Theo Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM (HEPZA), sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh quy hoạch 105 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 50.000ha, chiếm 7,4% diện tích tự nhiên. Trong đó, 67 khu chế xuất, khu công nghiệp đã có quyết định thành lập. Cụ thể, 3 khu chế xuất và 55 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với tổng diện tích hơn 22.000ha, chiếm 44,6% quy mô diện tích quy hoạch dự kiến dành cho các khu chế xuất, khu công nghiệp, tỷ lệ lấp đầy đạt khoảng 80%. Ngoài ra, có 9 khu công nghiệp và 5 khu công nghiệp mở rộng đã thành lập nhưng chưa đi vào hoạt động, với tổng diện tích 4.930 ha; 38 khu công nghiệp đã có trong quy hoạch nhưng chưa được thành lập, với tổng diện tích hơn 23.000 ha.
 |
| KCN Tân Phú Trung là một trong nhưng KCN lớn có độ phủ kín gần 100% |
Hình thành “tam giác vàng” công nghiệp - logistics - cảng biển
Điểm khác biệt lớn nhất của TP.HCM sau sáp nhập là khả năng tích hợp ba cực tăng trưởng trong cùng một không gian phát triển.
Trong đó, khu vực TP.HCM giữ vai trò trung tâm tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo; Bình Dương là thủ phủ công nghiệp công nghệ cao với hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh; còn Bà Rịa - Vũng Tàu đóng vai trò cửa ngõ kinh tế biển với hệ thống cảng nước sâu và các trung tâm logistics quy mô lớn.
Sự kết nối này tạo nên chuỗi giá trị khép kín từ nghiên cứu, sản xuất đến xuất khẩu, giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí vận hành và logistics.
Đặc biệt, hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn đi thẳng tới châu Âu và Bắc Mỹ, kết hợp với sân bay quốc tế Long Thành đang hình thành, sẽ tạo nên lợi thế vượt trội cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp trong các KCN.
Các khu chế xuất, khu công nghiệp đang hoạt động của Thành phố có tỷ lệ lấp đầy đạt khoảng 80%; trong đó khu vực Thành phố Hồ Chí Minh đạt 80%, khu vực Bình Dương đạt 87%, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu đạt 70%. Đa số các khu chế xuất, khu công nghiệp đang hoạt động có mức lấp đầy trên 90%.
Quỹ đất công nghiệp lớn nhất cả nước
Hiện nay, các khu chế xuất, khu công nghiệp có 5.380 dự án đầu tư còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký 79,22 tỷ USD. Suất đầu tư trung bình đạt 7,62 triệu USD/ha. Trong đó, khu vực đầu tư nước ngoài chiếm tỷ trọng cao với 3.510 dự án, tổng vốn đăng ký 57,51 tỷ USD, tập trung chủ yếu từ các quốc gia và vùng lãnh thổ như Đài Loan chiếm 7,19%, Hàn Quốc chiếm 14,87%, Nhật Bản chiếm 16,81%, Trung Quốc chiếm 4,6%, Hồng Kông chiếm 8,52%, Singapore chiếm 11,6%, Samoa chiếm 6,04% và một số đối tác khác chiếm 30,37%.
Một trong những thách thức lớn nhất đối với thu hút đầu tư hiện nay là nguồn cung đất công nghiệp. Trong khi nhiều địa phương phía Nam đang dần cạn quỹ đất sạch, TP.HCM sau sáp nhập lại sở hữu dư địa phát triển rất lớn.
Ngoài 58 KCX, KCN đang hoạt động với tỷ lệ lấp đầy khoảng 80%, thành phố còn hàng chục khu công nghiệp đã được quy hoạch nhưng chưa triển khai, tạo điều kiện để đón các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và năng lượng xanh.
Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi Việt Nam đang chuyển hướng từ thu hút FDI theo số lượng sang chất lượng, phù hợp định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và khả năng lan tỏa mạnh tới khu vực doanh nghiệp trong nước.
Lợi thế vượt trội về chuỗi cung ứng
Không chỉ có quỹ đất lớn, hệ sinh thái công nghiệp của TP.HCM còn được đánh giá cao nhờ mức độ hoàn thiện của chuỗi cung ứng.
 |
| Hệ thống KCN tại tỉnh Bình Dương (Cũ) góp phần tăng nguồn cung cho TP.HCM |
Bình Dương từ lâu đã là trung tâm sản xuất công nghiệp lớn nhất cả nước với hàng nghìn doanh nghiệp trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, gỗ, dệt may và công nghiệp hỗ trợ. Trong khi đó, TP.HCM là nơi tập trung các trung tâm nghiên cứu, trường đại học, viện khoa học và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ.
Sự kết nối giữa năng lực sản xuất của Bình Dương với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của TP.HCM được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các chuỗi sản xuất toàn cầu.
 |
| KCN tại TPHCM với những tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư khắt khe và tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao |
Bên cạnh những lợi thế sẵn có, TP.HCM cũng đang triển khai kế hoạch chuyển đổi các KCN truyền thống sang mô hình KCN sinh thái, KCN thông minh và KCN công nghệ cao.
Các lĩnh vực được ưu tiên thu hút gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghiệp môi trường và năng lượng tái tạo.
Đây là bước đi phù hợp với xu hướng phát triển mới của dòng vốn FDI toàn cầu, đồng thời đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước theo tinh thần Nghị quyết 10-NQ/TW.
Do vậy TP.HCM sẽ tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.
Với những thế mạnh đó, TP.HCM chủ trương thu hút có chọn lọc các dự án có hàm lượng khoa học - công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện với môi trường; ưu tiên các lĩnh vực điện tử - bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, chuỗi khối, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo và công nghiệp môi trường.
Đồng thời Thành phố xây dựng lộ trình chuyển đổi các KCN thế hệ cũ phù hợp quy hoạch và thực tiễn; nghiên cứu thu hồi các KCN nhỏ trong nội thành để phát triển công trình công cộng, đồng thời nâng cấp các KCN lớn thành KCN công nghệ cao, KCN sinh thái, trung tâm logistics hoặc phát triển theo mô hình TOD.
HEPZA cho biết: Một số khu công nghiệp sắp đến hạn sử dụng đất như Tân Thuận năm 2041, Tân Bình năn 2047, Bình Chiểu năm 2048, Hiệp Phước (giai đoạn 1) năm 2048 đòi hỏi phải có lộ trình chuyển đổi.
Trong thời gian tới, HEPZA sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành và địa phương liên quan để triển khai hiệu quả Nghị quyết số 10-NQ/TW; đồng hành cùng nhà đầu tư; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; nâng cao chất lượng thu hút FDI; phát triển các khu chế xuất, khu công nghiệp theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, có giá trị gia tăng cao và đóng góp tích cực cho sự phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh
