Dòng vốn xanh dẫn dắt tăng trưởng bền vững trong chu kỳ kinh tế mới hiện nay

Từ áp lực tuân thủ đến cơ hội định hình lại mô hình tăng trưởng

Tăng trưởng xanh đang dần trở thành một trụ cột trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG) ngày càng được siết chặt trên toàn cầu, doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc thích ứng. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là quá trình này không chỉ mang tính bắt buộc, mà còn mở ra những cơ hội mới cho tăng trưởng.

Theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong nhiều năm liên tiếp, bài toán không chỉ nằm ở tốc độ mà còn ở chất lượng. ESG vì vậy không còn là một yếu tố phụ trợ mà trở thành nền tảng cốt lõi trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp và cả nền kinh tế.

Trong tiến trình này, vai trò của Nhà nước được thể hiện rõ nét. Với quy mô vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 8,22 triệu tỷ đồng cùng chi thường xuyên khoảng 10,06 triệu tỷ đồng, Chính phủ không chỉ là cơ quan hoạch định chính sách mà còn là lực lượng tiêu dùng lớn nhất. Thông qua hoạt động mua sắm công, phân bổ nguồn lực và lựa chọn dự án, Nhà nước có thể định hướng hành vi thị trường theo hướng xanh hơn, bền vững hơn.

Một điểm đáng chú ý là xu hướng tiêu dùng xanh đang gia tăng nhanh chóng. Quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 7 triệu tỷ đồng, tương đương 269 tỷ USD. Đặc biệt, khoảng 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm xanh, sạch và có cam kết ESG. Điều này tạo ra một áp lực lớn đối với doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để tái cấu trúc sản xuất, nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng thị trường.

Trong lĩnh vực xuất khẩu, ESG ngày càng trở thành “tấm vé thông hành” để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Những quy định mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, các tiêu chuẩn chống phá rừng, truy xuất nguồn gốc hay yêu cầu về lao động đang dần trở thành hàng rào kỹ thuật mới. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi nếu muốn duy trì và mở rộng thị phần quốc tế.

Dòng vốn xanh dẫn dắt tăng trưởng bền vững trong chu kỳ kinh tế mới hiện nay (Ảnh: Minh họa)

Tín dụng xanh – kênh dẫn vốn chiến lược cho chuyển đổi kinh tế

Để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi xanh, nhu cầu về nguồn vốn là rất lớn. Trong bối cảnh đó, hệ thống ngân hàng đang nổi lên như kênh dẫn vốn chủ lực, đóng vai trò định hướng dòng tiền vào các lĩnh vực ưu tiên.

Những năm gần đây, tín dụng xanh đã trở thành trọng tâm trong chiến lược của nhiều ngân hàng thương mại. Không chỉ thực hiện chủ trương của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng còn chủ động xây dựng danh mục sản phẩm và tiêu chí đánh giá theo hướng bền vững.

Theo bà Vũ Thị Mùi, Phó Trưởng phòng Chính sách sản phẩm bán buôn Vietcombank, ngân hàng đã triển khai xanh hóa danh mục tín dụng từ sớm và liên tục gia tăng tỷ trọng vốn dành cho các dự án xanh. Trong giai đoạn 2020-2025, tổng dư nợ tín dụng xanh của Vietcombank đã tăng hơn 4 lần, đưa ngân hàng trở thành một trong những tổ chức có quy mô tín dụng xanh lớn nhất thị trường. “Chúng tôi không chỉ mở rộng quy mô tín dụng xanh mà còn tập trung cơ cấu lại danh mục theo hướng ưu tiên các lĩnh vực tạo ra tác động tích cực đối với môi trường và xã hội”, bà Mùi cho biết.

Các con số tăng trưởng cụ thể cho thấy xu hướng dịch chuyển rõ rệt. Trong năm 2025, dư nợ đối với lĩnh vực quản lý nước bền vững tại khu vực đô thị và nông thôn tăng 48,3% so với năm trước. Đặc biệt, tín dụng cho giao thông bền vững tăng tới 206,4%, phản ánh xu hướng đầu tư mạnh vào các giải pháp giao thông xanh. Trong khi đó, tín dụng dành cho nông nghiệp xanh cũng ghi nhận mức tăng trưởng 49,2%.

Không chỉ riêng Vietcombank, Agribank cũng triển khai chương trình tín dụng xanh quy mô 3.000 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi từ 5,8%/năm nhằm hỗ trợ khách hàng đầu tư điện mặt trời áp mái, mua ô tô điện, phát triển lâm nghiệp và các dự án thân thiện môi trường. Mức cho vay lên tới 100% nhu cầu vốn đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều cá nhân và doanh nghiệp tiếp cận nguồn tài chính phục vụ chuyển đổi.

Ở góc độ hệ thống, ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp HDBank cho rằng tín dụng vẫn là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Theo ông, dựa trên kinh nghiệm quốc tế, cứ 1% tăng trưởng GDP thường đi kèm khoảng 1,8% tăng trưởng tín dụng. Điều này cho thấy vai trò của ngân hàng không chỉ dừng ở việc cung cấp vốn mà còn góp phần dẫn dắt xu hướng phát triển.

Đáng chú ý, nhiều ngân hàng hiện đã áp dụng đánh giá ESG đối với toàn bộ khách hàng doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn. Thông qua quá trình này, doanh nghiệp có thể nhận diện rõ mức độ sẵn sàng của mình đối với các tiêu chuẩn phát triển bền vững, từ đó nâng cao khả năng tiếp cận vốn trong tương lai.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy vẫn còn không ít thách thức. Theo ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Phát triển bền vững GreenFeed Việt Nam, doanh nghiệp cần một môi trường chính sách ổn định và thủ tục hành chính thông thoáng để mạnh dạn đầu tư. Ông cho biết, riêng việc triển khai điện mặt trời đã mất gần hai năm để đánh giá và ra quyết định, cho thấy độ phức tạp của quá trình chuyển đổi.

“Doanh nghiệp rất cần các cơ chế khuyến khích cụ thể như ưu đãi thuế, hỗ trợ kỹ thuật và tiếp cận vốn xanh. Chúng tôi đã nghe nhiều về vốn xanh trong vài năm qua nhưng việc tiếp cận trên thực tế vẫn còn không ít khó khăn”, ông Tuấn Anh chia sẻ.

Các chuyên gia cho rằng, để tín dụng xanh phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về phân loại xanh, tiêu chí ESG và cơ chế khuyến khích đầu tư. Đồng thời, việc phát triển thị trường trái phiếu xanh, nâng cao khả năng chia sẻ dữ liệu và tăng cường phối hợp giữa các bên liên quan sẽ là chìa khóa để khơi thông dòng vốn.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, dòng vốn xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Khi nguồn lực tài chính được định hướng đúng, doanh nghiệp sẽ có điều kiện chuyển đổi mô hình sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và góp phần tạo dựng nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới, chất lượng hơn và bền vững hơn.