"Điểm nghẽn" tại Cảng Phước An

Mới đây, CTCP Dầu khí Đầu tư Khai thác Cảng Phước An (Mã: PAP) đã công bố tài liệu họp ĐHĐCĐ thường niên 2026. Trong đó công ty dự kiến tiếp tục thua lỗ 234 tỷ đồng năm nay, song doanh nghiệp đang có kế hoạch đầu tư phân kỳ 3 dự án Cảng Phước An với tổng mức đầu tư ước tính hơn 7.942 tỷ đồng.

Trước đó, theo báo cáo tài chính quý IV/2025 của Cảng Phước An, công ty ghi nhận mức lỗ sau thuế 504 tỷ đồng cả năm, mức thấp nhất trong lịch sử hoạt động của công ty. Kết quả này bất chấp doanh thu thuần đạt 155 tỷ đồng, cao gấp khoảng 70 lần so với năm 2024.

Mức lỗ này đã được ban lãnh đạo lường trước. Theo kế hoạch công bố năm 2025, Cảng Phước An kỳ vọng đạt 150 tỷ đồng doanh thu và lỗ sau thuế 449 tỷ đồng.

Trong năm 2025, nhiều công ty cảng biển trên cả nước hầu như đều ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh, thậm chí một số công ty quản lý vận hành cảng còn báo lãi kỷ lục. Trong khi đó Cảng Phước An lại báo lỗ. Vậy điều gì đang xảy ra với công ty này?

Một góc Cảng Phước An, Đồng Nai. Ảnh: Cảng Phước An.

"Điểm nghẽn" tại vị trí của Cảng Phước An

CTCP Dầu khí Đầu tư Khai thác Cảng Phước An thành lập tháng 5/2008, vốn điều lệ khi đó 440 tỷ đồng, do ông Trần Ngọc Dũng làm Tổng Giám đốc.

Cảng Phước An được thành lập để thực hiện việc đầu tư dự án khai thác cảng tổng hợp Phước An theo thỏa thuận đầu tư giữa Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PetroVietnam - PVN) và UBND tỉnh Đồng Nai. Trong đó PVN góp 79,54% và phía UBND tỉnh Đồng Nai là Tổng công ty phát triển Khu công nghiệp (Sonadezi – SNZ) góp 17,05%; còn lại các cổ đông cá nhân góp 3,41%.

Theo đánh giá, vị trí của cảng Phước An nằm bên sông Thị Vải - tuyến hàng hải huyết mạch ra Biển Đông, kết nối thuận tiện với hệ thống cao tốc, quốc lộ, đường thủy và chỉ cách Sân bay quốc tế Long Thành chưa đầy 30 km. Vì vậy mà cảng Phước An hội tụ điều kiện lý tưởng để trở thành điểm nhấn chiến lược trong mạng lưới logistics đa phương thức của vùng kinh tế trọng điểm phía nam.

Vị trí của Cảng Phước An.

Với tổng vốn đầu tư 1 tỷ USD, cảng Phước An được quy hoạch xây dựng trên diện tích 164,4 ha và triển khai theo 3 phân kỳ. Trong đó, phân kỳ 1 đã hoàn thành và đưa vào khai thác từ tháng 10/2024, gồm ba bến container dài 900 m, công suất 1,3 triệu TEU/năm.

Cảng Phước An được định hướng trở thành trung tâm logistics xanh của Đồng Nai và vùng Đông Nam Bộ, đồng thời là cầu nối quan trọng trong mạng lưới cảng phía Nam.

Tuy nhiên, cảng Phước An khi đi vào hoạt động cũng đối mặt với cạnh tranh gay gắt. Khu vực lân cận đã có hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải - hoạt động ổn định nhiều năm, hạ tầng đồng bộ, là cửa ngõ xuất nhập khẩu trọng yếu của khu vực châu Á. Trong khi đó, hạ tầng giao thông kết nối đường bộ tới Cảng Phước An chưa hoàn thiện, ảnh hưởng đến việc thu hút khách hàng.

Trong bài viết đăng tải tháng 7/2025, Báo Đồng Nai Online dẫn lời ông Lê Hoàng Hải - Ủy viên thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết việc sở hữu một cảng biển lớn nằm sâu trong nội địa và gần nhiều khu công nghiệp là một lợi thế chiến lược quan trọng của cảng Phước An. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng hạn chế về hạ tầng giao thông kết nối đang là điểm nghẽn lớn, khi các tuyến đường dẫn vào cảng chưa được đầu tư đồng bộ, làm giảm hiệu quả khai thác. Hiện việc ra vào cảng vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào một tuyến đường duy nhất, tạo thế “độc đạo” trong lưu thông hàng hóa và làm giảm hiệu quả khai thác.

