Cá ngừ Việt Nam tăng tốc tại Anh: Đi ngược xu hướng giảm nhập khẩu của thị trường

Tăng trưởng ngược dòng khi "chiếc bánh" thị trường thu hẹp

Cục diện thương mại thủy sản toàn cầu những tháng đầu năm 2026 đang chứng kiến những nhịp vận động kém thuận lợi, đặc biệt tại các thị trường có độ nhạy cảm cao về lạm phát như Anh. Theo số liệu mới nhất từ Trung tâm Thương mại Thế giới (ITC), chỉ tính riêng hai tháng đầu năm 2026, tổng giá trị nhập khẩu cá ngừ của Anh từ thế giới chỉ đạt khoảng 82 triệu USD, lao dốc tới 19% so với cùng kỳ năm 2025. Sự sụt giảm mạnh mẽ này phản ánh rõ nét xu hướng thắt lưng buộc bụng và tâm lý thận trọng bao trùm lên chuỗi bán lẻ nước Anh sau giai đoạn dài chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt leo thang.

Cá ngừ Việt Nam tăng tốc tại Anh: Đi ngược xu hướng giảm nhập khẩu của thị trường

Tuy nhiên, trong một không gian thị trường đang co cụm, cá ngừ Việt Nam lại tạo nên một nghịch lý tăng trưởng đáng chú ý. Số liệu thống kê từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) chỉ ra rằng, trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản cả nước đạt gần 3,7 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ năm ngoái. Điểm sáng lớn nằm ở phân khúc cá ngừ sang Anh khi kim ngạch đạt khoảng 3 triệu USD, tăng trưởng gần 17% so với cùng kỳ 2025.

Xét về mặt cơ học, con số 3 triệu USD chưa phải là một quy mô quá lớn trong tổng bức tranh xuất khẩu thủy sản. Song, xét dưới góc độ thời sự và chiến lược, đây là một chỉ dấu quan trọng. Nó chứng minh rằng cá ngừ Việt Nam tăng trưởng không phải nhờ vào một "cơn gió xuôi" thuận lợi của thị trường tiêu dùng, mà hoàn toàn dựa vào khả năng chiếm lĩnh vị trí của các đối thủ cạnh tranh, cắt một lát bánh lớn hơn trong một "chiếc bánh tổng" đang nhỏ lại. Đây chính là kiểu tăng trưởng chọn lọc, minh chứng cho việc định hình lại cơ cấu sản phẩm của doanh nghiệp Việt đã bắt đầu chạm đúng mạch nhu cầu của đối tác trong bối cảnh khó khăn chung.

Dịch chuyển cơ cấu sản phẩm và lợi thế kép từ các FTA

Để giải mã được hiện tượng tăng trưởng ngược dòng này, các chuyên gia kinh tế nông sản nhận định cần nhìn thẳng vào sự thay đổi căn bản trong hành vi và tư duy tiêu dùng của người dân Anh năm 2026. Áp lực kinh tế kéo dài buộc người tiêu dùng nước này phải tối ưu hóa hóa đơn thực phẩm hàng tháng. Thay vì lựa chọn các phân khúc cá ngừ tươi, nguyên con hoặc các sản phẩm đòi hỏi quy trình chế biến phức tạp, tốn thời gian, thị trường Anh đang đổ dồn dòng tiền vào các sản phẩm tiện lợi, có thời gian bảo quản lâu và giá thành dễ tiếp cận hơn như cá ngừ đóng hộp, cá ngừ ngâm dầu hoặc các dòng sản phẩm sơ chế sẵn phục vụ bữa ăn nhanh.

Sự thay đổi này vô tình lại trùng khớp với chiến lược chuyển dịch cơ cấu sản phẩm mà các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam kiên trì theo đuổi những năm gần đây. Việc chủ động giảm tỷ trọng xuất khẩu thô, tập trung đầu tư cho công nghệ chế biến sâu và tối ưu hóa quy trình đóng gói đã giúp hàng Việt Nam nhanh chóng khỏa lấp khoảng trống nhu cầu tại các kệ hàng siêu thị Anh.

