sách tài khóa.
Năm 2026, ngành Hải quan được giao dự toán pháp lệnh 415.000 tỷ đồng, đồng thời phấn đấu hoàn thành mục tiêu 516.500 tỷ đồng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bình quân mỗi tháng còn lại phải đạt khoảng 43.400 tỷ đồng.
Cơ cấu nguồn thu đang dịch chuyển mạnh sang thuế giá trị gia tăng tại khâu nhập khẩu, hiện chiếm khoảng 78% tổng dự toán. Trong bối cảnh thuế suất giảm theo lộ trình hội nhập, ngành Hải quan đẩy mạnh cải cách thủ tục, rút ngắn thời gian thông quan, qua đó gia tăng khối lượng hàng hóa lưu thông để bù đắp hụt thu từ thuế suất.
Song song đó, ngành tập trung rà soát, nuôi dưỡng nguồn thu từ khối doanh nghiệp FDI, các dự án hạ tầng trọng điểm, đồng thời chủ động ứng phó với nguy cơ hụt thu từ dầu khí.
Đáng chú ý, “mặt trận” trọng tâm hiện nay chuyển sang quản lý trị giá tính thuế và mã số hàng hóa (HS code). Khi thuế suất không còn là rào cản lớn, việc khai báo trị giá thấp để giảm nghĩa vụ thuế trở thành rủi ro chính. Trước thực tế này, ngành Hải quan tăng cường hậu kiểm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để xây dựng hệ thống cảnh báo trị giá bất thường.
Riêng mặt hàng ô tô nguyên chiếc trong tháng 1/2026 đã đóng góp tăng thu 2.076 tỷ đồng nhờ siết chặt hậu kiểm và áp dụng giá tham chiếu chính xác. Đây được xem là bước chuyển từ mô hình kiểm soát hành chính sang quản trị rủi ro dựa trên công nghệ.
Trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới bùng nổ, ngành Hải quan cũng đang hoàn thiện hành lang pháp lý để tiến tới áp thuế tự động tại nguồn đối với các đơn hàng nhỏ lẻ từ sàn quốc tế; tăng cường kết nối dữ liệu với hệ thống thanh toán ngân hàng nhằm kiểm soát dòng tiền và bảo đảm thu đúng, thu đủ.
Những giải pháp đồng bộ về thể chế, công nghệ và cải cách thủ tục được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để ngành Hải quan duy trì đà tăng trưởng thu ngân sách, đóng góp ổn định cho cân đối ngân sách nhà nước trong năm 2026.
