Gỡ nút thắt vật liệu để tăng tốc tiến độ các dự án giao thông trọng điểm quốc gia

Bước sang nửa cuối năm 2026, áp lực hoàn thành các dự án giao thông trọng điểm ngày càng lớn khi thời gian không còn nhiều. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều công trường cho thấy, tiến độ đang bị “níu chân” bởi một vấn đề quen thuộc nhưng chưa có lời giải triệt để: thiếu hụt vật liệu xây dựng.

Tại nhiều dự án lớn, từ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đến miền núi phía Bắc, tình trạng khan hiếm đá, cát đang diễn ra phổ biến. Điều này không chỉ khiến các nhà thầu thi công cầm chừng mà còn đẩy chi phí lên cao, tạo áp lực lớn cho cả chủ đầu tư và doanh nghiệp.

Một trong những ví dụ điển hình là dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận. Dù đã được địa phương hỗ trợ phân bổ nguồn đá từ các mỏ, nhưng trên thực tế, nhà thầu chỉ tiếp cận được một phần nhỏ. Khối lượng thiếu hụt vẫn ở mức lớn, buộc các đơn vị phải tìm nguồn từ các tỉnh xa hơn với chi phí tăng gần gấp đôi so với dự toán ban đầu.

Gỡ nút thắt vật liệu để tăng tốc tiến độ các dự án giao thông trọng điểm quốc gia (Ảnh: Minh họa)

Không chỉ riêng khu vực phía Nam, tại dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, bài toán vật liệu cũng đang trở nên nan giải. Nhu cầu đá phục vụ thi công lên tới hàng trăm nghìn mét khối mỗi năm, trong khi công suất khai thác từ các mỏ hiện hữu chỉ đáp ứng được khoảng một phần tư. Hệ quả là nhiều hạng mục cầu, cống phải tạm dừng hoặc thi công giãn tiến độ, kéo theo nguy cơ không đạt cam kết ban đầu.

Đáng chú ý, tình trạng này không phải do sự thiếu chủ động từ phía nhà thầu. Trên thực tế, nhiều đơn vị đã linh hoạt áp dụng các giải pháp kỹ thuật nhằm giảm nhu cầu vật liệu, điển hình như việc thay đổi phương án xử lý nền đất yếu tại dự án cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận. Tuy nhiên, dù đã cắt giảm đáng kể lượng cát cần sử dụng, dự án vẫn không tránh khỏi khó khăn khi nguồn cung thực tế quá hạn chế.

Một nghịch lý đang tồn tại là nhu cầu vật liệu cho các dự án hạ tầng ngày càng tăng, trong khi nguồn cung lại bị bó hẹp bởi nhiều rào cản. Việc cấp phép khai thác mỏ mới thường mất từ 3 đến 6 tháng, thậm chí lâu hơn, khiến nguồn cung không thể đáp ứng kịp tiến độ thi công. Bên cạnh đó, các quy định về môi trường, quy hoạch và thủ tục hành chính cũng khiến quá trình khai thác vật liệu trở nên phức tạp.

Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng cần sớm thiết lập một cơ chế “luồng xanh” cho vật liệu xây dựng. Đây không chỉ là giải pháp mang tính tình thế mà còn là hướng đi chiến lược nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định cho các dự án hạ tầng trong dài hạn.

Cụ thể, việc rút ngắn quy trình cấp phép mỏ, ưu tiên phân bổ nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông về cung - cầu vật liệu là những giải pháp cần được triển khai đồng bộ. Nếu có một cơ chế điều phối liên vùng, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, áp lực thiếu hụt vật liệu có thể được giảm đáng kể.

Ngoài ra, việc minh bạch thông tin về trữ lượng, công suất khai thác và giá vật liệu cũng đóng vai trò quan trọng. Khi thị trường có đầy đủ dữ liệu, các nhà thầu sẽ chủ động hơn trong việc lập kế hoạch, tránh tình trạng bị động khi nguồn cung biến động.

Về lâu dài, câu chuyện vật liệu không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn liên quan đến chiến lược phát triển bền vững. Việc khai thác ồ ạt tài nguyên thiên nhiên nếu không đi kèm với quản lý chặt chẽ sẽ gây ra nhiều hệ lụy về môi trường. Do đó, לצד việc mở rộng nguồn cung, cần song song nghiên cứu các vật liệu thay thế và công nghệ thi công mới nhằm giảm phụ thuộc vào tài nguyên truyền thống.

Rõ ràng, nếu không sớm tháo gỡ nút thắt vật liệu, mục tiêu hoàn thành các dự án giao thông đúng tiến độ sẽ khó đạt được. Khi hạ tầng bị chậm trễ, không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư mà còn kéo theo nhiều hệ lụy đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, khi nhu cầu đầu tư hạ tầng tiếp tục tăng mạnh, việc đảm bảo nguồn vật liệu ổn định cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Một cơ chế linh hoạt, minh bạch và hiệu quả sẽ là chìa khóa để mở “luồng xanh”, giúp các công trình trọng điểm về đích đúng hẹn, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế.