Điểm mấu chốt đầu tiên mà mọi chủ doanh nghiệp phải khắc cốt ghi tâm chính là bộ bộ lọc tư cách thầu vô cùng khốc liệt. Dự thảo mới lập một rào chắn tuyệt đối: bất kỳ nhà thầu nào – dù là tập đoàn lớn, hộ kinh doanh hay cá nhân – nếu đang dính án cấm thầu của cơ quan thẩm quyền ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, đều bị tước quyền tham gia tại Việt Nam.
 |
| Bộ Tài chính đang dự thảo Nghị định hướng dẫn thực hiện đấu thầu theo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, Hiệp định Thương mại tự do giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Liên minh Châu Âu, Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai-len (Ảnh minh họa). |
Điều này có nghĩa là lý lịch sạch trên trường quốc tế trở thành tấm hộ chiếu bắt buộc, không có ngoại lệ. Ngược lại, nếu đáp ứng đủ các điều kiện chuẩn của Luật Đấu thầu trong nước, doanh nghiệp hoàn toàn có quyền tự tin đứng độc lập hoặc lập liên danh để săn các gói thầu mua sắm hàng hóa, dịch vụ có giá trị bằng hoặc cao hơn ngưỡng quy định.
Tuy nhiên, sân chơi quốc tế này không ôm đồm tất cả. Bộ Tài chính đã vạch rõ ranh giới loại trừ cho hàng loạt mảng dịch vụ đặc thù để giữ thế chủ động cho dòng vốn nội địa. Các thương vụ liên quan đến mua bán, thuê mướn nhà đất, trụ sở hay các khoản viện trợ không hoàn lại, các gói vay tài trợ của Chính phủ đều đứng ngoài cuộc chơi này. Thậm chí, các mảng tài chính nhạy cảm như dịch vụ lưu ký, ủy thác, thanh toán nợ của các tổ chức tín dụng hay việc phát hành trái phiếu Chính phủ cũng được miễn trừ hoàn toàn nhằm bảo vệ an ninh tiền tệ, không để dòng vốn ngoại can thiệp.
 |
| Lý lịch nhà thầu là thông tin tổng hợp về năng lực, kinh nghiệm, tài chính và pháp lý của tổ chức hoặc cá nhân tham gia dự thầu. Đây là thành phần bắt buộc trong Hồ sơ dự thầu, giúp chủ đầu tư đánh giá và lựa chọn đơn vị uy tín. |
Một áp lực cực lớn khác đè nặng lên vai các đội ngũ làm thầu chính là dòng chảy thời gian bị rút ngắn tối đa để ép tiến độ.
Cụ thể, với hình thức đấu thầu rộng rãi thông thường, doanh nghiệp chỉ có vỏn vẹn 30 ngày để hoàn thiện và nộp hồ sơ dự thầu tính từ lúc phát lệnh mời. Nếu chủ đầu tư tổ chức nhận hồ sơ qua mạng, thời gian chuẩn bị thậm chí bị ép xuống sát nút còn 25 ngày.
Có thể nói, khốc liệt nhất là các gói thầu mua sắm hàng hóa thông dụng, dịch vụ đơn giản dưới 10 tỷ đồng hoặc các tình huống khẩn cấp, thời hạn làm hồ sơ bị cắt phăng chỉ còn tối thiểu 10 ngày, đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn trong trạng thái trực chiến, số hóa toàn bộ tài liệu mới kịp trở tay.
Về chiếc phao cứu sinh mang tên chỉ định thầu, luật mới không còn chỗ cho sự mập mờ khi chỉ công nhận hai hình thức duy nhất là đấu thầu rộng rãi và chỉ định thầu, đồng thời đóng khung các lối đi tắt.
Cửa chỉ định thầu chỉ mở ra trong các tình huống bất khả kháng như hàng hóa độc quyền sáng chế, tác phẩm nghệ thuật không có bên thứ hai thay thế, hoặc khi cần mua bổ sung thiết bị đồng bộ với điều kiện phần phát sinh không vượt quá 50% giá trị hợp đồng gốc. Thậm chí, ngay cả khi cuộc thầu thất bại do không ai nộp hồ sơ hoặc các nhà thầu bắt tay thông đồng kéo giá, chủ đầu tư mới được quyền tính đến phương án chỉ định thầu nhưng bắt buộc phải giữ nguyên bản chất cốt lõi của hồ sơ mời thầu ban đầu, triệt tiêu mọi cơ hội đi đêm để thao túng dự án.