Bên cạnh đó, thương mại toàn cầu biến động và các biện pháp thuế quan đối ứng của Mỹ với nhiều quốc gia cũng ảnh hưởng đến lưu lượng hàng hóa qua khu vực. Trong bối cảnh các cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đã có lợi thế khách hàng ổn định, sự xuất hiện của cảng Phước An càng làm áp lực cạnh tranh tại khu vực Đông Nam Bộ thêm gia tăng.

Có thể thấy, dù được kỳ vọng trở thành “siêu cảng” nhờ vị trí chiến lược tại Đồng Nai, nhưng việc vận hành đúng thời điểm thị trường biến động cùng cạnh tranh khốc liệt khiến triển vọng của cảng Phước An đang trở nên khó nhằn.

Cổ đông Nhà nước mất quyền chi phối

Trong khi đó, Cảng Phước An lại đối diện với nhiều vấn đề nội tại. Như đã đề cập ở trên, nhà nước vẫn chiếm tỷ lệ áp đảo cổ phần tại công ty, có quyền phủ quyết mọi hoạt động.

Tuy nhiên, từ năm 2016, Cảng Phước An liên tiếp phát hành cổ phiếu riêng lẻ nhằm huy động vốn từ cổ đông, tăng vốn điều lệ, khiến quyền sở hữu của cổ đông nhà nước bị pha loãng đáng kể.

Từ vị thế chi phối, PVN dần trở thành cổ đông không còn quyền quyết định, phải nhường “ghế nóng” cho nhóm nhà đầu tư bên ngoài. Giờ đây, cổ đông nhà nước là PVN chỉ còn nắm 15,08% trong tổng 2.320 tỷ đồng, trong khi Công ty TNHH MTV Hoành Sơn là cổ đông lớn nhất sở hữu 17,3%.

Công ty TNHH MTV Hoành Sơn là cổ đông lớn nhất sở hữu 17,3% Cảng Phước An, trong khi Nhà nước nắm 15,1%. Nguồn: Báo cáo tài chính.

Sự thay đổi này đã kéo theo nhiều khác biệt về quan điểm điều hành giữa các nhóm cổ đông. Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2024 và 2025, nhóm cổ đông đại diện 35 triệu cổ phiếu, tương ứng 15,08% vốn điều lệ, liên tục phủ quyết nhiều tờ trình quan trọng. Nhiều khả năng đây là nhóm đại diện cho cổ phần nhà nước.

Tuy nhiên, do không còn nắm quyền chi phối, các ý kiến này không đủ sức ngăn cản, khi nhóm cổ đông nắm tỷ lệ lớn hơn vẫn bỏ phiếu thông qua các nghị quyết quan trọng.

Mới đây, Cảng Phước An còn có kế hoạch chào bán riêng lẻ 125 triệu cổ phiếu với giá 13.610 đồng/cổ phiếu, huy động hơn 1.701 tỷ đồng, thời gian dự kiến năm 2026, sau khi Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận.

Trong đó, Công ty sẽ phát hành cho 11 nhà đầu tư và tỷ lệ sở hữu của các nhà đầu tư cá nhân sẽ dưới 5%, không phải cổ đông lớn và nhóm 11 nhà đầu tư này sẽ sở hữu 56,68% vốn điều lệ tại Cảng phước An.

Và nếu nếu phát hành thành công, PVN sẽ bị hạ tỷ lệ nắm giữ tại Cảng Phước An xuống 9,8% vốn, còn Công ty Hoành Sơn dự kiến giảm sở hữu về 11,26%.

Tỷ lệ cổ đông Nhà nước liên tục bị pha loãng sau nhiều lần huy động vốn bằng phát hành cổ phiếu riêng lẻ của Cảng Phước An. Nguồn: Nghị quyết HĐQT.

Cảng Phước An trong vòng xoáy nợ vay

Nhìn sâu vào tình hình kinh doanh và bức tranh tài chính của Cảng Phước An, số liệu cho thấy trước khi đưa phân kỳ 1 dự án cảng vào khai thác, Cảng Phước An đã trải qua 4 năm thua lỗ liên tiếp, từ năm 2021 – thời điểm lên UPCoM đến năm 2024, nâng tổng lỗ luỹ kế cuối năm 2024 lên 31 tỷ đồng.

Trong giai đoạn triển khai dự án cảng, nhờ vốn hóa chi phí lãi vay, công ty chưa phải ghi nhận chi phí tài chính lớn, giúp kết quả kinh doanh giảm áp lực. Nhưng khi cảng chính thức đi vào vận hành từ quý IV/2024, bức tranh tài chính của Cảng Phước An bị “phơi bày”: song song với doanh thu, công ty buộc phải hạch toán thêm chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí lãi vay vào báo cáo kết quả kinh doanh.

Báo cáo tài chính thể hiện cả năm 2025, doanh thu của Cảng Phước An gần 155 tỷ đồng, gấp 70 lần năm 2024. Trong khi đó giá vốn bị đội lên 346 tỷ khiến công ty lỗ gộp 191 tỷ. Đáng nói chi phí tài chính ghi nhận tăng đột biến 35 lần lên 278 tỷ đồng, là nguyên nhân chính đẩy công ty ghi nhận lỗ kỷ lục hơn 500 tỷ đồng năm vừa rồi.

Để bù đắp cho thiếu hụt dòng tiền kinh doanh, Cảng Phước An đã đẩy mạnh vay nợ và con số đã tăng vọt đáng kể trong năm 2025 vừa rồi.

Năm qua, Cảng Phước An đã đi vay mới thêm hơn 2.700 tỷ đồng, trong khi chỉ trả nợ gốc 400 tỷ. Điều này đã đưa tổng dư nợ tài chính của công ty vọt lên gần 5.600 tỷ đồng. Nợ phải trả qua đó cũng tăng dựng đứng lên tới hơn 9.200 tỷ đồng, gấp tới 4,8 lần vốn chủ sở hữu, tức là hệ số D/E bằng 4,8 lần – một mức rất cao so với mặt bằng thị trường chung.

Phân tích dư nợ cho vay thấy rằng, công ty này có số dư vay nợ ngân hàng hơn 5.100 tỷ đồng từ VietinBank với lãi suất cho vay bằng lãi suất cơ sở cộng với biên độ 3,5% - 4%/năm. Tài sản thế chấp là máy móc tại Cảng.

Công ty cũng còn rất nhiều khoản vay với bên khác như CTCP Logistics Tín Nghĩa - ICD Biên Hòa (250 tỷ), Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Hiệp Hòa (100 tỷ) theo hình thức tín chấp. Lãi suất vay từ 8% - 10,5%/năm. Đây đều là những công ty trong cùng tập đoàn với cổ đông.

Con số vay nói trên chưa phải là tất cả. Cảng Phước An còn đang gánh thêm khoản nợ gần 2.800 tỷ đồng “phải trả ngắn hạn khác”, gấp hàng trăm lần ngày đầu năm 2025. Đây chủ yếu liên quan đến tiền đặt cọc thuê đất (hơn 2.200 tỷ) và tạm ứng vốn 500 tỷ đồng của các cổ đông.

Khoản đặt cọc này là từ khách hàng (từ CTCP Phát triển KCN Tín Nghĩa), nhằm để thuê đất và sử dụng hạ tầng với tổng diện tích 56 hecta tại Cảng Phước An

Ngoài ra, Cảng Phước An còn các hàng trăm tỷ đồng phải trả khác đối với các bên liên quan, chủ yếu là đến từ nhóm cổ đông CTCP Đầu tư Xây dựng Tuấn Lộc – bên thi công công trình chính cho Cảng Phước An và đồng thời là công ty mẹ của cổ đông lớn Công ty TNHH MTV Hoành Sơn.

Nói thêm, Tập đoàn Hoành Sơn (Hoành Sơn Group) do ông Phạm Hoành Sơn (người Hà Tĩnh) sáng lập. Tập đoàn kinh doanh đa ngành nghề: thương mại (phân bón, xi măng...), than, quặng sắt, vận tải, xây dựng, sản xuất bia, rượu, nước giải khát, đồ uống, đầu tư dự án kinh doanh thương mại, vận tải biển với nhiều công ty con, hoạt động trên nhiều lĩnh vực trong và ngoài nước. Một trong những lĩnh vực được giới thiệu là mũi nhọn của công ty là logistics.

Tập đoàn Hoành Sơn đã từng bước thâu tóm Cảng Phước An thông qua mua gom các đợt phát hành cổ phiếu riêng lẻ của cảng, qua đó chính thức trở thành cổ đông lớn và từng nắm tới 44%, trong khi các cổ đông sáng lập ban đầu là Tập đoàn Dầu khí (PVN) và Sonadezi đã dần dần vị thế cầm cương.

Tuy nhiên sau đó, Tập đoàn Hoành Sơn đã hết "kiên nhẫn" với Cảng Phước An vì dự án chưa có đủ cơ sở hạ tầng giao thông kết nối dự án. Tháng 6/2022, tập đoàn và đã chuyển nhượng công ty con Công ty TNHH MTV Hoành Sơn cho Công ty TNHH MTV đầu tư xây dựng Khu công nghiệp Nhơn Trạch 6A – nằm trong hệ thống công ty con của CTCP đầu tư xây dựng Tuấn Lộc (Tập đoàn Tuấn Lộc).