Theo thống kê của ngành chức năng, trên địa bàn tỉnh có khoảng 30 loại khoáng sản như bô xít, bazan, wolfram, antimon, đá granit, cát xây dựng, kaolin, nước khoáng thiên nhiên… Đây là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, nhưng cũng là lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm nếu thiếu giám sát thường xuyên.
 |
| Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên tiếp tục có văn bản chỉ đạo các đơn vị liên quan phối hợp kiểm tra, xử lý vụ việc tại xã Tuy Đức. Ảnh: Minh họa - Dương Phong |
Trong năm 2026, các hành vi vi phạm được ghi nhận chủ yếu gồm khai thác vượt độ sâu, vượt diện tích được cấp phép, khai thác ngoài ranh giới mỏ và khai thác cát trái phép. Một số đối tượng lợi dụng địa bàn rộng, khu vực giáp ranh, vùng đồi núi xa dân cư hoặc thời điểm ban đêm để tổ chức khai thác nhằm né tránh lực lượng chức năng.
Tại xã Suối Kiết, hoạt động khai thác cát trái phép có dấu hiệu tái diễn tại các tuyến suối, kênh và khu vực giáp ranh. Một số vụ việc tương tự cũng được ghi nhận tại Sơn Mỹ, Hàm Thuận Bắc, Đồng Kho và phường La Gi. Đây là những địa bàn cần được đưa vào diện theo dõi, kiểm tra thường xuyên do có nguy cơ phát sinh khai thác trái phép vào thời điểm vắng người hoặc ngoài giờ hành chính.
Đáng chú ý nhất là vụ việc có dấu hiệu khai thác khoáng sản trái phép tại xã Tuy Đức. Theo báo cáo của Công an tỉnh Lâm Đồng, qua kiểm tra trong các ngày 9/3 và 7/4/2026 tại thôn 6, xã Tuy Đức, lực lượng chức năng phát hiện 4 vị trí bị bóc tách tầng phủ để khai thác đá làm vật liệu xây dựng thông thường.
Tổng diện tích bị tác động hơn 1.428 m2. Bước đầu, lực lượng chức năng xác định khoảng 6.151 m3 đá đã bị lấy khỏi hiện trường. Các vị trí bị tác động được UBND xã Tuy Đức xác định nằm ngoài phạm vi ranh giới cấp phép khai thác của doanh nghiệp.
Từ kết quả kiểm tra ban đầu, lực lượng chức năng đã lập biên bản, tạm giữ, niêm phong tang vật, phương tiện và hồ sơ kỹ thuật liên quan để phục vụ công tác xác minh, xử lý. Đây là bước cần thiết để bảo đảm hiện trạng, tránh thất thoát chứng cứ và làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.
Vụ việc tại Tuy Đức cho thấy yêu cầu cấp thiết trong việc đo đạc hiện trạng, xác định ranh giới mỏ, giám định loại khoáng sản, tính toán khối lượng và giá trị khoáng sản đã bị khai thác. Đây là những căn cứ quan trọng để phân định mức độ vi phạm, làm cơ sở xử lý hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm.
Đối với vụ việc này, Công an tỉnh Lâm Đồng đã đề nghị UBND tỉnh giao các cơ quan chuyên môn tiến hành đo đạc hiện trạng, giám định khối lượng và giá trị khoáng sản đã khai thác. Trường hợp xác định có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển đến Cơ quan Cảnh sát điều tra để tiếp tục xử lý theo quy định.
Liên quan đến công tác quản lý chung, ngày 20/5/2026, UBND tỉnh Lâm Đồng đã có văn bản chỉ đạo các sở, ban, ngành và địa phương tập trung quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác, vận chuyển khoáng sản. Nội dung chỉ đạo yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm.
Đến ngày 21/5/2026, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên tiếp tục có văn bản chỉ đạo các đơn vị liên quan phối hợp kiểm tra, xử lý vụ việc tại xã Tuy Đức. Nếu kết quả xác minh cho thấy có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ phải được chuyển đến Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Lâm Đồng theo quy định.
Các chỉ đạo liên tiếp trong tháng 5/2026 cho thấy tỉnh Lâm Đồng đang chuyển hướng xử lý từ phản ứng theo từng vụ việc sang tăng cường kiểm soát toàn diện hơn đối với hoạt động khai thác, vận chuyển và tiêu thụ khoáng sản. Đây là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh các hành vi vi phạm ngày càng có xu hướng lợi dụng địa bàn rộng, thời điểm đêm tối và khu vực giáp ranh để né tránh kiểm tra.
Từ các vụ việc đã được phát hiện trong năm 2026, có thể thấy cấp xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quản lý khoáng sản. Đây là cấp gần hiện trường nhất, có khả năng phát hiện sớm dấu hiệu bất thường như máy móc tập kết, xe tải ra vào ban đêm, bãi chứa vật liệu phát sinh hoặc địa hình bị thay đổi. Nếu cấp cơ sở chậm phát hiện, việc xác định khối lượng khoáng sản đã bị khai thác sẽ gặp nhiều khó khăn.
Do đó, cùng với các đợt kiểm tra của công an và cơ quan chuyên môn, Lâm Đồng cần tăng cường cơ chế giám sát thường xuyên tại cơ sở. Các địa phương có mỏ khoáng sản, tuyến sông suối, kênh rạch và khu vực giáp ranh cần lập danh sách điểm có nguy cơ cao, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng lực lượng và duy trì kiểm tra đột xuất vào ban đêm, ngày nghỉ.
Một vấn đề khác cần được chú trọng là kiểm soát khâu vận chuyển và tiêu thụ khoáng sản. Hoạt động khai thác trái phép chỉ có thể kéo dài nếu có đầu ra. Vì vậy, việc kiểm tra nguồn gốc vật liệu tại các bãi tập kết, trạm nghiền, tuyến vận chuyển và công trình sử dụng vật liệu xây dựng là yêu cầu quan trọng để ngăn chặn vi phạm tái diễn.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ trong giám sát khai thác khoáng sản cần được đẩy mạnh hơn. Cơ quan chức năng có thể sử dụng bản đồ số, định vị ranh giới mỏ, ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái hoặc camera tại các tuyến vận chuyển trọng điểm để phát hiện sớm dấu hiệu khai thác vượt phép, khai thác ngoài ranh giới hoặc vận chuyển khoáng sản không rõ nguồn gốc.
Thực tế trong năm 2026 cho thấy, siết quản lý khoáng sản không chỉ là xử lý một vài vụ việc riêng lẻ, mà là yêu cầu quản trị tài nguyên trong điều kiện địa bàn rộng, nhu cầu vật liệu xây dựng tăng và các thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi hơn. Nếu không kiểm soát tốt từ cơ sở, tình trạng khai thác trái phép có thể gây thất thoát tài nguyên, tác động môi trường và ảnh hưởng đến trật tự quản lý nhà nước.
