Trung Quốc mạnh tay tinh gọn hệ thống ngân hàng

Trung Quốc đã cắt giảm gần một phần tư số tổ chức ngân hàng trong bốn năm qua, trong nỗ lực siết chặt giám sát các tổ chức tín dụng quy mô nhỏ giữa lúc tăng trưởng kinh tế chậm lại.

Làn sóng hợp nhất khu vực trong hệ thống ngân hàng khổng lồ do Nhà nước kiểm soát, có tổng tài sản khoảng 64.000 tỷ USD, diễn ra trong bối cảnh nhu cầu tín dụng trì trệ tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Dữ liệu của Cục Quản lý Tài chính Quốc gia Trung Quốc (NFRA) cho thấy hơn 670 tổ chức ngân hàng đã đóng cửa trong năm ngoái, mức cao kỷ lục, chủ yếu tại khu vực nông thôn. Đồng thời, theo báo cáo của Fitch Ratings dựa trên số liệu NFRA, số tổ chức ngân hàng còn 3.139 vào cuối năm 2025, giảm 23% so với bốn năm trước.

Chính quyền Trung Quốc mạnh tay tinh gọn hệ thống ngân hàng - đặc biệt ở khu vực nông thôn - trong bối cảnh chính sách kinh tế quốc gia thay đổi.

Mặt bằng lãi suất thấp, áp lực giảm phát và đà suy yếu kéo dài của thị trường bất động sản tiếp tục bào mòn lợi nhuận ngân hàng. Ông Jason Bedford, nghiên cứu viên thỉnh giảng cao cấp tại Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, nhận định quá trình hợp nhất nhằm tinh gọn khuôn khổ quản lý và hạn chế nguy cơ xảy ra sự cố thanh khoản tại các tổ chức nhỏ; quy mô của đợt tái cơ cấu này là chưa từng có.

Fitch đánh giá các ngân hàng nhỏ, chủ yếu hoạt động ở cấp nông thôn và đô thị, vẫn là mắt xích yếu nhất của hệ thống do chất lượng tài sản thấp, nền tảng vốn mỏng và còn nhiều hạn chế về quản trị, đặc biệt tại các địa bàn kém phát triển. Cơ quan xếp hạng này cho rằng việc đẩy mạnh sáp nhập và giải thể, trong đó nghĩa vụ nợ được chuyển giao cho tổ chức tín dụng khác, sẽ góp phần tăng cường kỷ luật giám sát.

NFRA chưa phản hồi đề nghị bình luận của Financial Times.

Các ngân hàng nông thôn và đô thị, thường được phân loại theo cấp hành chính chủ quản, hiện nắm giữ hơn một phần tư tổng tài sản của toàn hệ thống ngân hàng Trung Quốc.

Dù các ngân hàng nông thôn chiếm gần như toàn bộ số trường hợp đóng cửa gần đây, nhóm ngân hàng đô thị cũng đang chịu sự giám sát chặt chẽ hơn. Tháng 7, chính quyền thành phố Vũ Hán, miền trung Trung Quốc, đã tiếp quản Z-Bank đang gặp khó khăn. Đây là vụ tiếp quản đầu tiên theo hình thức này kể từ trường hợp Ngân hàng Bao Thương tại Khu tự trị Nội Mông năm 2019.

Z-Bank, có tổng tài sản 124 tỷ nhân dân tệ vào cuối năm 2024 theo Moody’s, sau đó được sáp nhập vào Ngân hàng Hán Khẩu, một tổ chức tín dụng khác có trụ sở tại Vũ Hán.

Moody’s đánh giá thương vụ này cho thấy những thách thức mà các tổ chức khu vực yếu hơn đang phải đối mặt. Cơ quan xếp hạng dự báo quá trình hợp nhất sẽ tiếp diễn khi nhà quản lý tăng cường xử lý rủi ro tại các tổ chức khu vực nhỏ và có năng lực tài chính hạn chế.

Biên lãi ròng, tức chênh lệch giữa lãi suất cho vay và chi phí tiền gửi, tại các ngân hàng lớn nhất Trung Quốc chịu sức ép đáng kể trong những năm gần đây. Tháng 9, giới chức nước này công bố kế hoạch bổ sung 54 tỷ USD vốn cho các doanh nghiệp bảo hiểm, Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC) và Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc.

Kế hoạch này nối tiếp gói hỗ trợ gần 70 tỷ USD từ ngân sách năm ngoái dành cho bốn ngân hàng quốc doanh lớn nhất thông qua phương án bán cổ phần.

Bà Karen Wu, chuyên gia phân tích tại CreditSights thuộc Fitch, bày tỏ lạc quan về triển vọng của các ngân hàng lớn, song lưu ý các tổ chức nhỏ dễ tổn thương hơn do biên lãi ròng thấp. Theo bà Wu, với nhóm ngân hàng nhỏ, nhà chức trách gần như buộc phải thúc đẩy hợp nhất, theo hướng để ngân hàng lớn tiếp nhận tổ chức yếu hơn hoặc yêu cầu chính quyền địa phương bổ sung vốn. Mục tiêu trọng yếu là ngăn ngừa xáo trộn trên thị trường tài chính và bảo vệ niềm tin của người gửi tiền.

Việc tái cơ cấu hệ thống ngân hàng nông thôn diễn ra đồng thời với những thay đổi lớn của kinh tế Trung Quốc, nổi bật là sự đảo chiều của thị trường bất động sản kể từ năm 2021. Dữ liệu “tổng tài trợ xã hội” do Ngân hàng Nhân dân

Theo dữ liệu “tổng tài trợ xã hội” do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc công bố, tổng tín dụng quốc gia của Trung Quốc vẫn tăng nhưng chậm hơn các năm trước

Trung Quốc công bố cho thấy tổng tín dụng, bao gồm trái phiếu chính phủ, vẫn tăng nhưng chậm hơn các năm trước. Chỉ tiêu này đồng thời ghi nhận sự sụt giảm hiếm thấy của các khoản vay mới bằng nhân dân tệ trong tháng 4 và tháng 7 năm nay.

Ông Nicholas Zhu, Phó Chủ tịch Moody’s, cho biết quá trình giảm đòn bẩy của các hộ gia đình Trung Quốc, chủ yếu liên quan đến nợ thế chấp, đã khiến ngân hàng chuyển hướng cho vay nhiều hơn sang khu vực doanh nghiệp. Moody’s coi sự dịch chuyển này là một yếu tố đáng lưu ý, nhưng chưa đến mức tạo ra rủi ro mang tính hệ thống đối với toàn ngành ngân hàng.

Rủi ro ở cấp khu vực từng bộc lộ rõ qua đợt rút tiền hàng loạt tại Ngân hàng Bao Thương năm 2019, tổ chức được tỷ phú Tiêu Kiến Hoa, hiện đang thụ án, hậu thuẫn. Ông Bedford đánh giá đây là một bước ngoặt không thể đảo ngược đối với ngành ngân hàng Trung Quốc.

Ông Bedford cho biết quá trình hợp nhất tại khu vực nông thôn thường loại bỏ các ngân hàng yếu nhất. Tại Nội Mông, số ngân hàng đã giảm từ hơn 100 xuống còn 12 sau đợt tái cơ cấu năm ngoái dưới sự điều phối của Ngân hàng Thương mại Nông thôn Nội Mông. Theo ông, việc thu hẹp đầu mối sẽ làm giảm số sự cố thanh khoản cần giám sát, một loại rủi ro vốn hầu như chưa được quan tâm trong những năm 2000.

Tại thành phố Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh, Ngân hàng Thịnh Kinh đã tiếp nhận và hợp nhất một số ngân hàng khác, trong đó có một tổ chức từng được Financial Times khảo sát và ghi nhận niêm yết nhiều mức lãi suất tiết kiệm thấp. Theo một nhân viên, ngân hàng này hiện chỉ cung cấp khoản vay thế chấp tại một chi nhánh.

Ngân hàng Thịnh Kinh chưa phản hồi đề nghị bình luận.

Hai lãi suất cho vay cơ bản kỳ hạn một năm và năm năm của Trung Quốc đang được thị trường theo dõi sát để đánh giá dư địa nới lỏng chính sách trong phần còn lại của năm, sau chuỗi số liệu kinh tế tháng kém tích cực.

Ông Nicholas Zhu nhận định môi trường lãi suất thấp đang tạo sức ép lên toàn bộ hệ thống ngân hàng Trung Quốc, không chỉ riêng các ngân hàng nông thôn.