Hà Nội đề xuất cơ chế đặc biệt, thúc tiến độ 7 dự án đường sắt

Hà Nội đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt phục vụ đầu tư xây dựng các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô. Theo cơ quan soạn thảo, việc xây dựng cơ chế riêng nhằm tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục, nguồn lực và tổ chức thực hiện đối với các công trình có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp và liên quan đến nhiều lĩnh vực.

Đề xuất cơ chế lựa chọn nhà thầu chiến lược

Theo dự thảo, Hà Nội đề xuất cơ chế lựa chọn nhà thầu chiến lược đối với các dự án đường sắt đô thị và một số dự án đường sắt quốc gia được Chính phủ giao Thành phố làm cơ quan chủ quản.

Nhà thầu chiến lược dự kiến là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết tham gia thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố chỉ định để ký kết hợp đồng.

Điểm đáng chú ý là nhà thầu được lựa chọn theo cơ chế này có thể không phải thực hiện các bước đánh giá năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và tài chính theo quy trình thông thường của pháp luật về đấu thầu. Chủ đầu tư được đề xuất áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu chìa khóa trao tay, EPC, EC và EP, với điều kiện nhà thầu đáp ứng yêu cầu về tư cách hợp lệ theo quy định của dự thảo.

Đổi lại, nhà thầu chiến lược phải cam kết bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình và tham gia xuyên suốt quá trình thực hiện hợp đồng; không được tùy ý từ bỏ hoặc đơn phương chấm dứt các nghĩa vụ đã ký kết.

Về giá hợp đồng, dự thảo đề xuất nhà thầu giảm giá tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với các dự án đường sắt địa phương, bao gồm dự án theo mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Đối với dự án đường sắt quốc gia và dự án đường sắt quốc gia theo mô hình TOD, mức giảm giá tối thiểu được đề xuất là 10%.

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu nhà thầu chiến lược cam kết từ bỏ quyền khởi kiện, khiếu nại Nhà nước Việt Nam hoặc cơ quan nhà nước thông qua cơ chế trọng tài, tòa án trong và ngoài nước đối với những trường hợp thuộc phạm vi được quy định tại Nghị quyết.

Hà Nội đề xuất cơ chế đặc biệt, thúc tiến độ 7 dự án đường sắt

Rút ngắn thủ tục, đẩy nhanh chuẩn bị dự án

Để rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, Hà Nội đề xuất cho phép UBND Thành phố và chủ đầu tư ký hợp đồng nguyên tắc với nhà thầu chiến lược trước khi nhiệm vụ thực hiện dự án, chủ trương đầu tư hoặc báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được phê duyệt. Sau khi ký kết, nhà thầu có thể triển khai trước một số công việc theo nội dung đã thỏa thuận.

Đối với các dự án đường sắt địa phương và dự án theo mô hình TOD, dự thảo đề xuất cho phép thực hiện song song một số thủ tục về quy hoạch, khởi công xây dựng và quyết định đầu tư. Theo phương án này, dự án có thể được lập, thẩm định và quyết định đầu tư mà không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư. Chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược có trách nhiệm hoàn thiện các điều kiện khởi công trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày khởi công.

Một nội dung khác là áp dụng thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) trong báo cáo nghiên cứu khả thi. Nhà thầu chiến lược dự kiến được tổ chức lập, thẩm tra, thẩm định và phê duyệt thiết kế triển khai sau FEED, đồng thời chịu trách nhiệm về tính chính xác, chất lượng và an toàn của hồ sơ thiết kế theo cơ chế được đề xuất.

Dự thảo cũng mở ra khả năng thử nghiệm có kiểm soát việc triển khai đồng thời khảo sát, thiết kế và thi công một số hạng mục trước khi dự án được phê duyệt. Nhà thầu phải tự chịu chi phí và rủi ro phát sinh từ các công việc này. Trường hợp kết quả thực hiện đáp ứng yêu cầu của dự án đã được phê duyệt, chi phí có thể được cập nhật vào tổng mức đầu tư theo quy định của cơ chế thí điểm.

Đề xuất cơ chế riêng về giải phóng mặt bằng và vốn

Với công tác giải phóng mặt bằng, dự thảo đề xuất mức giá bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô tối đa bằng hai lần mức quy định.

UBND cấp xã dự kiến được giao làm chủ đầu tư các dự án thành phần độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di chuyển hạ tầng kỹ thuật. Cơ quan này cũng có thể tổ chức một số công việc chuẩn bị giải phóng mặt bằng song song với quá trình hoàn thiện phương án tuyến, nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng.

Về nguồn lực tài chính, Hà Nội đề xuất huy động ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, vốn vay, trái phiếu chính quyền địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác. Các dự án đường sắt quan trọng có thể được bố trí vốn trong nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn, không giới hạn phần vốn chuyển tiếp sang kỳ kế hoạch tiếp theo.

Thành phố cũng đề xuất cơ chế ứng trước dự toán ngân sách địa phương của năm sau, với mức không quá 50% dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản của năm thực hiện, áp dụng đối với các công trình thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được phê duyệt.

7 dự án đường sắt dự kiến áp dụng cơ chế đặc thù

Theo danh mục trong dự thảo, cơ chế đặc thù dự kiến áp dụng cho 7 dự án, gồm 2 dự án đường sắt quốc gia và 5 tuyến đường sắt đô thị.

Hai dự án đường sắt quốc gia gồm: Dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP. Hồ Chí Minh hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi; Dự án tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.

Năm tuyến đường sắt đô thị dự kiến gồm:

• Tuyến số 1: Thượng Phúc - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - Sân bay Nội Bài.

• Tuyến số 2: Sân bay Nội Bài - Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương.

• Tuyến số 8: Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An.

• Tuyến số 10: Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Vĩnh Tuy - Đông Anh.

• Tuyến số 14: Cầu Thăng Long - Hồng Hà - Gia Lâm.

Việc xây dựng cơ chế đặc thù được đặt trong yêu cầu đẩy nhanh phát triển mạng lưới đường sắt, hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông, tổ chức lại không gian đô thị và giảm áp lực ùn tắc. Tuy nhiên, các nội dung nêu trên hiện là đề xuất trong dự thảo Nghị quyết, đang được lấy ý kiến; việc áp dụng chính thức sẽ phụ thuộc vào quá trình xem xét, thông qua và các quy định có liên quan.