Đề xuất cấm tuyệt đối người sinh từ năm 2010 mua và sử dụng thuốc lá

Với hơn 15 triệu người hút thuốc, Việt Nam hiện đứng trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành nghiện thuốc lá cao nhất thế giới. Hậu quả để lại là những con số vô cùng tàn khốc: Mỗi năm có khoảng 103.000 người Việt tử vong do các bệnh liên quan đến khói thuốc, đáng phẫn nộ hơn khi có tới 18.800 ca tử vong hoàn toàn do hút thuốc thụ động.

Hội thảo có sự tham dự của nhiều chuyên gia.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khói thuốc cô đặc hơn 7.000 hóa chất độc hại, bao gồm 69 chất trực tiếp gây ung thư. WHO khẳng định không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào là an toàn cho sức khỏe, đặc biệt nicotine tàn phá trực tiếp não bộ của thanh thiếu niên, gây rối loạn nhận thức và bất ổn tâm thần nghiêm trọng.

Không chỉ hủy hoại giống nòi, thuốc lá đang "bào mòn" nền kinh tế. Thạc sĩ Nguyễn Thị Thu Hương (Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá - Bộ Y tế) công bố dữ liệu đáng báo động: Tổng chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra tại Việt Nam lên tới 108.700 tỷ đồng/năm (tương đương 1,14% GDP). Chưa dừng lại ở đó, chi phí xử lý ô nhiễm môi trường do rác thải thuốc lá ngốn thêm khoảng 99.000 tỷ đồng mỗi năm.

"Khai tử" thuốc lá mới, chặn đứng ma trận bán lẻ

Đánh giá sau 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các chuyên gia y tế thừa nhận mạng lưới bán lẻ đang quá lỏng lẻo khiến trẻ em dễ dàng mua thuốc như mua kẹo. Khảo sát cho thấy có tới 82,5% điểm bán vi phạm quy định trưng bày thuốc lá (quá số lượng 1 bao/tút cho mỗi nhãn hiệu). Trên không gian mạng, vi phạm quảng cáo thuốc lá cũng tăng dựng đứng từ 0,8% lên 5,1%.

Nhiều học sinh đã bị đình chỉ học tập do sử dụng thuốc lá trong trường học hay phải nhập viện cấp cứu sau khi hút nhưng nhiều em vẫn muốn thử, muốn trải nghiệm hay đơn giản chỉ là để thể hiện phong cách "thời thượng" của mình.

Trước thực trạng tỷ lệ trẻ em từ 13 - 15 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tăng theo cấp số nhân, Bộ Y tế quyết định siết chặt khung pháp lý bằng biện pháp mạnh nhất.

Thạc sĩ Trần Thị Vân Ngọc (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh) cho biết, Bộ Y tế đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo Luật để kịp gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 31/7/2026, chuẩn bị trình Quốc hội khóa XVI bấm nút thông qua tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026).

Trong dự thảo này, Bộ Y tế đề xuất Chính phủ thông qua hai "vòng kim cô" chính sách mới:

Cấm tuyệt đối và toàn diện: Nghiêm cấm mọi hành vi sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng như các loại thuốc lá mới khác.

"Tàng hình" thuốc lá tại điểm bán: Cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Người mua sẽ không còn nhìn thấy các bao thuốc chễm chệ trên tủ kính như hiện tại.

Xây dựng "Thế hệ không khói thuốc" từ mốc năm 2010

Biện pháp mang tính cách mạng được Thạc sĩ Nguyễn Thu Hương đề xuất tại hội thảo là cấm toàn bộ người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá.

Ý tưởng lập pháp này thực chất dựa trên mô hình "Thế hệ không khói thuốc" (Smoke-free Generation) tiên tiến trên thế giới. Bằng cách đặt ra một cột mốc năm sinh cố định, ranh giới pháp lý sẽ tăng tiến dần theo thời gian. Ví dụ, đến năm 2028, khi những đứa trẻ sinh năm 2010 bước vào tuổi 18, chúng vẫn bị cấm mua thuốc lá một cách hợp pháp, và lệnh cấm này sẽ đi theo họ suốt cuộc đời. Biện pháp này nhằm "chặn từ gốc" nguồn cầu, không cho phép phát sinh thêm bất kỳ người nghiện nicotine mới nào, dần dần xóa sổ hoàn toàn thói quen hút thuốc theo quy luật đào thải tự nhiên.

Nếu các đề xuất mang tính đột phá này được áp dụng và thực thi nghiêm túc, Việt Nam hoàn toàn có thể lội ngược dòng, ra khỏi nhóm "vua hút thuốc" toàn cầu, bảo vệ trọn vẹn sức khỏe cho thế hệ tương lai.