Ngành thép Việt Nam đối mặt với áp lực dư thừa công suất

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), sự gia tăng nhanh chóng các dự án đầu tư sản xuất thép tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á đang đẩy toàn ngành vào trạng thái dư cung, tạo ra áp lực lớn không chỉ về cạnh tranh thị trường mà còn trong hoạt động xuất khẩu và thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính.

Trong 5 tháng đầu năm 2025, sản lượng thép thô cả nước đạt hơn 9,9 triệu tấn, tăng 9,55% so với cùng kỳ năm trước; sản lượng thép thành phẩm đạt 13,01 triệu tấn, tăng 8,8%; tiêu thụ thép trong nước cũng ghi nhận mức tăng 11% với 13,21 triệu tấn được tiêu thụ. Tuy nhiên, trái ngược với xu hướng tích cực này, xuất khẩu thép thành phẩm lại giảm mạnh, chỉ đạt hơn 2,455 triệu tấn, sụt giảm gần 31% so với cùng kỳ năm 2024. Điều này cho thấy nhu cầu quốc tế đang bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bảo hộ thương mại, biến động kinh tế toàn cầu và áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Ngành thép Việt Nam đối mặt với áp lực dư thừa công suất

Phát biểu tại Hội nghị lấy ý kiến Đề án “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý phát triển ngành vật liệu xây dựng trong giai đoạn mới” diễn ra ngày 9/7, ông Đinh Quốc Thái – Tổng thư ký VSA – cho biết nhu cầu đẩy mạnh xây dựng hạ tầng và công nghiệp hóa trong nước vẫn là cơ hội tăng trưởng dài hạn cho ngành thép. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất sản xuất hiện nay đang tạo ra nguy cơ bão hòa, khiến doanh nghiệp nội địa phải cạnh tranh khốc liệt hơn để duy trì thị phần, đồng thời khó tiếp cận thị trường xuất khẩu do các nước gia tăng rào cản kỹ thuật và thuế quan.

Cùng với đó, thách thức về môi trường cũng đang trở thành một yếu tố buộc ngành thép phải chuyển đổi. Các cơ sở sản xuất hiện nay đã bắt đầu thực hiện kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính định kỳ. Tuy nhiên, theo ông Thái, việc triển khai các biện pháp giảm phát thải theo đúng lộ trình cam kết vẫn còn nhiều vướng mắc do chi phí đầu tư lớn và công nghệ chuyển đổi còn hạn chế.

Để ứng phó với tình hình hiện tại, VSA đã đưa ra nhiều kiến nghị mang tính chiến lược. Trước tiên là việc Chính phủ cần phê duyệt sớm Chiến lược phát triển ngành thép đến năm 2030, tầm nhìn 2050, đồng thời xây dựng các cơ chế chính sách đặc thù hỗ trợ ngành phát triển theo hướng xanh và bền vững. Cần có biện pháp quản lý chặt chẽ việc cấp phép đầu tư mới nhằm kiểm soát công suất, tái cơ cấu lĩnh vực sản xuất thép và tránh lãng phí tài nguyên.

Ngoài ra, VSA cũng đề xuất xây dựng các gói tài chính xanh và cơ chế tài trợ công hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ theo hướng phát thải thấp, đồng thời hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và hàng rào kỹ thuật để kiểm soát chất lượng sản phẩm nhập khẩu, ngăn ngừa thép không đạt chuẩn tràn vào thị trường nội địa.

Về phía chính sách vĩ mô, Nhà nước được đề nghị duy trì tỷ giá ổn định, giá điện hợp lý và ưu đãi tín dụng cho các dự án thép quy mô lớn phù hợp với định hướng phát triển ngành. Cùng với đó là việc kích cầu tiêu thụ thép thông qua các chương trình đầu tư công, phát triển nhà ở xã hội và thúc đẩy thị trường bất động sản hồi phục.

Cuối cùng, để bảo vệ vị thế của ngành thép Việt Nam trên thị trường quốc tế, Hiệp hội kiến nghị Bộ Công Thương tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó hiệu quả với các vụ kiện phòng vệ thương mại từ nước ngoài. Đồng thời, Bộ Xây dựng cần sớm ban hành các tiêu chuẩn xây dựng mới theo hướng khuyến khích sử dụng vật liệu thép cường độ cao, tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường.

Trong bối cảnh ngành thép toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo xu hướng phát triển bền vững và cạnh tranh khốc liệt, việc xây dựng một chiến lược tổng thể, nhất quán về quản lý công suất, định hướng tiêu dùng trong nước và chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là yếu tố quyết định sự sống còn của ngành công nghiệp thép Việt Nam trong những thập kỷ tới.