Bên cạnh sự nhạy bén về thị trường, không thể không nhắc đến vai trò bệ đỡ của các Hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Vương quốc Anh (UKVFTA). Trong bối cảnh chi phí sản xuất toàn cầu leo thang, lợi thế về thuế quan từ UKVFTA giống như một chiếc lò xo giảm chấn chi phí, giúp cá ngừ Việt Nam duy trì được mức giá cạnh tranh cốt lõi khi đặt lên bàn cân với các quốc gia không có lợi thế hiệp định. Đối với các nhà nhập khẩu Anh vốn đang đau đầu với bài toán tối ưu biên lợi nhuận, yếu tố ưu đãi thuế chính là một trong những động lực then chốt để họ quyết định dịch chuyển đơn hàng về phía các đối tác Việt Nam, tạo đà cho một chuỗi tăng trưởng mang tính chọn lọc sâu sắc.

Áp lực từ các "ông lớn" và rào cản tiêu chuẩn xanh khắt khe

Dù đang sở hữu những con số tăng trưởng dương, song thực tế thương trường không màu hồng khi thị phần của cá ngừ Việt Nam tại Anh hiện vẫn chiếm một tỷ trọng tương đối khiêm tốn trước các "bức tường thành" lâu năm như Ecuador, Mauritius và Ghana. Ecuador sở hữu lợi thế tuyệt đối về quy mô đội tàu khai thác khổng lồ và các tổ hợp chế biến công nghiệp hiện đại, chuyên cung ứng số lượng lớn cho toàn châu Âu. Trong khi đó, Mauritius và Ghana lại bám rễ sâu vào phân khúc cá ngừ đóng hộp nhờ thiết lập được mạng lưới logistics hàng hải tối ưu và mối quan hệ thương mại có tính lịch sử, bền chặt với các tập đoàn bán lẻ lớn của Anh.

Để chen chân sâu hơn vào hệ thống này, các doanh nghiệp Việt Nam buộc phải đối mặt với áp lực kép, vừa phải cạnh tranh về giá trị gia tăng ở phân khúc chế biến sâu, vừa phải chống chịu với làn sóng tăng chi phí từ logistics quốc tế và giá nguyên liệu đầu vào đầy biến động. Khi biên lợi nhuận ngày càng mỏng đi, bài toán cạnh tranh bằng giá thấp đơn thuần trở thành "con dao hai lưỡi" đầy rủi ro, buộc doanh nghiệp nội địa phải chuyển dịch từ chiến lược "bán cái mình có với giá rẻ" sang "đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe để bán giá cao".

Đáng chú ý hơn, bước sang năm 2026, thị trường Anh đang siết chặt một cách quyết liệt các tiêu chuẩn kỹ thuật phi thuế quan. Yêu cầu về tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) không còn là những khuyến nghị mang tính tự nguyện, mà đã trở thành chiếc "thẻ bài" bắt buộc để thông quan. Xu hướng tiêu dùng tại Anh đã dịch chuyển hẳn sang "đáp ứng tiêu chuẩn bền vững tốt hơn". Các nhà phân phối lớn tại London hay Manchester hiện nay đòi hỏi chuỗi cung ứng của sản phẩm phải sạch từ ngư trường, quy trình đánh bắt thân thiện với hệ sinh thái, cho đến cam kết giảm phát thải carbon trong nhà máy chế biến. Đây là một bộ lọc tự nhiên nhưng vô cùng khốc liệt, sẵn sàng loại bỏ những đơn vị thiếu tính ổn định hoặc phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu trôi nổi.

Nhìn một cách tổng thể, cú bứt tốc của cá ngừ Việt Nam tại thị trường Anh trong bối cảnh nhập khẩu chung thu hẹp không chỉ là một điểm sáng xuất khẩu thuần túy, mà còn mang thông điệp thời sự mạnh mẽ về sự trưởng thành của toàn ngành thủy sản. Khẳng định năng lực tự tái cấu trúc, xoay chuyển tình thế của doanh nghiệp Việt trước các biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, hành trình phía trước đòi hỏi những bước đi dài hạn và bền vững hơn; việc kiểm soát chặt chẽ quy trình bảo quản chống hao hụt, thắt chặt quản lý vùng nguyên liệu và kiên quyết loại bỏ các vùng mờ trong truy xuất nguồn gốc sẽ là chiếc chìa khóa vạn năng. Khi cuộc chơi thương mại toàn cầu đã thay đổi luật, năng lực tuân thủ các tiêu chuẩn xanh và trách nhiệm xã hội chính là bệ đỡ vững chắc nhất để cá ngừ Việt Nam tiếp tục giữ vững và mở rộng vị thế vững chắc trên bản đồ giao thương quốc tế.