Phó Thủ tướng Lê Thành Long đã ký Quyết định số 865, chính thức phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại các đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa thuộc khu vực mốc 1119 - 1120 và 1088/2 - 1089, thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Việt Nam) - Hữu Nghị Quan (Trung Quốc).
Mục tiêu của Đề án là xây dựng hệ thống cửa khẩu thông minh tại các khu vực nêu trên, với tham vọng biến Lạng Sơn trở thành trung tâm đầu mối cho hoạt động xuất nhập khẩu, thương mại, dịch vụ, du lịch và kinh tế cửa khẩu quan trọng của vùng Đông Bắc. Đồng thời, Lạng Sơn cũng được kỳ vọng sẽ trở thành cửa ngõ thương mại chiến lược, kết nối hàng hóa từ các nước ASEAN đến thị trường Trung Quốc và ngược lại. Đặc biệt, cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị sẽ được phát triển thành một "cửa khẩu kiểu mẫu", tiên tiến nhất trong khu vực ASEAN, với hạ tầng giao thông hiện đại kết nối đến cảng biển và sân bay, hình thành trung tâm thương mại lớn nhất cho giao thương hàng hóa giữa Việt Nam với ASEAN và Trung Quốc.
Đề án sẽ được thực hiện từ Quý III/2024 đến hết Quý III/2029, chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn 1 (xây dựng cơ sở hạ tầng) diễn ra từ Quý III/2024 đến Quý II/2026; giai đoạn 2 (thực hiện thí điểm) từ Quý III/2026 đến Quý III/2029.
Kinh phí cho Đề án sẽ được huy động từ nhiều nguồn: ngân sách nhà nước (bao gồm ngân sách địa phương và trung ương), kết hợp với các nguồn vốn từ các chương trình, đề án đã được phê duyệt, cùng với sự đóng góp từ các nguồn tài chính xã hội hóa và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Mục tiêu cụ thể của Đề án là: Triển khai thí điểm xây dựng hệ thống cửa khẩu thông minh, áp dụng hình thức giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu mới, dựa trên việc ứng dụng khoa học và công nghệ hiện đại vào quy trình thủ tục. Điều này sẽ giúp nâng cao năng lực và hiệu suất thông quan tại các cửa khẩu đường bộ, đáp ứng nhu cầu giao thương ngày càng tăng. Đồng thời, Đề án cũng nhằm giải quyết tình trạng ùn ứ hàng hóa tại cửa khẩu, giảm chi phí vận chuyển và thông quan, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Qua đó, góp phần tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, và hàng kém chất lượng, đồng thời nâng cao đời sống cho người dân hai bên biên giới và giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, cũng như bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.
Đến năm 2027, mục tiêu là tăng gấp 2 - 3 lần năng lực thông quan tại các đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1119 - 1120 và 1088/2 - 1089 so với hiện tại. Cụ thể, đường chuyên dụng khu vực mốc 1119 - 1120 sẽ nâng từ 800 xe/ngày lên 2.000 - 2.500 xe/ngày; đường chuyên dụng khu vực mốc 1088/2 - 1089 sẽ tăng từ 400 xe/ngày lên 800 - 1.200 xe/ngày.
Đến năm 2030, mục tiêu là nâng gấp 4 - 5 lần năng lực thông quan tại các khu vực này. Cụ thể, đường chuyên dụng khu vực mốc 1119 - 1120 sẽ tăng từ 800 xe/ngày lên 3.000 - 3.500 xe/ngày; đường chuyên dụng khu vực mốc 1088/2 - 1089 sẽ tăng từ 400 xe/ngày lên 2.000 - 2.500 xe/ngày. Dự kiến, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua đường chuyên dụng khu vực mốc 1119 - 1120 sẽ đạt khoảng 85 tỷ USD, và qua khu vực mốc 1088/2 - 1089 sẽ đạt khoảng 25 tỷ USD.
Việc xây dựng mô hình tổ chức và hoạt động cho các cơ quan quản lý nhà nước tại khu vực cửa khẩu sẽ dựa trên việc ứng dụng khoa học và công nghệ hiện đại vào quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu tại các đường chuyên dụng khu vực mốc 1119 - 1120 và 1088/2 - 1089. Mô hình cửa khẩu thông minh sẽ được triển khai trong một phạm vi khép kín, riêng biệt và áp dụng cho một số loại mặt hàng cụ thể trong giai đoạn thí điểm. Đồng thời, phương thức giao nhận hàng hóa truyền thống vẫn sẽ được duy trì song song.
Các mặt hàng được lựa chọn để thông quan theo mô hình cửa khẩu thông minh bao gồm: hoa quả và linh kiện điện tử xuất khẩu từ Việt Nam và các nước ASEAN, cùng với linh kiện điện tử nhập khẩu từ Trung Quốc. Trong thời gian thí điểm, sẽ tiếp tục trao đổi với phía Trung Quốc để mở rộng danh mục các mặt hàng xuất nhập khẩu, nhằm đảm bảo hiệu quả và đạt được các mục tiêu của Đề án.
Tú Anh
