Đẩy nhanh mặt bằng dự án giao thông sau sáp nhập địa giới hành chính

Những ngày này, khi công cuộc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, huyện đang diễn ra mạnh mẽ trên cả nước, một vấn đề lớn nổi lên và thu hút sự chú tâm đặc biệt của dư luận lẫn giới chuyên môn: Làm sao để công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) cho các dự án giao thông trọng điểm được đẩy nhanh hơn nữa trong bối cảnh mới? Đây không chỉ là một thách thức mà còn là một cơ hội để tái cấu trúc, tinh gọn bộ máy và đưa ra những quyết sách đồng bộ, hiệu quả hơn.

Thực tế cho thấy, GPMB luôn là một trong những nút thắt lớn nhất, kéo dài thời gian và đội vốn nhiều dự án hạ tầng giao thông quan trọng. Theo báo cáo của Bộ Giao thông Vận tải mới đây, tính đến hết quý II/2025, tỷ lệ GPMB trung bình của các dự án trọng điểm quốc gia mới đạt khoảng 85-90% tổng diện tích, mặc dù đã có nhiều nỗ lực. Vẫn còn khoảng 10-15% diện tích đất cần được giải tỏa, tập trung chủ yếu ở các khu vực đông dân cư, có nhiều công trình phức tạp, hoặc vướng mắc về chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Đơn cử như một số đoạn tuyến của Cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, hay các dự án vành đai đô thị lớn như Vành đai 4 Hà Nội, Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh, công tác GPMB vẫn đang là rào cản đáng kể.

Đẩy nhanh mặt bằng dự án giao thông sau sáp nhập địa giới hành chính

Việc sáp nhập đơn vị hành chính mang đến một bức tranh đa chiều. Ở một góc độ, nó có thể tạo ra những khó khăn ban đầu do sự thay đổi về bộ máy, nhân sự, và cơ chế phối hợp. Khi các đơn vị cũ hợp nhất, việc rà soát, thống kê lại hồ sơ, giấy tờ liên quan đến đất đai, bồi thường có thể mất thêm thời gian. Hơn nữa, việc điều chỉnh quy hoạch, phân bổ nguồn lực trong giai đoạn chuyển tiếp cũng cần sự linh hoạt và quyết đoán.

Tuy nhiên, đây cũng chính là thời điểm vàng để tạo ra những bước đột phá. Với bộ máy tinh gọn hơn, việc ra quyết định có thể trở nên tập trung và nhanh chóng hơn. Khi cấp lãnh đạo trực tiếp quản lý phạm vi rộng hơn, họ có thể có cái nhìn tổng thể hơn về các dự án nằm trên địa bàn sáp nhập, từ đó đưa ra các giải pháp GPMB đồng bộ và hiệu quả hơn. Thay vì phải làm việc với nhiều đơn vị hành chính nhỏ lẻ, các chủ đầu tư và cơ quan chức năng có thể tập trung nguồn lực vào một đầu mối duy nhất, giảm thiểu thủ tục rườm rà.

Để đẩy nhanh GPMB sau sáp nhập, cần có những giải pháp mang tính đột phá và đồng bộ. Đầu tiên, cần rà soát lại toàn bộ quỹ đất, đặc biệt là đất công, đất do các tổ chức đang quản lý nhưng không sử dụng hiệu quả, để ưu tiên cho các dự án hạ tầng; áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ đất đai, số hóa dữ liệu địa chính để minh bạch hóa thông tin, giúp người dân dễ dàng tra cứu, hạn chế khiếu kiện.

Thứ hai, cần hoàn thiện khung pháp lý về bồi thường, hỗ trợ tái định cư theo hướng công bằng, minh bạch và có lợi cho người dân. Chính sách giá đất bồi thường cần sát với giá thị trường, đảm bảo cuộc sống người dân sau tái định cư tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ. Nhiều trường hợp người dân không đồng thuận chính là do lo ngại về chất lượng cuộc sống sau khi nhường đất. Việc xây dựng các khu tái định cư đồng bộ về hạ tầng xã hội (trường học, y tế, chợ búa) là yếu tố then chốt.

Thứ ba, tăng cường đối thoại, tuyên truyền, vận động người dân. Lãnh đạo các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở sau sáp nhập, cần trực tiếp lắng nghe, giải đáp các vướng mắc, tạo sự đồng thuận cao trong cộng đồng. Kinh nghiệm cho thấy, khi người dân hiểu rõ ý nghĩa của dự án, họ sẽ sẵn sàng hợp tác.

Cuối cùng, việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền địa phương, đặc biệt là chính quyền cấp xã/phường sau sáp nhập, đi kèm với việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, sẽ giúp giải quyết các vấn đề phát sinh tại chỗ một cách kịp thời. Cần có cơ chế khen thưởng, kỷ luật rõ ràng đối với các địa phương, cá nhân thực hiện tốt hoặc không tốt công tác GPMB.

Nhìn chung, công cuộc sáp nhập đơn vị hành chính không chỉ là một sự thay đổi về mặt tổ chức mà còn là một cơ hội để cải thiện toàn diện hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Nếu được thực hiện một cách chủ động, linh hoạt và quyết liệt, việc đẩy nhanh GPMB cho các dự án giao thông trọng điểm sẽ không còn là giấc mơ xa vời, mà sẽ trở thành hiện thực, góp phần quan trọng vào sự phát triển hạ tầng và kinh tế - xã hội của đất nước.