Quốc gia số và thị trường lao động thông minh: Bài học từ Đức, Nhật, Hàn và kỳ vọng tại Việt Nam

Nhiều quốc gia trên thế giới đã chủ động xây dựng sàn việc làm quốc gia như một công cụ kết nối cung – cầu lao động hiệu quả, đồng thời quản lý thị trường việc làm một cách minh bạch và hiện đại. Các mô hình tiên tiến đến từ Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc không chỉ giúp người lao động dễ dàng tiếp cận việc làm, mà còn cung cấp nền tảng dữ liệu mạnh mẽ cho chính phủ trong việc hoạch định chính sách nhân lực. Việt Nam hiện cũng đang trong quá trình chuẩn bị ra mắt sàn việc làm quốc gia, được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong chuyển đổi số thị trường lao động.

Đức: Jobbörse – trung tâm dữ liệu quốc gia về việc làm

Tại Đức, Cơ quan Việc làm Liên bang (BA) vận hành Jobbörse – sàn giao dịch việc làm chính thức của cả nước. Mỗi năm, nền tảng này tiếp nhận hàng triệu tin tuyển dụng và hồ sơ ứng tuyển từ khắp các địa phương, tạo nên một hệ thống dữ liệu toàn diện về cung – cầu lao động.

Người lao động muốn nhận trợ cấp thất nghiệp bắt buộc phải đăng ký hồ sơ trên Jobbörse. Điều này giúp chính quyền giám sát sát sao tình hình thất nghiệp thực tế, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận các cơ hội mới hoặc tham gia các khóa đào tạo lại. Các doanh nghiệp từ lớn đến nhỏ đều có thể đăng tuyển miễn phí và được kết nối với ứng viên phù hợp nhờ hệ thống phân loại chi tiết theo kỹ năng, kinh nghiệm và khu vực địa lý.

Không chỉ là nơi đăng tin tuyển dụng, Jobbörse còn cung cấp dịch vụ tư vấn nghề nghiệp, hỗ trợ pháp lý và giới thiệu các khóa học nâng cao kỹ năng. Đây cũng là công cụ chiến lược giúp Chính phủ Đức dự báo xu hướng lao động và ngăn chặn tình trạng “chợ đen” trong thị trường việc làm phi chính thức.

Nhật Bản: Hello Work – mạng lưới tư vấn và kết nối toàn dân

Ở Nhật Bản, hệ thống Hello Work do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi điều hành với hơn 500 văn phòng trên toàn quốc. Đây là nơi người lao động bắt buộc phải đăng ký khi thất nghiệp để được hưởng trợ cấp, đồng thời cũng là trung tâm hỗ trợ tìm việc và định hướng nghề nghiệp cho mọi đối tượng.

Hello Work kết hợp cả hình thức trực tiếp và trực tuyến. Cổng thông tin Hello Work Internet Service cho phép người dùng tra cứu việc làm mọi lúc, trong khi các văn phòng địa phương tiếp nhận và tư vấn trực tiếp cho những người gặp khó khăn về kỹ năng số hay rào cản ngôn ngữ.

Hệ thống này còn tổ chức đào tạo lại, hỗ trợ tư vấn cho thanh niên, người lớn tuổi và lao động nước ngoài. Nhờ đó, hàng triệu người mỗi năm đã tìm được việc làm mới hoặc chuyển đổi nghề nghiệp thành công thông qua Hello Work – một mô hình đáng chú ý trong việc ổn định thị trường lao động và hỗ trợ an sinh xã hội.

Hàn Quốc: WorkNet – nền tảng số hóa ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Khác với Nhật Bản, Hàn Quốc tập trung vào số hóa toàn diện thông qua WorkNet – nền tảng kết nối việc làm do Cơ quan Phát triển nguồn nhân lực Hàn Quốc (HRD Korea) điều hành. Đây là kênh chính thức duy nhất của Nhà nước, tích hợp dữ liệu về việc làm, bảo hiểm thất nghiệp, đào tạo nghề và dự báo nhân lực.

WorkNet sử dụng trí tuệ nhân tạo để gợi ý công việc phù hợp cho người lao động dựa trên hồ sơ cá nhân, kỹ năng, kinh nghiệm và vị trí địa lý. Các doanh nghiệp cũng được hỗ trợ lọc hồ sơ nhanh chóng, giúp giảm thiểu thời gian và chi phí tuyển dụng.

Đặc biệt, nền tảng này tập trung giải quyết bài toán thất nghiệp trong giới trẻ – nhóm từng gây nhiều lo ngại tại Hàn Quốc. Thông qua WorkNet, nhiều thanh niên có cơ hội tiếp cận khóa đào tạo lại hoặc được kết nối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, giúp tăng cường tính bao trùm và hiệu quả của hệ thống lao động.

Việt Nam: Sàn giao dịch việc làm - bước tiến mới trong quản lý lao động

Ông Vũ Trọng Bình - Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ nội vụ) cho biết sàn giao dịch việc làm quốc gia là thực hiện hóa trực tiếp Nghị quyết số 57-NQ/TW, trong đó việc xây dựng nền tảng kết nối việc làm toàn quốc là một nội dung cụ thể hóa chính sách này trong lĩnh vực lao động.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 71/NQ-CP cũng yêu cầu triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số, trong đó có việc xây dựng các nền tảng quốc gia phục vụ quản trị, dữ liệu và dịch vụ công, tạo cơ sở pháp lý, chỉ đạo để xây dựng sàn việc làm quốc gia.

Hệ thống này được kỳ vọng sẽ giúp người lao động tiếp cận nhanh hơn với cơ hội việc làm phù hợp, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp tuyển dụng minh bạch và thuận tiện hơn. Đây cũng sẽ là công cụ đắc lực giúp Nhà nước giám sát, dự báo và hoạch định chính sách nhân lực phù hợp với thực tế biến động liên tục của thị trường.

Theo ông Nguyễn Văn An, Phó Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm, sàn được thiết kế như một nền tảng số thông minh, đóng vai trò là cầu nối trực tuyến giữa người lao động và doanh nghiệp trên toàn quốc. Đây không chỉ là nơi đăng tin tuyển dụng, mà còn là hệ sinh thái số hỗ trợ toàn diện hoạt động tuyển dụng, tìm việc và hoạch định chính sách lao động.

Các tính năng nổi bật của sàn bao gồm: doanh nghiệp đăng ký nhu cầu tuyển dụng trực tuyến, phỏng vấn qua nền tảng tích hợp, kết nối cung – cầu lao động tự động dựa trên phân tích dữ liệu, tích hợp định danh điện tử VNeID để xác thực thông tin, và hệ thống báo cáo, thống kê dữ liệu lao động theo thời gian thực.

Theo ông An, nền tảng này sẽ góp phần xây dựng hạ tầng số quốc gia về lao động – việc làm, tạo sự liên thông giữa các vùng, địa phương và khu vực công – tư, giúp đồng bộ thị trường lao động trong nước.

Với người lao động, sàn mở ra cơ hội tiếp cận việc làm minh bạch, tin cậy và thuận tiện hơn. Nhờ áp dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, hệ thống có khả năng gợi ý công việc phù hợp với trình độ, kỹ năng và nhu cầu thị trường. Ngoài ra, người lao động còn được định hướng học nghề, đào tạo lại, nâng cao kỹ năng, đồng thời hạn chế rủi ro từ môi giới việc làm không minh bạch.

Về phía doanh nghiệp, sàn giúp tiếp cận nhanh chóng và hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao, đa dạng, phù hợp với yêu cầu tuyển dụng. Nhờ nền tảng trực tuyến và dữ liệu tập trung toàn quốc, doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí, thời gian và được hỗ trợ công cụ phân tích thị trường lao động để phục vụ chiến lược nhân sự dài hạn.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, sàn giao dịch việc làm quốc gia sẽ hình thành cơ sở dữ liệu tập trung về lao động – việc làm, đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (Đề án 06). Nhờ đó, các cơ quan có thể phân tích, dự báo xu hướng việc làm, ngành nghề, kỹ năng; từ đó xây dựng chính sách lao động phù hợp và điều tiết cung – cầu lao động hiệu quả, góp phần giảm thất nghiệp và tăng cường an sinh xã hội.

Ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm, nhấn mạnh rằng đây là lần đầu tiên Việt Nam thử nghiệm một sàn giao dịch việc làm quốc gia thống nhất trên cả nước. Ông đề nghị các doanh nghiệp chủ động tham gia và đóng góp ý kiến để hoàn thiện hệ thống, nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu của người sử dụng lao động và người lao động. Bên cạnh đó, ông Vũ Trọng Bình cũng yêu cầu Sở Nội vụ các địa phương cung cấp danh sách và thông tin liên hệ doanh nghiệp để Cục trực tiếp trao đổi, lắng nghe phản hồi. Đối với các Trung tâm Dịch vụ việc làm địa phương, Cục trưởng Cục Việc làm lưu ý cần thay đổi tư duy quản lý, xác định rõ thị trường lao động là một thể thống nhất trên phạm vi cả nước, từ đó có cách tiếp cận kết nối và hỗ trợ doanh nghiệp, người lao động hiệu quả hơn.

Ông Hà Anh Tuấn - CEO Công ty Vinalink cũng đặt nhiều kỳ vọng vào sàn giao dịch việc làm quốc gia và lưu ý có một số công việc có thể ứng dụng AI, tuy nhiên phải lưu ý nâng cấp phần cứng CNTT trước.

Trong đó, nên có bảng phân tích dự báo về thị trường lao động, ngành nghề, dữ liệu để lao động để lao động có thể tra cứu để chọn ngành, công việc.

“Ví dụ, ngành marketing cần kỹ năng gì thì đạt mức lương bao nhiêu… Ta phải đưa ra được dữ liệu thay các công ty tư nhân. Phát hiện cung - cầu lao động giúp đỡ vất vả cho đôi bên bằng hệ thống kết nối tự động. AI có thể hiểu “khẩu vị” của cả doanh nghiệp và người lao động để gợi ý hồ sơ tốt, đúng, trúng nhu cầu”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Khi nhiều quốc gia đã chứng minh hiệu quả từ các mô hình sàn việc làm hiện đại, sự ra đời của sàn việc làm quốc gia tại Việt Nam là bước đi đúng hướng. Không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nền tảng này còn là yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy an sinh xã hội, đảm bảo tính bền vững của thị trường lao động trong thời đại số.