Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ đổi mới công nghệ sạch: Thu hẹp khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn

Chiều 17/12, dự án “Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn carbon thấp thông qua đổi mới công nghệ sạch hướng tới phát triển bền vững ở Việt Nam” với sự hỗ trợ của Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) thông qua Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) chính thức được khởi động.

Dự án do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, thông qua Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường triển khai trong 48 tháng (2025–2028) trên phạm vi toàn quốc, với một số hoạt động trọng tâm tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Khoảng trống giữa định hướng và năng lực triển khai

Phát biểu tại sự kiện, TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng, khi yêu cầu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên ngày càng trở nên cấp thiết.

Cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 được Việt Nam đưa ra tại COP26 đã đặt ra yêu cầu cụ thể đối với đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ sạch và chuyển đổi mô hình sản xuất sang kinh tế tuần hoàn. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là nhóm chịu nhiều áp lực nhưng cũng có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi.

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ đổi mới công nghệ sạch: Thu hẹp khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn

Mặc dù thời gian qua Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển dịch năng lượng và phát triển kinh tế tuần hoàn, song theo TS. Nguyễn Đình Thọ, khoảng cách giữa định hướng và triển khai thực tế vẫn còn khá lớn. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ, nguồn vốn, chuyên gia cũng như các mô hình hỗ trợ phù hợp.

Phân tích rõ hơn những rào cản này, bà Hoàng Hồng Hạnh, đại diện Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng tài chính là thách thức lớn nhất. Chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn và đầu tư công nghệ sạch đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ, nhất là doanh nghiệp siêu nhỏ, còn rất hạn chế.

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2022), để tăng khả năng chống chịu và giảm phát thải khí nhà kính đến năm 2040, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư. Tuy nhiên, đến năm 2025, dư nợ tín dụng xanh mới chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ, quy mô còn khá khiêm tốn so với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hạn chế về năng lực và kiến thức cũng là rào cản đáng kể. Nhiều doanh nghiệp còn thiếu kinh nghiệm phát triển dự án, xây dựng mô hình kinh doanh, kết nối đối tác và chuỗi cung ứng công nghệ sạch; năng lực kỹ thuật còn hạn chế, làm giảm hiệu quả triển khai và ứng dụng các giải pháp đổi mới.

Dự án hỗ trợ toàn diện, hướng tới doanh nghiệp nhỏ

Xuất phát từ những thách thức nêu trên, dự án được kỳ vọng sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn. Theo TS. Nguyễn Đình Thọ, dự án không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và thương mại hóa các giải pháp công nghệ sạch, mà còn hướng tới hoàn thiện khung chính sách, tăng cường kết nối hệ sinh thái và thúc đẩy chia sẻ tri thức giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Lê Thị Thanh Thảo, đại diện Văn phòng UNIDO tại Việt Nam, khẳng định hỗ trợ các quốc gia thành viên phát triển công nghiệp bao trùm và bền vững là định hướng xuyên suốt của UNIDO. Theo đó, công nghiệp không chỉ tạo ra tăng trưởng mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Ưu tiên 4 lĩnh vực then chốt

Dự án là một phần trong chương trình toàn cầu của UNIDO về đổi mới công nghệ sạch, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa có các giải pháp sáng tạo nhằm giảm tác động của biến đổi khí hậu, thông qua các dịch vụ tăng tốc kinh doanh, xúc tiến đầu tư và xây dựng năng lực hệ sinh thái.

Theo UNIDO, dự án sẽ ưu tiên 4 lĩnh vực gồm năng lượng, chất thải, vật liệu và nông nghiệp – những lĩnh vực có tiềm năng lớn trong giảm phát thải và phát triển kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, dự án cũng chú trọng hỗ trợ phụ nữ, thanh niên và các nhóm dễ bị tổn thương trong quá trình chuyển đổi xanh.

Thông tin thêm về nội dung triển khai, bà Hoàng Hồng Hạnh cho biết mục tiêu tổng quát của dự án là thúc đẩy phát triển các giải pháp đổi mới công nghệ sạch phục vụ kinh tế tuần hoàn và carbon thấp theo hướng bền vững và bao trùm, tích hợp các nội dung về năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả và quản lý chất thải.

Cụ thể, dự án tập trung vào ba nhóm mục tiêu chính: tăng cường khung chính sách và kết nối hệ sinh thái đổi mới công nghệ sạch ở cấp quốc gia; hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua thúc đẩy thương mại hóa các giải pháp công nghệ sạch; đồng thời tăng cường quản lý, chia sẻ tri thức và kinh nghiệm trong toàn bộ hệ sinh thái.

Ba hợp phần của dự án được thiết kế tương ứng với các mục tiêu này, từ hoàn thiện chính sách, kết nối hệ sinh thái; hỗ trợ tăng tốc, thí điểm và thương mại hóa giải pháp công nghệ sạch; đến quản lý tri thức, giám sát, đánh giá và kết nối với mạng lưới toàn cầu của UNIDO.

Với cách tiếp cận tổng thể và trọng tâm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, dự án được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng cho quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn carbon thấp tại Việt Nam, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.