Hằng Đại và cú sập của “đế chế” địa ốc Trung Quốc

Từ biểu tượng của cơn sốt bất động sản Trung Quốc, Tập đoàn Hằng Đại (Evergrande) đã trở thành hồ sơ điển hình về rủi ro tín dụng, quản trị doanh nghiệp và gian lận tài chính quy mô đặc biệt lớn. Ngày 20/8/2026, Tòa án Nhân dân Trung cấp Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, đã tuyên án tù chung thân đối với nhà sáng lập Hứa Gia Ấn, đồng thời phạt Hằng Đại và công ty bất động sản trực thuộc tổng cộng 15,82 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 2,35-2,4 tỷ đô la Mỹ.

Vụ án khép lại chặng đường lao dốc của một “đế chế” địa ốc từng tăng trưởng thần tốc bằng đòn bẩy tài chính, bán trước dự án và huy động vốn trên nhiều kênh. Khi Bắc Kinh siết tín dụng bất động sản và yêu cầu doanh nghiệp giảm nợ, mô hình vay mượn của Hằng Đại nhanh chóng bộc lộ điểm yếu, kéo theo tình trạng đình trệ dự án, thiếu dòng tiền và mất khả năng thanh toán.

Từ đế chế địa ốc, Hằng Đại (Evergrande) nhanh chóng bộc lộ khuyết điểm sau những thay đổi về chính sách và nhanh chóng trở thành "con nợ".

Khủng hoảng bùng lên công khai từ năm 2021, khi nhiều dự án của Hằng Đại trên khắp Trung Quốc ngừng thi công vì nợ nhà thầu và thiếu vốn. Tháng 9/2021, tập đoàn này lỡ hạn thanh toán lãi trái phiếu nước ngoài, làm dấy lên lo ngại về hiệu ứng dây chuyền trong lĩnh vực bất động sản – khu vực có ảnh hưởng lớn tới tăng trưởng, việc làm và hệ thống tài chính Trung Quốc.

Năm 2022, cổ phiếu Hằng Đại bị đình chỉ giao dịch sau khi doanh nghiệp không thể công bố báo cáo kiểm toán đúng hạn; vụ 13,4 tỷ nhân dân tệ tiền gửi của mảng dịch vụ bất động sản bị phong tỏa càng phơi bày lỗ hổng quản trị. Sang năm 2023, tái cơ cấu nợ bất thành, Hứa Gia Ấn bị đặt dưới biện pháp giám sát, mở đường cho quá trình điều tra hình sự.

Tháng 1/2024, Tòa án Đặc khu Hành chính Hồng Kông (Trung Quốc) ra lệnh thanh lý China Evergrande do không có phương án tái cơ cấu khả thi cho chủ nợ. Hai tháng sau, cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc xử phạt Evergrande Real Estate hơn 4,17 tỷ nhân dân tệ, cấm Hứa Gia Ấn tham gia thị trường chứng khoán suốt đời và xác định hành vi thổi phồng doanh thu trong báo cáo giai đoạn 2019-2020.

Đến tháng 4/2026, Hứa Gia Ấn nhận tội tại Thâm Quyến với nhiều cáo buộc, trong đó có hấp thụ trái phép tiền gửi công chúng, gian lận huy động vốn, phát hành chứng khoán gian dối, công bố thông tin sai lệch, tham ô và hối lộ. Theo phán quyết, trong giai đoạn 2016-2021, Hằng Đại và các đơn vị liên quan đã thổi phồng tài sản, che giấu nợ và huy động vốn dựa trên thông tin không trung thực.

Tòa án xác định Hứa Gia Ấn là người kiểm soát thực tế của Hằng Đại, chịu trách nhiệm điều hành tổng thể hệ sinh thái doanh nghiệp gồm bất động sản, dịch vụ quản lý tài sản và hoạt động tài chính liên quan. Các bị cáo còn bị cho là dùng hối lộ để tiếp cận tín dụng và nguồn vốn bảo hiểm, đồng thời lợi dụng chức vụ để tổ chức gian lận tài chính, chiếm dụng tài sản doanh nghiệp dưới hình thức chi trả cổ tức.

Với mức độ thiệt hại đặc biệt lớn và tác động xã hội nghiêm trọng, Tòa án Nhân dân Trung cấp Thâm Quyến tuyên Hứa Gia Ấn tù chung thân, tước quyền chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân. Hằng Đại bị phạt 8,82 tỷ nhân dân tệ; Evergrande Real Estate bị phạt 7 tỷ nhân dân tệ; khoản thu bất hợp pháp tiếp tục bị thu hồi để bồi hoàn thiệt hại.

Hứa Gia Ấn (giữa), nhà sáng lập của Hằng Đại, bị kết án tù chung thân và tịch thu toàn bộ tài sản

Từ góc nhìn an ninh kinh tế, vụ Hằng Đại cho thấy khi mô hình phát triển dựa quá mức vào đòn bẩy tài chính đặt trên nền quản trị thiếu minh bạch, rủi ro doanh nghiệp có thể nhanh chóng chuyển hóa thành rủi ro hệ thống. Hàng triệu người mua nhà, nhà thầu, trái chủ và định chế tài chính bị cuốn vào vòng xoáy mất thanh khoản, trong khi niềm tin thị trường bị bào mòn bởi thông tin sai lệch.

Sự sụp đổ của Hằng Đại không chỉ là kết cục của một doanh nghiệp vay nợ quá đà, mà còn là lời cảnh báo về khoảng trống giám sát và trách nhiệm công bố thông tin. Bản án dành cho Hứa Gia Ấn vì thế mang ý nghĩa răn đe mạnh: tăng trưởng không thể được đánh đổi bằng gian lận, và thị trường vốn không thể vận hành trên những con số được dựng lên ngoài thực tế.