Theo Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA), mỗi năm, ngành hồ tiêu cả nước đạt sản lượng khoảng 200.000 tấn, trong đó 95% – tương đương 190.000 tấn – được xuất khẩu. Chỉ khoảng 10.000 tấn được tiêu thụ trong nước và trong số đó, phần chịu thuế GTGT thực tế chỉ rơi vào khoảng 5.000 tấn, tức vỏn vẹn 2,5% tổng sản lượng.
Kết quả là, dù ngành hồ tiêu thu về khoảng 1,3 tỉ USD từ xuất khẩu, ngân sách nhà nước chỉ thu được 1,625 triệu USD (khoảng 42 tỉ đồng) từ GTGT nội địa. Trong khi đó, số thuế GTGT phải hoàn lại cho doanh nghiệp lên tới 63,375 triệu USD (gần 1.650 tỉ đồng).
Tình trạng tương tự cũng diễn ra ở các loại cây gia vị như hồi, quế, thảo quả…, với hơn 200.000 tấn được xuất khẩu và chưa đến 5.000 tấn tiêu thụ nội địa. Tổng cộng toàn ngành hồ tiêu và gia vị, năm 2024 ghi nhận xuất khẩu hơn 400.000 tấn, nhưng chỉ khoảng 10.000 tấn đóng góp nguồn thu GTGT cho ngân sách, mang lại khoảng 55 tỉ đồng – trong khi thuế hoàn dự kiến lên tới 2.135 tỉ đồng.
 |
| Ngành hồ tiêu xuất khẩu tỉ USD nhưng gần như không đóng thuế GTGT: VPSA kiến nghị cải cách |
Trước thực trạng “thu ít – hoàn nhiều”, Hiệp hội VPSA cho rằng cơ chế hoàn thuế hiện nay đang bộc lộ nhiều bất cập, tạo ra kẽ hở cho hành vi gian lận thuế. Điều này không chỉ gây thất thoát ngân sách mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường kinh doanh, làm giảm tính minh bạch và gây bất lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu tuân thủ đúng quy định.
Theo VPSA, Luật Thuế GTGT sửa đổi sắp tới cần có giải pháp quyết liệt nhằm siết chặt quy trình hoàn thuế và cải thiện hiệu quả quản lý thu. Một trong những kiến nghị cụ thể là:
Áp dụng mức thuế GTGT 0% ngay từ đầu đối với nguyên liệu đầu vào phục vụ cho xuất khẩu, thay vì bắt doanh nghiệp tạm nộp rồi chờ hoàn.
Cân nhắc áp dụng mức thuế khoán 0,5% trên giá trị xuất khẩu. Theo mô hình này, nhà nước thu thuế trực tiếp tại thời điểm phát sinh giao dịch xuất khẩu, tránh được rủi ro hoàn sai, giúp doanh nghiệp chủ động hơn về dòng tiền.
VPSA cho biết, không chỉ ngành hồ tiêu, nhiều ngành nông sản lớn như cà phê và gạo cũng đang gặp khó khăn với cơ chế hoàn thuế tương tự. Doanh nghiệp phải tạm nộp các khoản thuế lớn nhưng có thể bị “treo” nhiều tháng, thậm chí bị từ chối hoàn do lỗi hành chính từ đối tác hoặc bên trung gian. Trong khi đó, cơ quan thuế cũng phải tiêu tốn đáng kể nguồn lực cho quá trình “thu rồi hoàn”, gây lãng phí và kém hiệu quả.
Hiệp hội kiến nghị cần có hướng đi rõ ràng hơn, đảm bảo chính sách thuế vừa phù hợp thực tiễn sản xuất – kinh doanh, vừa siết chặt kiểm soát để tránh thất thoát ngân sách.
