Lý giải chính sách bảo hiểm thất nghiệp nhân văn và ưu việt

Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là tấm "phao cứu sinh" tài chính cho người lao động khi mất việc, mà còn là công cụ đắc lực hỗ trợ tái hòa nhập thị trường. Với nhiều chính sách thiết thực, nhân văn và ngày càng đổi mới, bảo hiểm thất nghiệp đang chứng minh là một phần không thể thiếu trong hệ thống an sinh xã hội hiện đại.

Không chỉ hỗ trợ tài chính – mà còn mở đường trở lại thị trường lao động

Từ khi được triển khai vào năm 2009, chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã đồng hành cùng hàng triệu lao động trong giai đoạn khó khăn nhất của sự nghiệp. Không chỉ đơn thuần là khoản trợ cấp tài chính giúp người lao động cầm cự khi mất việc, chính sách BHTN còn bao gồm các hỗ trợ gián tiếp như tư vấn giới thiệu việc làm và đào tạo nghề.

Bà Hồ Thị Kim Ngân – Phó trưởng Ban quan hệ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) – nhận định rằng BHTN là một chính sách nhân văn, mang tính ưu việt cao. Nó không chỉ giúp người lao động có nguồn thu nhập tạm thời để ổn định cuộc sống mà còn tạo điều kiện để họ nâng cao kỹ năng, chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp với nhu cầu của nền kinh tế số hóa đang phát triển nhanh chóng.

Đặc biệt, những quy định mới trong dự thảo Luật Việc làm (sửa đổi) còn mở rộng quyền lợi của người lao động như hỗ trợ cả “tiền ăn” trong thời gian đào tạo, hỗ trợ trước khi chấm dứt trợ cấp… Điều này thể hiện rõ định hướng nhân văn, tạo sự chủ động và bền vững cho người lao động khi tái gia nhập thị trường.

Vì sao người lao động vẫn chưa mặn mà với học nghề?

Mặc dù chính sách đào tạo nghề là điểm sáng trong hệ thống BHTN, nhưng trên thực tế, số lao động đăng ký học nghề vẫn còn khiêm tốn. Bà Vũ Thị Thanh Liễu – Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội – cho biết phần lớn lao động thất nghiệp là trụ cột kinh tế của gia đình. Do vậy, khi mất việc, họ ưu tiên nhận trợ cấp tài chính để duy trì sinh hoạt, thay vì dành thời gian và công sức để học nghề.

Ngoài ra, một số rào cản khác khiến việc học nghề chưa thu hút được đông đảo lao động có thể kể đến như:

Mức hỗ trợ đào tạo thấp: Tối đa chỉ 1,5 triệu đồng/người/tháng, khó đáp ứng yêu cầu đào tạo chất lượng.

Thời gian học không linh hoạt: Nhu cầu học nghề của lao động thường phân tán về địa điểm và thời gian, gây khó khăn trong tổ chức lớp học.

Thiếu động lực từ thị trường lao động: Nhiều doanh nghiệp chưa ưu tiên tuyển dụng lao động có trình độ sơ cấp, nên người lao động chưa thấy được lợi ích cụ thể từ việc học nghề.

“Đầu ra” cho ngành học hạn chế: Một số ngành nghề sau học xong khó kiếm việc, làm người lao động e dè trong quyết định đầu tư thời gian học lại.

Ông Nguyễn Tây Nam – Phó Giám đốc Sở Nội vụ Hà Nội – cũng nhấn mạnh rằng tình trạng người lao động đăng ký hưởng BHTN ngày càng tăng qua các năm, nhưng tỷ lệ chọn học nghề vẫn chưa tương xứng.

Những giải pháp để “kích hoạt” tinh thần học nghề

Trước thực trạng đó, các cơ quan liên quan đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để thúc đẩy người lao động thất nghiệp tham gia học nghề.

Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, dưới sự chỉ đạo của Sở Nội vụ, đã tổ chức thường xuyên các hội nghị tuyên truyền về BHTN, đặc biệt nhấn mạnh quyền lợi và lợi ích từ việc học nghề. Hàng năm, trung tâm mở nhiều lớp đào tạo đa dạng như: lái xe, pha chế, chế biến món ăn, may mặc… đáp ứng nhu cầu thiết thực của thị trường và người học.

Bà Vũ Thị Thanh Liễu cho biết, sau khi hoàn thành khóa học, người lao động được trung tâm kết nối với doanh nghiệp để tìm kiếm việc làm phù hợp, hoặc hỗ trợ khởi nghiệp nếu có nhu cầu. Nhờ những nỗ lực này, số người học nghề đã có dấu hiệu tăng đáng kể. Riêng năm 2024, Hà Nội có 1.162 người lao động có quyết định học nghề – tăng 49% so với cùng kỳ năm trước.

Trong quý 1/2025, con số này tiếp tục khả quan với 240 người đăng ký học nghề, tăng 26% so với quý 1/2024. Mặc dù tỷ lệ này còn khiêm tốn so với tổng số người hưởng trợ cấp, nhưng sự chuyển biến tích cực này đã cho thấy hiệu quả từ việc thay đổi cách tiếp cận chính sách.

Một điểm đáng chú ý trong Dự thảo Luật Việc làm (sửa đổi) là đề xuất hỗ trợ học nghề ngay cả khi người lao động chưa rơi vào tình trạng thất nghiệp. Đây là một bước tiến lớn, thể hiện tinh thần dự phòng rủi ro và nâng cao năng lực lao động trong bối cảnh chuyển đổi số và biến động nghề nghiệp ngày càng lớn.

Dự thảo cũng mở rộng quyền lợi về tài chính cho người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng có nhu cầu học nâng cao kỹ năng – bao gồm học phí đào tạo, tiền ăn trong thời gian học, thời gian hỗ trợ tối đa lên đến 6 tháng.

Điều đặc biệt là chính sách BHTN không phân biệt độ tuổi, giới tính, tôn giáo hay vùng miền, mở ra cơ hội công bằng cho mọi người lao động có nhu cầu.

Bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là “tấm khiên” chống đỡ trước rủi ro mất việc mà còn là “chiếc cầu” đưa người lao động quay lại thị trường với vị thế vững vàng hơn. Tính nhân văn thể hiện không chỉ ở khoản trợ cấp tạm thời mà còn ở sự đầu tư cho tương lai – thông qua đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng, hỗ trợ tái định hướng nghề nghiệp.

Với những đổi mới trong chính sách, đặc biệt là sự bổ sung trong dự thảo Luật Việc làm, BHTN ngày càng hoàn thiện hơn để không chỉ "cứu nguy" mà còn "phát triển", đồng hành cùng người lao động trong hành trình sự nghiệp.