Lào Cai lan tỏa khoa học, sáng tạo kỹ thuật để nâng giá trị nông sản

Điểm gặp nhau của hai cá nhân là đều bắt đầu từ những bài toán cụ thể trên đồng ruộng. Một người nghiên cứu từ hạt giống, người còn lại tìm cách nâng giá trị cho quả quất VietGAP sau khi thu hoạch. Đây cũng là lý do những sáng tạo này có ý nghĩa thực tiễn, thay vì chỉ dừng lại ở ý tưởng hoặc thành tích nghiên cứu.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng và Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn trao giấy chứng nhận và Biểu trưng của chương trình cho các "Nhà khoa học của Nhà nông". (Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy)

Ông Hà Văn Quang được trao chứng nhận “Nhà khoa học của nhà nông” nhờ quá trình nghiên cứu, tuyển chọn các giống lúa thuần chất lượng cao theo hướng thảo dược.

Trong sản xuất lúa, giống là điểm khởi đầu nhưng cũng quyết định phần lớn chất lượng và khả năng tạo giá trị của sản phẩm. Việc tuyển chọn giống lúa không chỉ nhằm tăng thêm lựa chọn cho người sản xuất mà còn thể hiện sự chuyển dịch từ mục tiêu sản lượng sang chất lượng, đặc tính sản phẩm và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Ông Hà Văn Quang được vinh danh "Nhà khoa học của nhà nông" tại chương trình.

Giá trị của công trình vì thế không nằm riêng ở một giống lúa mới. Quan trọng hơn, hoạt động nghiên cứu đã gắn với yêu cầu của sản xuất nông nghiệp địa phương, nơi điều kiện tự nhiên, tập quán canh tác và nhu cầu thị trường đòi hỏi những bộ giống phù hợp.

Nếu nghiên cứu của ông Hà Văn Quang bắt đầu từ đầu vào sản xuất thì dự án của bà Đặng Thị Kim Oanh lại tập trung giải quyết bài toán đầu ra.

Dự án “Giải pháp chế biến sâu quả quất VietGAP thành sản phẩm OCOP nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm thất thoát sau thu hoạch và phát triển chuỗi giá trị bền vững” được trao giải Khuyến khích Cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc” lần thứ XI.

Quả quất có thời gian bảo quản tự nhiên không dài, dễ chịu áp lực tiêu thụ khi bước vào chính vụ. Nếu chỉ bán sản phẩm tươi, người trồng thường phụ thuộc vào thời điểm thu hoạch và diễn biến thị trường. Chế biến sâu mở ra một hướng tiếp cận khác: kéo dài vòng đời của nông sản, đa dạng hóa sản phẩm và từng bước chuyển giá trị từ quả tươi sang hàng hóa có thương hiệu.

Chính việc nhận diện đúng điểm nghẽn sau thu hoạch và đề xuất giải pháp gắn với tiêu chuẩn VietGAP, chế biến, sản phẩm OCOP và chuỗi giá trị đã tạo nên ý nghĩa của dự án. Đây là cách sáng tạo kỹ thuật đi thẳng vào bài toán kinh tế của hộ sản xuất.

Ban Tổ chức trao giải cho bà Bà Đặng Thị Kim Oanh đã đạt thành tích tại Cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc” lần thứ XI. (Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy)

Hai cá nhân được vinh danh cho thấy khoa học trong nông nghiệp không nhất thiết bắt đầu từ những phòng nghiên cứu xa đồng ruộng. Đó có thể là quá trình tuyển chọn giống, cải tiến thiết bị, hoàn thiện phương pháp chế biến hoặc tìm cách tận dụng tốt hơn một loại nông sản sẵn có.

Trong mối quan hệ này, người nông dân không còn đứng ở vị trí cuối cùng để tiếp nhận và làm theo một quy trình có sẵn. Từ kinh nghiệm sản xuất, họ có khả năng phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, tham gia thử nghiệm và điều chỉnh công nghệ cho phù hợp với điều kiện thực tế.

Sáng tạo của bà Đặng Thị Kim Oanh là một minh chứng. Ý tưởng không tách rời hoạt động sản xuất mà xuất phát từ chính áp lực tiêu thụ và tổn thất sau thu hoạch. Khi người nông dân có thể chuyển một khó khăn trên đồng ruộng thành đề tài sáng tạo kỹ thuật, vai trò của họ đã thay đổi: từ người làm ra nguyên liệu trở thành chủ thể tham gia kiến tạo sản phẩm và chuỗi giá trị.

Đó cũng là tinh thần đáng chú ý trong thời kỳ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ngày càng đi sâu vào nông nghiệp. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi giải được bài toán của người sản xuất, phù hợp với khả năng ứng dụng và tạo ra giá trị có thể đo đếm trên thị trường.

Bà Đặng Thị Kim Oanh, thôn Sơn Hải, xã Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai đoạt giải Khuyến khích với Dự án “Giải pháp chế biến sâu quả quất VietGAP thành sản phẩm OCOP nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm thất thoát sau thu hoạch và phát triển chuỗi giá trị bền vững”, thuộc lĩnh vực Cơ khí và Chế biến.

Việc tôn vinh ông Hà Văn Quang và trao giải cho bà Đặng Thị Kim Oanh còn gợi mở khả năng hình thành sự liên kết chặt chẽ hơn giữa nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật và nông dân.

Một giống lúa có giá trị cần được tiếp tục khảo nghiệm, hoàn thiện quy trình canh tác và gắn với thị trường. Một giải pháp chế biến sâu muốn được nhân rộng cũng phụ thuộc vào vùng nguyên liệu ổn định, tiêu chuẩn chất lượng, năng lực tổ chức sản xuất và khả năng đưa sản phẩm đến người tiêu dùng.

Vì vậy, giải thưởng là sự ghi nhận bước đầu, còn giá trị lâu dài nằm ở khả năng đưa kết quả nghiên cứu, sáng kiến vào sản xuất. Khi một mô hình thành công có thể được chia sẻ, hoàn thiện và nhân rộng, lợi ích sẽ không dừng lại ở một cá nhân mà có thể lan tỏa đến nhiều hộ nông dân.

Hai giải thưởng thuộc về hai con người, nhưng thông điệp rộng hơn dành cho nông nghiệp Lào Cai: người nông dân thời công nghệ không chỉ làm ra nhiều nông sản hơn. Họ đang từng bước làm chủ tri thức, tham gia đổi mới kỹ thuật và tìm cách tạo ra giá trị cao hơn từ chính sản phẩm của quê hương.