Thanh toán số: An toàn bảo mật cho 40 triệu tỷ đồng giao dịch/quý

Thanh toán qua thẻ và ví điện tử áp đảo

Theo thống kê của ngành ngân hàng, cả nước hiện có hơn 200 triệu tài khoản ngân hàng, khoảng 1/5 số này thường xuyên giao dịch số trên tất cả các kênh.

Thương mại điện tử phát triển mạnh khi đóng góp hơn 60% trong nền kinh tế số của Việt Nam. Năm 2024, có tới 90% giao dịch được thanh toán qua điện tử gồm: quét mã QR, ví điện tử... với tổng giá trị giao dịch đạt 22 tỷ USD.

Thông tin tại hội thảo thanh toán không tiền mặt do Báo Tuổi trẻ tổ chức ngày 14/6/2025, ông Nguyễn Hưng Nguyên - Phó tổng giám đốc, Công ty cổ phần thanh toán quốc gia Việt Nam (NAPAS) - cho biết, năm 2024 NAPAS đã xử lý 9,56 tỷ giao dịch, tăng 30% về số lượng giao dịch và tăng hơn 14,4% về giá trị giao dịch so với năm 2023.

Trong quý 1/2025, người dân Việt Nam đã thực hiện khoảng 5,5 tỷ giao dịch không dùng tiền mặt. Trong đó, 82% các giao dịch được thực hiện qua kênh số với tổng giá trị đạt 40 triệu tỷ đồng.

“Đây là những con số rất ấn tượng. Tính trung bình, số giao dịch trên đầu người của Việt Nam hiện đã tiệm cận với Thái Lan, Ấn Độ, gần đuổi kịp Trung Quốc”, ông Nguyên nhận định.

Còn ông Sapan Shah_ Phó chủ tịch cấp cao, phụ trách mạng lưới chấp nhận thanh toán, khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Mastercard - đánh giá, Việt Nam có sự bứt phá trong lĩnh vực thanh toán không tiền mặt. Cụ thể, tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) của tổng số giao dịch không tiếp xúc đạt 92% (quý 4/2022 đến quý 4/2024). Nhờ sự tiện lợi này, dịch vụ Apple Pay/Google Pay và giao thông công cộng mở (open-loop) phát triển.

“Tại các điểm bán, có tới 60% giao dịch thực hiện qua các phương thức thanh toán không tiền mặt, gồm: ví điện tử và thẻ thanh toán”, đại diện Mastercard thông tin.

Thanh toán không tiền mặt bùng nổ, cũng đặt ra thách thức về việc bảo mật và bảo vệ tài sản trên môi trường mạng cho khách hàng

Theo ông Phạm Tiến Dũng - Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước, 87% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng. Tại TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ này còn cao hơn.

“Hạ tầng thông tin tín dụng quốc gia nâng cấp để gia tăng khả năng xử lý, cập nhật dữ liệu tự động, đồng thời mở rộng thu thập và cập nhật dữ liệu trong và ngoài ngành, với tỷ lệ cập nhật số liệu thành công từ tổ chức tín dụng đạt mức cao trên 98%”, Phó thống đốc thông tin thêm.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc cho rằng, phát triển thương mại điện tử cần phải phát triển thanh toán không tiền mặt. Vì thanh toán không tiền mặt rất nhanh, chỉ vài giây, đồng thời giúp minh bạch hóa dòng tiền, thúc đẩy kinh tế số phát triển.

Để khuyến khích thanh toán không tiền mặt, từ kinh nghiệm của Hàn Quốc ông Kim Dea Hong - Phó tổng giám đốc Ngân hàng Shinhan Việt Nam - chia sẻ, nước này đã từng bước bằng cách giảm thuế thu nhập cho người dùng thẻ tín dụng, sau đó mở rộng sang thẻ ghi nợ và thanh toán di động. Với các hộ kinh doanh, Chính phủ Hàn Quốc cũng ưu tiên hỗ trợ tài chính và ưu đãi thuế cho những đơn vị có tỉ lệ giao dịch không tiền mặt cao.

Cần bảo mật thông tin khách hàng

Thanh toán không tiền mặt bùng nổ, tuy nhiên cũng đặt ra thách thức về việc bảo mật và bảo vệ tài sản trên môi trường mạng cho khách hàng.

Ông Kim Dea Hong cho biết, Hàn Quốc xây dựng nền tảng thanh toán không dùng tiền mặt từ rất sớm với chế độ định danh bắt buộc trong giao dịch tài chính từ năm 1993 và phổ cập thẻ tín dụng từ năm 2000. Tuy nhiên, đến nay tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt vẫn còn khoảng 15,9%, cho thấy phổ cập thanh toán số vẫn là thách thức ở quốc gia phát triển.

Một nguyên nhân khiến cho người dân còn e ngại khi sử dụng, theo ông Nguyễn Văn Dũng - Phó chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, đó là vấn đề bảo mật an toàn giao dịch cho người dùng, nhất là trong bối cảnh nguy cơ, tội phạm công nghệ cao, lừa đảo, đánh cắp dữ liệu cá nhân ngày càng tinh vi, phức tạp.

Báo cáo về tình hình nguy cơ an toàn thông tin tại Việt Nam do Công ty An ninh mạng Viettel, thành viên Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), công bố tháng 4/2025 cho thấy, trong năm vừa qua, vấn đề lộ, lọt dữ liệu tăng mạnh ở Việt Nam với 14,5 triệu tài khoản bị rò rỉ, chiếm 12% số lượng trên toàn cầu, kéo theo nhiều thông tin cá nhân, tài liệu doanh nghiệp bị rao bán rộng rãi trên các nền tảng mạng.

Đặc biệt, các hình thức lừa đảo tài chính và giả mạo thương hiệu cũng diễn biến phức tạp trong năm qua. Báo cáo ghi nhận hơn 4.000 tên miền lừa đảo trong năm 2024, giảm khoảng 30% so với năm 2023, song số lượng trang giả mạo, sử dụng thương hiệu trái phép tăng gấp 3 lần (gần 1.200 trang).

Trong khi đó, theo hãng bảo mật Kaspersky, tội phạm mạng thường xuyên giả mạo giao diện trang web của các thương hiệu nổi tiếng như Booking, Airbnb, TikTok và nhiều nền tảng khác. Đơn cử, một trong những chiến dịch lừa đảo đang diễn ra nhắm vào người dùng trên TikTok Shop, kẻ gian tạo các trang đăng nhập giả mạo để đánh cắp thông tin tài khoản của người bán.

Trong năm 2024, tội phạm mạng vẫn sử dụng các chiêu trò lừa đảo như: Lợi dụng hình ảnh giả mạo của những người nổi tiếng để quảng bá các chương trình tặng quà có giá trị. Trên thực tế, những phần quà này không bao giờ được trao tới tay người nhận. Các chuyên gia Kaspersky dự đoán xu hướng này dự kiến vẫn sẽ tiếp tục được tội phạm sử dụng trong năm 2025.

Trước thực trạng đó, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai dự án kho dữ liệu tài khoản, thẻ, ví điện tử... nghi ngờ có dấu hiệu lừa đảo do các tổ chức tín dụng gửi về. Hiện, kho dữ liệu có 350.000 tài khoản nghi ngờ (tài khoản đen) và được chia sẻ cho các tổ chức tín dụng đóng góp tiếp.

BIDV là ngân hàng đầu tiên được chia sẻ. Cụ thể, từ ngày 01/4/2025, tính năng cảnh báo khách hàng trước khi chuyển tiền vào tài khoản nằm trong danh sách nghi ngờ được triển khai. Chẳng hạn, khi khách hàng thực hiện thao tác chuyển tiền, hệ thống của BIDV sẽ tự động kiểm tra thông tin tài khoản người nhận. Nếu tài khoản này nằm trong danh sách nghi ngờ lừa đảo, hệ thống sẽ ngay lập tức gửi cảnh báo đến khách hàng. Theo BIDV, qua hơn một tháng triển khai, tính năng này giúp hơn 40.000 khách hàng của BIDV dừng chuyển tiền, ngăn chặn thiệt hại trên 160 tỷ đồng.

Theo ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước, trong tháng 6 và 7/2025, sẽ có thêm 4 ngân hàng triển khai tính năng này gồm: Vietcombank, MB, VietinBank và Agribank. Sau đó, Ngân hàng Nhà nước sẽ mở rộng triển khai toàn ngành, chia sẻ với các đơn vị có nhu cầu. Qua đó, con số giao dịch lừa đảo được ngăn chặn sẽ tăng lên đáng kể, nhờ vào tính năng cảnh báo kịp thời cho khách hàng trước khi ấn nút chuyển tiền vào tài khoản trong danh sách "đen".