Luật Xây dựng sửa đổi 2025: Kỳ vọng và thách thức

GS.TS Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)

Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng và pháp lý, đại diện cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội doanh nghiệp, luật sư và giới học thuật, tạo diễn đàn trao đổi chuyên sâu về những điểm mới trong Luật Xây dựng sửa đổi cũng như thực tiễn quản trị hợp đồng và rủi ro pháp lý trong các dự án xây dựng hiện nay.

Tại hội thảo, GS.TS Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch VIAC – dẫn chứng một trường hợp điển hình: một doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây một cây cầu nhỏ nối hai nhà máy trong cùng khu công nghiệp tại Việt Nam nhưng mất nhiều năm vẫn không thể thực hiện do vướng các quy định pháp lý phức tạp. Trường hợp này, theo ông Hạnh, cho thấy ngay cả những nhu cầu xây dựng tưởng chừng đơn giản, phục vụ trực tiếp sản xuất – kinh doanh cũng có thể trở thành “bài toán nan giải” nếu vấp phải khoảng trống hoặc sự thiếu thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Theo GS.TS Hạnh, rủi ro pháp lý trong lĩnh vực xây dựng không chỉ bắt nguồn từ các thay đổi chính sách đột ngột mà còn từ cách diễn giải khác nhau giữa các cấp quản lý. Thực tiễn đã chứng minh rằng tranh chấp xây dựng thường phát sinh ở các khâu như điều chỉnh thiết kế, tăng chi phí, chậm tiến độ hay phân chia trách nhiệm giữa các bên trong hợp đồng. Đây đều là những lĩnh vực pháp lý đòi hỏi sự chuẩn xác và thống nhất cao, đặc biệt trong môi trường đầu tư đang ngày càng hội nhập sâu rộng.

Ở góc độ đào tạo và thực hành pháp lý, PGS.TS Tô Văn Hòa – Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội – chia sẻ, chính trường ông hiện là chủ đầu tư một dự án xây dựng cơ sở đào tạo tại Bắc Ninh, với tổng vốn đầu tư lên đến 1.800 tỷ đồng, triển khai trong suốt gần một thập kỷ. Quá trình thực hiện cho thấy hàng loạt vấn đề pháp lý phát sinh, từ đấu thầu, thiết kế, điều chỉnh quy hoạch đến ký kết và thực hiện hợp đồng xây dựng. Điều này cho thấy, ngay cả các chủ thể có nền tảng pháp lý vững chắc cũng không tránh khỏi vướng mắc khi luật pháp chưa theo kịp thực tiễn phát triển.

ông Bùi Văn Dưỡng – Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý Đầu tư Xây dựng (Bộ Xây dựng)

Tại hội thảo, ông Bùi Văn Dưỡng – Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý Đầu tư Xây dựng (Bộ Xây dựng), Trọng tài viên VIAC – đã trình bày tham luận làm rõ ba nhóm nội dung cải cách trọng tâm của Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025, bao gồm: đổi mới phương thức quản lý đầu tư xây dựng; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư; phân định rõ trách nhiệm giữa các chủ thể trong hoạt động xây dựng. Ngoài ra, luật mới cũng mở rộng các trường hợp miễn giấy phép xây dựng, tăng cường cơ chế kiểm soát chất lượng và điều chỉnh giá – những điểm từng là nguyên nhân của nhiều tranh chấp trong quá khứ.

Tuy nhiên, các chuyên gia đều cho rằng luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống nếu được phổ biến hiệu quả và có hướng dẫn áp dụng đồng bộ. Doanh nghiệp, nhà thầu và đội ngũ kỹ sư – luật sư cần nâng cao năng lực soạn thảo, đàm phán hợp đồng và quản trị rủi ro ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Trong các phiên thảo luận chuyên sâu của hội thảo, nhiều kiến nghị đã được nêu về việc hoàn thiện kỹ năng điều chỉnh giá, phân bổ trách nhiệm, áp dụng bồi thường thiệt hại định trước và sử dụng trọng tài thương mại như một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tố tụng truyền thống.

Đại diện Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam cũng lưu ý, luật mới tạo ra không gian pháp lý rộng mở nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với giới hành nghề, từ kỹ sư đến nhà quản lý. Việc hiểu đúng – áp dụng đúng – vận dụng linh hoạt các quy định mới là yếu tố quyết định hiệu quả triển khai luật trong thực tiễn đầu tư xây dựng.

Tại hội thảo, các đơn vị tổ chức cùng thống nhất rằng Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 là bước tiến tích cực trong cải cách thể chế, song để luật phát huy giá trị, cần tiếp tục nâng cao nhận thức, thúc đẩy văn hóa pháp lý và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro. Khi pháp luật trở thành công cụ phục vụ chứ không phải rào cản, ngành xây dựng mới thực sự có thể phát triển bền vững và đồng hành cùng sự tăng trưởng kinh tế – xã hội của đất nước.