Ngành thép hậu khủng hoảng: Hòa Phát, Tôn Hoa Sen đang xoay trục ra sao?

Hòa Phát tái cơ cấu sản phẩm, tối ưu chi phí để vượt sóng

Ngành thép Việt Nam bước vào giai đoạn khủng hoảng sâu từ cuối năm 2022 khi cầu trong nước sụt giảm, thị trường bất động sản trầm lắng, trong khi giá nguyên liệu đầu vào như than, quặng tăng mạnh khiến biên lợi nhuận ngành bị bóp nghẹt. Nhiều doanh nghiệp buộc phải cắt giảm sản xuất, hàng tồn kho dồn ứ, và lợi nhuận theo đó lao dốc. Trong bức tranh ảm đạm ấy, Hòa Phát – một trong những tập đoàn thép hàng đầu Việt Nam – cũng không nằm ngoài vòng xoáy khó khăn. Tuy nhiên, thay vì bị động ứng phó, Hòa Phát đã chủ động chuyển hướng, mở rộng dư địa phát triển bằng chiến lược tái cơ cấu toàn diện.

Ngành thép đang dần trở lại thị trường. (Ảnh: Internet)

Nếu như giai đoạn trước, thép xây dựng là mũi nhọn chủ lực của tập đoàn thì hiện nay, Hòa Phát đang đẩy mạnh sản xuất thép cuộn cán nóng (HRC), một mặt hàng có giá trị gia tăng cao hơn và nhu cầu xuất khẩu ổn định. Đồng thời, tập đoàn cũng đang phát triển mạnh mảng sản phẩm công nghiệp phụ trợ như ống thép, tôn mạ kẽm, thép chế tạo… để gia tăng chuỗi giá trị, tránh phụ thuộc vào một dòng sản phẩm đơn lẻ. Sự đa dạng hóa danh mục giúp Hòa Phát ứng phó linh hoạt với các biến động thị trường, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa năng lực sản xuất.

Đáng chú ý, nhờ kiểm soát chặt chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả vận hành chuỗi, biên lợi nhuận gộp của Hòa Phát đã cải thiện rõ rệt trong năm vừa qua. Lợi nhuận sau thuế tăng trưởng mạnh mẽ, trong đó riêng mảng thép vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng doanh thu và lợi nhuận hợp nhất của tập đoàn. Không dừng lại ở việc hồi phục, Hòa Phát còn đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao trong năm nay, phản ánh sự tự tin vào triển vọng của ngành cũng như nội lực doanh nghiệp sau giai đoạn tái cấu trúc.

Trên bình diện tổng thể, Hòa Phát hiện đã kiểm soát tốt các yếu tố rủi ro về nguyên liệu, mở rộng nguồn cung quốc tế ổn định từ Australia, Brazil, và đang tăng tốc triển khai các dự án công nghiệp quy mô lớn như tổ hợp gang thép Dung Quất giai đoạn 2. Khi hoàn thành, dự án này được kỳ vọng sẽ đưa Hòa Phát tiến lên một tầm cao mới, không chỉ là nhà sản xuất thép xây dựng lớn nhất Việt Nam mà còn là nhà cung ứng thép dẹt hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Tôn Hoa Sen phục hồi từ nội lực, giữ vững thị phần nội địa

Khác với Hòa Phát thiên về công nghiệp nặng, Hoa Sen từ lâu đã được biết đến là “ông vua tôn mạ” của thị trường nội địa. Giai đoạn khủng hoảng 2022–2023 là một phép thử khắc nghiệt với Hoa Sen, khi thị trường xây dựng đình trệ kéo theo sức mua các mặt hàng như tôn lợp, ống thép dân dụng giảm mạnh. Lợi nhuận trong nhiều quý bị thu hẹp đến mức tối thiểu, buộc doanh nghiệp phải đánh giá lại toàn bộ mô hình vận hành.

Thay vì mở rộng nóng, Hoa Sen chọn chiến lược “thắt lưng buộc bụng” để tối ưu tài chính, giảm tồn kho, kiểm soát giá thành. Đây được xem là bước đi đúng đắn trong bối cảnh chi phí tài chính tăng cao và áp lực cạnh tranh từ thép nhập khẩu ngày càng lớn. Bằng việc cắt giảm đáng kể chi phí bán hàng, quản lý và cải tiến quy trình sản xuất, biên lợi nhuận ròng của Hoa Sen đã dần phục hồi. Kết quả tích cực trong những tháng đầu niên độ tài chính mới cho thấy doanh nghiệp đang trở lại quỹ đạo tăng trưởng ổn định.

Tôn Hoa Sen phục hồi từ nội lực, giữ vững thị phần nội địa.

Đáng chú ý, dù khó khăn, Hoa Sen vẫn duy trì vị thế số một trên thị trường tôn mạ nội địa với thị phần gần 30%. Đây là thành quả của hệ thống phân phối rộng khắp và mối quan hệ chặt chẽ với mạng lưới đại lý truyền thống. Đồng thời, Hoa Sen cũng đang tăng cường khai thác thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các nước Đông Nam Á, Nam Á và Trung Đông – những nơi có nhu cầu tôn lợp dân dụng cao và ít bị ảnh hưởng bởi chu kỳ bất động sản như trong nước.

Không chỉ dừng lại ở phục hồi, Hoa Sen cũng đang rục rịch chuyển hướng phát triển các dòng sản phẩm mới như tôn năng lượng mặt trời, tôn chống ăn mòn dùng cho công nghiệp thực phẩm và hàng hải. Đây được xem là chiến lược dài hạn để tạo bước đệm cho tăng trưởng bền vững và nâng tầm giá trị thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế.

Cơ hội và thách thức đan xen trong chu kỳ mới

Bức tranh hồi phục của ngành thép không đồng đều giữa các doanh nghiệp, nhưng điểm chung là đều đang nỗ lực tìm kiếm cơ hội trong một chu kỳ mới – nơi tăng trưởng không còn đến từ bùng nổ đầu tư công hay bất động sản như giai đoạn 2017–2021, mà thay vào đó là từ tiêu dùng ổn định, xuất khẩu và công nghiệp phụ trợ. Sự cạnh tranh sẽ ngày càng khốc liệt hơn khi doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với làn sóng thép giá rẻ từ Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ trong khi các biện pháp phòng vệ thương mại còn hạn chế.

Tuy nhiên, với nền tảng công nghiệp sản xuất quy mô lớn, trình độ kỹ thuật ngày càng được nâng cao và chiến lược xoay trục phù hợp, các doanh nghiệp đầu ngành như Hòa Phát, Tôn Hoa Sen đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, tập trung vào chất lượng hơn là sản lượng, vào hiệu quả thay vì mở rộng ồ ạt. Sự thích ứng kịp thời không chỉ giúp họ vượt qua cơn sóng dữ mà còn củng cố vị thế nội địa, mở rộng cơ hội trên thị trường khu vực và toàn cầu.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng, năng lượng tái tạo và công nghiệp chế biến – chế tạo, ngành thép vẫn đóng vai trò nền tảng cho tiến trình công nghiệp hóa. Điều quan trọng nhất lúc này là sự chuyển mình nhanh chóng, quyết liệt của doanh nghiệp để không bỏ lỡ chu kỳ phục hồi – dù không còn “nóng” như trước, nhưng bền vững và thực chất hơn.