Hà Tĩnh đổi mới quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa

UBND tỉnh Hà Tĩnh vừa ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh, thay thế quy định được ban hành từ năm 2013.

Quy chế được xây dựng trên cơ sở Luật Di sản văn hóa năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, đồng thời phân định rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, địa phương trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản.

Phân định rõ trách nhiệm quản lý

Quy chế mới áp dụng đối với di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể và di sản tư liệu đã được cơ quan có thẩm quyền ghi danh, công nhận hoặc đưa vào danh mục kiểm kê theo quy định.

UBND tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về di sản văn hóa trên địa bàn. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch là cơ quan chuyên môn có trách nhiệm tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra và đôn đốc việc thực hiện.

UBND cấp xã trực tiếp thực hiện quản lý di sản theo phân cấp, qua đó nâng cao vai trò của chính quyền cơ sở trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Đối với các di tích do cấp tỉnh quản lý, Ban Quản lý Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và Khu tưởng niệm Lý Tự Trọng trực tiếp quản lý các di tích được giao. Bảo tàng Hà Tĩnh trực tiếp quản lý Di tích quốc gia đặc biệt Khu lưu niệm Nguyễn Du, Mộ và Khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú, Mộ và Khu lưu niệm Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Đối với di tích nằm trên địa bàn từ hai xã, phường trở lên, các địa phương liên quan có trách nhiệm phối hợp trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

Hà Tĩnh đổi mới quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Tăng cường bảo vệ di tích từ khâu kiểm kê

Một điểm đáng chú ý của Quy chế là các di tích thuộc Danh mục kiểm kê được áp dụng các biện pháp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị tương tự di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh. Đây là cơ sở để địa phương tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, đề xuất xếp hạng khi di tích đủ điều kiện.

Quy chế giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng dẫn, kiểm tra, cập nhật danh mục kiểm kê; UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin, theo dõi biến động và đề xuất bổ sung, điều chỉnh hoặc đưa di tích ra khỏi danh mục theo quy định.

Trước đó, trong năm 2026, Hà Tĩnh đã phê duyệt Danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh với 308 di tích. Danh mục là cơ sở phục vụ công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di sản trong thời gian tới.

Đối với hoạt động xây dựng tại khu vực di tích, Quy chế yêu cầu kiểm soát các dự án có nguy cơ tác động đến yếu tố gốc cấu thành di tích và cảnh quan văn hóa.

Các dự án nằm trong khu vực bảo vệ di tích phải tuân thủ quy định về bảo vệ di tích; những dự án nằm ngoài khu vực bảo vệ nhưng có khả năng tác động tiêu cực đến di tích cũng phải được xem xét, lấy ý kiến cơ quan chuyên môn theo quy định.

Việc tu bổ, phục hồi di tích phải dựa trên khảo sát, hồ sơ khoa học và có sự tham gia, đóng góp ý kiến của cộng đồng nơi có di tích. Quá trình thực hiện chịu sự giám sát của cơ quan chuyên môn và đại diện cộng đồng dân cư theo quy định.

Đẩy mạnh số hóa di sản

Quy chế mới dành nội dung riêng cho ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý di sản.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao xây dựng cơ sở dữ liệu di sản văn hóa theo phân cấp, hướng tới kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia, đồng thời bảo đảm yêu cầu về an ninh, an toàn và bảo vệ dữ liệu.

Tại các di tích, việc ứng dụng công nghệ như mã QR và các hình thức phù hợp khác được khuyến khích nhằm cung cấp thông tin, giới thiệu và quảng bá giá trị di sản đến người dân, du khách.

Đối với di sản tư liệu, số hóa được triển khai gắn với kiểm kê, bảo quản, phục hồi, khai thác và phát huy giá trị, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản trong môi trường số.

Đề cao vai trò cộng đồng trong bảo tồn di sản

Đối với di sản văn hóa phi vật thể, Quy chế nhấn mạnh vai trò của cộng đồng, các câu lạc bộ và nhóm thực hành trong việc bảo tồn, truyền dạy và phát huy giá trị.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch có trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ công tác tuyên truyền, phục hồi và phát huy giá trị di sản. UBND cấp xã theo dõi, hướng dẫn hoạt động của các câu lạc bộ, nhóm thực hành và thực hiện chính sách hỗ trợ đối với Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú theo quy định.

Đối với di sản tư liệu, cơ quan chuyên môn tổ chức kiểm kê, xây dựng hồ sơ khoa học, số hóa, bảo quản và đề xuất ghi danh ở cấp quốc gia hoặc UNESCO khi đủ điều kiện.

Chủ sở hữu, cộng đồng, gia đình, dòng họ và cá nhân quản lý di sản có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn tính xác thực, nguyên gốc và sự toàn vẹn của di sản.

Huy động nguồn lực gắn với phát huy giá trị

Nguồn lực bảo vệ và phát huy giá trị di sản được huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn thu từ hoạt động khai thác di sản, tài trợ, viện trợ, đóng góp và các nguồn hợp pháp khác.

Quy chế khuyến khích xã hội hóa nhưng yêu cầu việc quản lý, sử dụng các nguồn lực phải đúng mục đích, công khai, minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả.

Các hoạt động du lịch, dịch vụ, lễ hội, trưng bày, quảng bá và giáo dục tại di tích được khuyến khích trên cơ sở phù hợp với giá trị, tính chất của di sản; không làm ảnh hưởng đến yếu tố gốc, cảnh quan và yêu cầu bảo vệ di tích.

UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng kế hoạch hằng năm về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản trên địa bàn, đồng thời báo cáo kết quả thực hiện về Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước ngày 15/11 hằng năm.

Quy chế mới tạo cơ sở để Hà Tĩnh tổ chức quản lý di sản phù hợp với Luật Di sản văn hóa năm 2024, đồng thời làm rõ trách nhiệm giữa các cấp, tăng cường ứng dụng công nghệ và phát huy vai trò của cộng đồng.

Theo quyết định của UBND tỉnh Hà Tĩnh, Quy chế có hiệu lực từ ngày 10/6/2026, thay thế Quyết định số 27/2013/QĐ-UBND ngày 10/7/2013 về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh.