Ngành dệt may trước thử thách: Làm gì để nâng cấp chuỗi giá trị?

Bức tranh tăng trưởng đi kèm áp lực

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may trong 10 tháng năm 2025 đã đạt 38,33 tỉ USD, tăng 6,3% so với cùng kỳ. Cả năm 2025 kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt khoảng 46 tỉ USD, tăng 5,6% so với năm 2024. Đáng chú ý, tỉ lệ giá trị gia tăng nội địa đạt khoảng 52%, phản ánh nỗ lực chủ động hơn về nguồn cung nguyên phụ liệu và giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực là không ít nỗi lo. Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VITAS, cho biết mức dự báo 46 tỉ USD vẫn thấp hơn kỳ vọng ban đầu (48 tỉ USD). Nguyên nhân chủ yếu đến từ các biến số khó lường liên quan đến chính sách thuế quan của Hoa Kỳ và bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng phức tạp.

Ngành dệt may Việt Nam và yêu cầu nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Mỹ hiện chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam. Theo bà Corinna Joyce, Chủ nhiệm ngành Quản trị doanh nghiệp thời trang (Đại học RMIT Việt Nam), bất kỳ sự sụt giảm nào về đơn hàng từ thị trường này đều có thể kéo theo hệ lụy lớn, từ nguy cơ lao động mất việc đến lợi nhuận toàn ngành suy giảm.

Thực tế cho thấy, từ ngày 7/8/2025, Mỹ bắt đầu áp thuế 20% đối với phần lớn hàng dệt may nhập khẩu từ Việt Nam. Mức thuế này dù thấp hơn mức 46% từng được đề cập hồi tháng 4-2025, nhưng lại cao hơn so với nhiều đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Cụ thể, Indonesia và Campuchia chịu thuế 19%, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ ở mức 15%.

Hệ quả đã sớm thể hiện rõ. Từ tháng 8 đến tháng 9/2025, xuất khẩu giày dép Việt Nam sang Mỹ giảm 27%, dệt may giảm khoảng 20%. Ngay cả các thương hiệu Mỹ có quy mô sản xuất lớn tại Việt Nam như Nike cũng phải đối mặt với áp lực chi phí gia tăng. Những diễn biến này buộc ngành dệt may Việt Nam phải tính đến việc tái định vị để duy trì sức cạnh tranh.

Giáo sư Rajkishore Nayak (Đại học RMIT Việt Nam) cho rằng, để vượt qua giai đoạn nhiều biến động, ngành dệt may cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp chiến lược. Thứ nhất, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Trong năm 2026 và những năm tiếp theo, doanh nghiệp cần giảm dần sự phụ thuộc vào một vài thị trường lớn, đồng thời tìm kiếm cơ hội tại châu Á, Liên minh châu Âu và châu Đại Dương. Điều này đòi hỏi đầu tư vào máy móc hiện đại nhằm tối ưu chi phí, đẩy mạnh số hóa, sản xuất xanh và phát triển các dòng sản phẩm phù hợp với thị hiếu từng thị trường. Đặc biệt, thị trường nội địa cần được nhìn nhận như một trụ cột quan trọng giúp “giảm sốc” khi xuất khẩu gặp khó.

Thứ hai, nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị. Thay vì chỉ tập trung gia công, doanh nghiệp cần từng bước chuyển sang các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Việc chủ động hơn trong chuỗi giá trị không chỉ giúp cải thiện biên lợi nhuận mà còn giảm rủi ro khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn.

Thứ ba, đầu tư cho nguồn nhân lực. Theo ông Nayak, kỹ năng của người lao động trong các lĩnh vực thiết kế, phát triển sản phẩm và quản lý chuỗi cung ứng số sẽ quyết định khả năng phục hồi dài hạn của ngành. “Chỉ khi ưu tiên công nghệ, phát triển bền vững và nhân lực, ngành dệt may mới có thể đứng vững trước các cú sốc bên ngoài”, ông Nayak nhấn mạnh.

Ở góc độ vĩ mô, các chuyên gia cũng đánh giá cao vai trò của Chính phủ trong ngoại giao kinh tế và đàm phán thương mại. Việc mở rộng mạng lưới đối tác khu vực, tận dụng các hiệp định thương mại tự do được xem là “tấm đệm” quan trọng giúp ngành dệt may giảm thiểu tác động tiêu cực từ môi trường bên ngoài.

Thương mại điện tử: Cơ hội lớn, thách thức không nhỏ

Song song với áp lực từ xuất khẩu, thị trường nội địa và thương mại điện tử đang đặt ra bài toán mới cho ngành dệt may. Trong bối cảnh kinh tế số tái định hình mạnh mẽ thói quen tiêu dùng, thương mại điện tử không còn là kênh bán hàng phụ trợ mà đã trở thành trung tâm của hệ thống phân phối hiện đại. Tuy nhiên, với các doanh nghiệp dệt may theo đuổi phân khúc chất lượng cao, việc hiện diện trên sàn thương mại điện tử không đơn thuần là mở thêm gian hàng. Đó là cuộc cạnh tranh khốc liệt để bảo vệ giá trị thực của sản phẩm trong một không gian tiêu dùng bị chi phối mạnh bởi tâm lý chuộng giá rẻ.

Thông tin tại Hội nghị kết nối cung cầu và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt trên các sàn thương mại điện tử năm 2025, bà Lý Thị Minh Hà, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Hà Nội, cho rằng tâm lý ham rẻ vẫn đang chi phối mạnh mẽ hành vi mua sắm trực tuyến. Điều này khiến các doanh nghiệp nội địa, đặc biệt là những đơn vị đầu tư bài bản vào chất liệu và quy trình sản xuất, rơi vào thế bất lợi. Không ít thương hiệu uy tín chỉ bán được cho nhóm khách hàng quen, trong khi khó tiếp cận tệp khách hàng mới khổng lồ trên môi trường số.

Bên cạnh rào cản về giá là khoảng trống lớn về trải nghiệm. Thời trang gắn liền với cảm xúc và trực giác: Người mua muốn chạm tay vào chất liệu, thử phom dáng, cảm nhận màu sắc. Trên nền tảng số, mọi trải nghiệm này bị “nén” lại trong hình ảnh và video, khiến sản phẩm chất lượng cao dễ bị đánh đồng với hàng phổ thông.

Trước áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp dệt may không thể tiếp tục tư duy “treo hàng lên sàn rồi chờ khách mua”. Theo ông Phan Huy Khôi, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp (SYS), thương mại điện tử đã bước sang giai đoạn mà thuật toán phân phối đóng vai trò quyết định. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư nghiêm túc vào nội dung số để bù đắp cho sự thiếu hụt trải nghiệm trực tiếp. Livestream bán hàng, nếu được triển khai bài bản và có kỹ năng giới thiệu chuyên nghiệp, có thể giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về chất liệu, phom dáng và giá trị sử dụng. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi lộ trình đào tạo dài hơi cho đội ngũ nhân sự, thay vì cách làm manh mún, ngắn hạn.

Song song đó, chuẩn hóa sản phẩm và minh bạch thông tin được xem là yếu tố sống còn để xây dựng niềm tin. Truy xuất nguồn gốc, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và quản trị dữ liệu khách hàng giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí quảng cáo, giảm tồn kho và xây dựng chiến lược sản xuất – kinh doanh bền vững.

Như vậy, cuộc cạnh tranh giữa “chất lượng cao” và “tâm lý giá rẻ” trên sàn thương mại điện tử không phải không có lời giải. Với ngành dệt may Việt Nam, chìa khóa nằm ở khả năng chuyển hóa giá trị hữu hình của sản phẩm thành cảm xúc và niềm tin trên không gian số. Khi biết tận dụng sức mạnh của nội dung, dữ liệu và hệ sinh thái hỗ trợ, sản phẩm dệt may Việt hoàn toàn có cơ hội đứng vững và bứt phá trong giai đoạn nhiều biến động phía trước.