Siết kiểm soát thực phẩm từ gốc, chuyển mạnh sang quản lý theo nguy cơ

Tại Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về an toàn thực phẩm diễn ra trong hai ngày 19–20/10 tại Hà Nội, do Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tổ chức, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đã thông tin về các định hướng trọng tâm trong quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm.

Theo đó, việc hoàn thiện chính sách tập trung vào 4 nhóm nội dung: quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi và dựa trên đánh giá nguy cơ; đổi mới công tác kiểm tra; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm đối với thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Các định hướng này nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát rủi ro, khắc phục những bất cập trong quản lý và đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng về sản phẩm, phương thức phân phối và hình thức kinh doanh.

Siết kiểm soát thực phẩm từ gốc, chuyển mạnh sang quản lý theo nguy cơ

Quản lý xuyên suốt chuỗi, tập trung vào nguy cơ cao

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, công tác quản lý an toàn thực phẩm trước đây chủ yếu được thực hiện theo từng khâu, với sự tham gia của nhiều bộ, ngành. Định hướng sửa đổi là tăng cường quản lý xuyên suốt từ nuôi trồng, sản xuất, chế biến, lưu thông đến khi thực phẩm đến tay người tiêu dùng.

Cách tiếp cận theo chuỗi giúp tăng tính liên kết giữa các khâu, đồng thời tạo điều kiện xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình sản xuất, cung ứng và phân phối thực phẩm.

Một điểm quan trọng khác là chuyển từ quản lý theo cách tiếp cận tương đối đồng đều sang phân loại dựa trên mức độ nguy cơ của từng nhóm sản phẩm. Với sản phẩm nguy cơ thấp, thủ tục có thể được đơn giản hóa phù hợp; trong khi sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ cao cần đáp ứng yêu cầu chặt chẽ hơn về công bố, thẩm định, kiểm tra và hậu kiểm.

Theo định hướng này, nguồn lực quản lý sẽ được tập trung nhiều hơn vào những sản phẩm, công đoạn và cơ sở có khả năng gây rủi ro lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, các cơ sở tuân thủ tốt quy định có thể giảm bớt những thủ tục không cần thiết, góp phần tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn.

Kiểm tra có trọng điểm, tăng hiệu quả hậu kiểm

Đổi mới phương thức kiểm tra là một trong những nội dung trọng tâm được Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề cập. Theo đó, hoạt động kiểm tra cần chuyển từ cách làm dàn trải, xử lý theo từng vụ việc sang phương thức dựa trên đánh giá nguy cơ, tập trung vào các sản phẩm và cơ sở có nguy cơ cao.

Cùng với kiểm tra, công tác hậu kiểm đối với thực phẩm đã lưu thông trên thị trường cần được tăng cường để phát hiện sớm vi phạm, nâng cao hiệu quả xử lý và ngăn chặn nguy cơ ảnh hưởng đến người tiêu dùng.

Những hành vi vi phạm nghiêm trọng cần được xử lý đủ sức răn đe, hạn chế tình trạng cố tình vi phạm để trục lợi. Tuy nhiên, đổi mới kiểm tra cũng cần hướng tới giảm các hoạt động kiểm tra trùng lặp, không cần thiết, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và quyền chủ động kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp.

Cách tiếp cận dựa trên nguy cơ đòi hỏi cơ quan quản lý có thông tin đầy đủ, tiêu chí đánh giá rõ ràng và khả năng phối hợp hiệu quả giữa các đơn vị. Đây cũng là điều kiện quan trọng để chuyển từ xử lý vi phạm sau khi xảy ra sang chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu.

Chuyển đổi số, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc

Trong bối cảnh thương mại điện tử và các hình thức kinh doanh trực tuyến phát triển, quản lý an toàn thực phẩm cần theo kịp sự thay đổi của thị trường.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc, theo dõi quá trình lưu thông và giám sát sản phẩm trên thị trường.

Khi thông tin về nguồn gốc, quá trình sản xuất và phân phối được quản lý hiệu quả hơn, cơ quan chức năng có thêm cơ sở để xác định nơi phát sinh rủi ro, khoanh vùng sản phẩm liên quan và tổ chức xử lý kịp thời khi xảy ra sự cố.

Đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường số, việc hoàn thiện cơ chế quản lý cũng cần tính đến đặc điểm của các kênh phân phối mới, bảo đảm yêu cầu an toàn thực phẩm được thực hiện phù hợp với phương thức kinh doanh, không để phát sinh khoảng trống quản lý.

Làm rõ trách nhiệm tại bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố

Thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể là hai lĩnh vực được đặt ra yêu cầu quản lý cụ thể hơn, trong bối cảnh nguy cơ ngộ độc thực phẩm vẫn là vấn đề cần quan tâm.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, thức ăn đường phố tại Việt Nam có nhiều hình thức chế biến, kinh doanh, trong khi điều kiện bảo đảm vệ sinh giữa các cơ sở không đồng đều. Với bếp ăn tập thể, có đơn vị tự tổ chức chế biến tại chỗ, có đơn vị ký hợp đồng với nhà cung cấp bên ngoài để cung cấp suất ăn.

Sự đa dạng về mô hình tổ chức đòi hỏi quy định quản lý phải phù hợp với thực tế, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng bên. Đối với bếp ăn tập thể, cần làm rõ trách nhiệm của cơ sở chế biến, đơn vị cung ứng suất ăn và đơn vị sử dụng suất ăn trong việc kiểm soát điều kiện an toàn thực phẩm.

Việc phân định rõ trách nhiệm không chỉ phục vụ công tác kiểm tra, xử lý khi xảy ra sự cố mà còn có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa rủi ro. Các chủ thể liên quan cần thực hiện đầy đủ yêu cầu về điều kiện chế biến, bảo quản, vận chuyển và cung cấp thực phẩm, hạn chế nguy cơ gây ngộ độc và bảo vệ sức khỏe người sử dụng.

Bên cạnh 4 nhóm chính sách nêu trên, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức kiểm soát nguy cơ theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và khuyến nghị của Codex – hệ thống tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế.

Định hướng này gắn với việc nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo đảm an toàn thực phẩm và nghiên cứu đổi mới mô hình quản lý theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Việc tổ chức bộ máy cần đi đôi với nâng cao năng lực chuyên môn, tăng cường phối hợp và bảo đảm hiệu quả thực thi.

Tại hội thảo, các chuyên gia quốc tế và đại biểu trong nước chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng chính sách, quản lý theo chuỗi, đánh giá nguy cơ, tổ chức bộ máy, ứng dụng công nghệ thông tin và kiểm soát các hình thức kinh doanh thực phẩm mới.

Những kinh nghiệm và luận cứ khoa học được trao đổi tại hội thảo là cơ sở tham khảo cho quá trình rà soát, hoàn thiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm. Mục tiêu đặt ra không chỉ là tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước mà còn hình thành cơ chế phòng ngừa rủi ro hiệu quả hơn, bảo đảm thực phẩm an toàn trước khi đến tay người dân.