Sông Cần Thơ là nhánh nhỏ bên Tả ngạn Sông Hậu đi qua ba quận Ô Môn, Ninh Kiều và huyện Phong Điền. Dòng sông đã tải nặng phù xa và cung cấp biết bao nhiêu cá, tôm, các hải sản và nguồn nước tưới tiêu, nuôi dưỡng cho những bông lúa trĩu nặng hạt. Dòng sông cũng chứng kiến bao nhiêu thăng trầm lịch sử của công cuộc đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc…
Đầu thế kỷ XX Khi cả dân tộc còn chìm trong tăm tối, nghèo nàn lạc hậu và bị mất nước thì nhiều thanh niên ưu tú Việt Nam đã ra đi tìm con đường cứu nước mong muốn cứu nguy cho dân tộc. Tại làng Thới Thạnh, Tổng Định Bảo (nay là xã Thới Thạnh, quận Ô Môn, thành phố Cần Thơ) một Người Chiến sĩ công sản ra đời ngày 29 tháng 6 năm 1902 đó là đồng chí Châu văn Liêm.
Đồng chí Châu Văn Liêm xuất thân từ một thầy giáo, khi còn dạy học ở Long Xuyên và Sa Đéc đã giác ngộ được tinh thần yêu nước của Chủ nghĩa Xã hội, đã cùng với nhiều thanh niên yêu nước khác như Lê Văn Sô, Hà Huy Giáp, Nguyễn Văn Tây… quyết tâm làm cách mạng. Năm 1926 khi Tờ báo Thanh Niên là cơ quan ngôn luận của Hội Việt nam Thanh niên Cách mạng do đồng chí Nguyễn Ái Quốc sáng lập, truyền về đến Việt Nam thì ngay lập tức Châu Văn Liêm cùng với 9 thanh niên yêu nước lên đường qua Quảng Châu (Trung Quốc) học tập những nguyên lý làm cách mạng. Sau khóa học, Châu Văn Liêm cùng với một số thanh niên tích cực được kết nạp vào “ Cộng Sản đoàn” là tổ chức tiền thân của Đảng sau này.
Những nền tảng tư tưởng và tinh thần cách mạng trong Báo Thanh Niên và cuốn “Đường Kách mệnh” do đồng chí Nguyễn Ái Quốc soạn thảo đã làm tiền đề thắng lợi cho các phong trào đấu tranh và sự ra đời của Đảng sau này.
Tháng 10/1929 An nam Cộng sản Đảng ra đời do đồng chí Châu Văn Liêm làm Bí thư. Đến đầu năm 1930 cả nước có ba tổ chức Đảng là Đông Dương Cộng sản Đảng ở miền Bắc (tháng 6/1929) và Đông dương Cộng sản Liên đoàn ra đời ở miền Trung (tháng 1/1930).
Sau khi 3 tổ chức cộng sản ra đời, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân và giai cấp công nhân Việt Nam được lãnh đạo chặt chẽ, có tổ chức đưa ra các yêu sách đòi chính quyền thực dân Pháp phải cải tiến dân sinh dân chủ, bớt sưu cao thuế nặng và cải thiện giờ giấc lao động cho công nhân. Tính từ tháng 4/1929 đến tháng 4/1930 có 43 cuộc bãi công của công nhân. Điểm nổi bật nhất là tính chất của các cuộc bãi công đã có sự phối hợp hành động thống nhất, giữa các cuộc đấu tranh và giữa các địa phương trong cả nước.
Ngày 3/2/1930, Hội nghị hợp nhất 3 Đảng do đồng chí Nguyễn Ái Quốc chủ trì đã thông qua Cương lĩnh đầu tiên của Đảng gồm: Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình vắn tắt, Điều lệ vắn tắt… ra lời kêu gọi hiệu triệu đồng bào cả nước chống đế quốc, phong kiến hung tàn. Nội dung cương lĩnh bao quát toàn bộ những chiến lược, sách lược của cách mạng Việt Nam; Xác định đúng đắn những vấn đề cơ bản đường lối cách mạng Việt Nam trong quá trình lãnh đạo, đấu tranh giải phóng dân tộc …
Sau Hội nghị hợp nhất Đảng, theo sự phân công của Xứ ủy Lâm thời, đồng chí Châu Văn Liêm về nước được phân công làm Bí thư liên Tỉnh ủy Gia định – Chợ Lớn. Chủ trương của Xứ Ủy là phát động một cao trào đấu tranh mạnh mẽ của liên minh các giai cấp do giai cấp công nhân lãnh đạo chào mừng ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt nam.
Từ tháng 2 đến tháng 6/1930 liên tiếp nổ ra các cuộc đấu tranh mạnh mẽ của công nhân lao động việt Nam chống lại các chủ Pháp như hãng dầu Sôcony Nhà Bè, hãng dầu Pháp Á Nhà Bè, bãi công của công nhân Trường Tiền Nhà Bè, công nhân Ba Son, công nhân xe lửa Dĩ An… buộc chính quyền thực dân Pháp phải nhượng bộ giải quyết.
Ngày 4/6/1936, nhiều cuộc biểu tình nông dân diễn ra ở Đức Hòa, Bà Hom, Bến Lức, Chợ Lớn, Hóc Môn… do đồng chí Châu Văn Liêm chỉ đạo. Từ 6 giờ sáng đã có hơn 100 người mang lá Cờ đỏ Búa liềm, băng ron, khẩu hiệu tập trung trước quận lị Hóc Môn. Một giờ sau một đoàn biểu tình lớn hàng nghìn người từ Quán Tre, Trung Chánh, ào ào tiến qua Bà Điểm, Bình Lý, Tân Mỹ, Tân Phú Trung… hàng ngũ chỉnh tề có cả dân quân tự vệ giương cao Cờ đỏ Búa liềm với các khẩu hiệu: Đánh đổ đế quốc, địa chủ, quan làng; Công nông, binh đoàn kết…
Cũng trong sáng ngày 4/6/1930, tại quận Đức Hòa, từ 4 ngả đường nhân dân các làng Hựu Thanh, Mỹ Đức, Đức Hòa và các vùng xung quanh dưới sự hướng dẫn của các chi bộ Đảng do trực tiếp đồng chí Châu văn Liêm chỉ huy số lượng hơn 1.500 người Cờ đỏ Búa liềm, băng rôn khẩu hiệu tiến về trung tâm quận lị Đức Hòa. Thống đốc Nam kỳ ra lệnh cho Renaul – Chủ tỉnh Chợ Lớn và Chánh mật thám Pháp, cùng Chưởng lý Tòa án sài Gòn đem lính, cảnh sát, mật thám tới đàn áp. Quân địch xả súng vào đoàn biểu tình làm 2 người bị chết (trong đó có đồng chí Châu Văn Liêm) và 6 người bị thương, chúng bắt đi mấy chục người…
Cuộc biểu tình của nông dân Đức Hòa bị đàn áp đẫm máu nhưng tiếng vang của nó rất xa. Nó biểu hiện cho mối liên minh công nông vững chắc mà qua đó nêu cao những tấm gương dũng cảm của người Chiến sĩ cộng sản kiên cường sẵn sàng hy sinh cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Phong trào đấu tranh giữa liên minh công, nông trong cao trào cách mạng 1930-1931 và những giai đoạn tiếp theo của lịch sử dân tộc luôn luôn khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước đi theo con đường Chủ nghĩa Xã hội chân chính.
Hồng Lương
