Trong bối cảnh du lịch phục hồi, sức mua hàng hóa đặc sản, nông sản chế biến và sản phẩm OCOP tại nhiều địa phương tăng lên, các hành vi gian lận thương mại cũng có xu hướng biến tướng phức tạp hơn. Tại Lâm Đồng, việc cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra các cơ sở kinh doanh đặc sản, điểm bán hàng phục vụ khách du lịch và xử lý nghiêm hành vi hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc cho thấy cuộc chiến bảo vệ thị trường đang bước vào giai đoạn quyết liệt hơn.
 |
| Vấn đề không chỉ nằm ở vài vụ vi phạm đơn lẻ. Hàng giả, hàng nhái đang trở thành một dạng “kinh tế ngầm” làm méo mó cạnh tranh, gây thiệt hại cho doanh nghiệp chân chính, ảnh hưởng quyền lợi người tiêu dùng và làm suy giảm uy tín thương hiệu địa phương. Ảnh: Đức Hưng |
Trong nhiều năm, hàng giả, hàng nhái chủ yếu len lỏi qua các kênh phân phối vật lý như chợ truyền thống, cửa hàng nhỏ lẻ, điểm bán lưu động hoặc các cơ sở kinh doanh không được kiểm soát chặt về nguồn gốc hàng hóa. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, mạng xã hội và hình thức livestream bán hàng đã mở ra một không gian mới cho các hành vi vi phạm.
Trên môi trường số, các đối tượng có thể dễ dàng lập gian hàng ảo, thay đổi tên tài khoản, sử dụng hình ảnh sản phẩm thật để bán hàng kém chất lượng, hoặc gắn nhãn “hàng xách tay”, “đặc sản vùng miền”, “sản phẩm nhà làm” nhằm tạo cảm giác tin cậy với người mua. Khi bị phát hiện, các gian hàng này có thể nhanh chóng đóng lại, xóa dấu vết giao dịch và xuất hiện trở lại dưới một danh tính khác.
Chính tính ẩn danh, tốc độ lan truyền nhanh và chuỗi cung ứng phi tập trung đã khiến việc kiểm tra, truy vết và xử lý vi phạm trên môi trường số khó khăn hơn nhiều so với thị trường truyền thống. Nếu trước đây lực lượng chức năng có thể kiểm tra kho hàng, cửa hàng hoặc điểm bán cụ thể, thì hiện nay hàng hóa có thể được quảng bá ở một nơi, lưu kho ở một nơi khác và giao dịch qua nhiều lớp trung gian.
Ngoài ra, hàng giả và hàng nhái không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật về thương mại hay sở hữu trí tuệ. Đây còn là một lực cản đối với quá trình hình thành thị trường cạnh tranh lành mạnh.
Ở cấp độ doanh nghiệp, hàng nhái làm suy giảm động lực đầu tư vào nghiên cứu, phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu và nâng cao chất lượng. Những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu, tiêu chuẩn sản xuất, bao bì, chứng nhận chất lượng và hệ thống phân phối phải cạnh tranh với các sản phẩm sao chép mẫu mã, gắn nhãn gây nhầm lẫn nhưng có chi phí thấp hơn nhiều.
Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với các địa phương phát triển mạnh nông nghiệp công nghệ cao và du lịch như Lâm Đồng. Khi một sản phẩm giả mạo đặc sản Đà Lạt hoặc gắn nhãn hữu cơ không đúng bản chất được bán cho du khách, thiệt hại không chỉ thuộc về người mua. Uy tín của cả hệ sinh thái sản xuất, từ nông dân, hợp tác xã đến doanh nghiệp chế biến và phân phối, đều bị ảnh hưởng.
Ở người tiêu dùng, hàng giả làm gia tăng rủi ro về chất lượng, an toàn thực phẩm và sức khỏe. Người mua có thể trả tiền cho một sản phẩm được quảng cáo là đặc sản, hữu cơ hoặc sản phẩm địa phương nhưng thực tế không có nguồn gốc rõ ràng, không bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng. Khi niềm tin bị bào mòn, thị trường chính thống sẽ chịu thiệt hại lâu dài.
Rộng hơn, hàng giả, hàng nhái còn gây thất thu ngân sách, làm suy yếu kỷ luật thị trường và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư. Trong bối cảnh Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, yêu cầu về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, minh bạch hóa nguồn gốc hàng hóa và kiểm soát chất lượng ngày càng trở nên khắt khe hơn.
Một nền kinh tế muốn thu hút dòng vốn chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghiệp chế biến, nông nghiệp công nghệ cao và hàng tiêu dùng có thương hiệu, phải bảo đảm rằng tài sản trí tuệ được tôn trọng. Nếu hàng giả, hàng nhái tồn tại phổ biến, doanh nghiệp sẽ thiếu động lực đầu tư dài hạn, còn nhà đầu tư nước ngoài có thể e ngại về mức độ an toàn của môi trường kinh doanh.
Với các địa phương lấy du lịch và nông nghiệp đặc sản làm trụ cột tăng trưởng, kiểm soát hàng giả còn gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh điểm đến. Một điểm đến không chỉ cần cảnh quan, dịch vụ và hạ tầng, mà còn cần một môi trường mua sắm minh bạch, nơi du khách được bảo vệ trước tình trạng “chặt chém”, thổi giá hoặc mua phải hàng hóa không đúng chất lượng.
Từ câu chuyện Lâm Đồng siết quản lý đặc sản phục vụ du lịch có thể thấy, khi một địa phương muốn phát triển kinh tế du lịch bền vững, việc bảo vệ uy tín hàng hóa địa phương phải được đặt ngang hàng với đầu tư hạ tầng, quảng bá điểm đến và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Chỉ khi hàng thật được bảo vệ, thương hiệu được tôn trọng và các hành vi gian lận bị xử lý kịp thời, thị trường mới có thể tạo ra giá trị thặng dư thực chất. Đây cũng là điều kiện quan trọng để kinh tế tư nhân, nông nghiệp đặc sản và thương mại số phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
