Chuyên gia Phạm Chi Lan: Nên khai phá động lực Việt kiều cho kinh tế tư nhân

Chuyên gia kinh tế bà Phạm Chi Lan khẳng định, cộng đồng Việt kiều đã có lịch sử đóng góp lâu đời vào sự phát triển của đất nước, từ thời chiến tranh cho đến những giai đoạn đổi mới kinh tế, và luôn âm thầm đồng hành cùng đất nước.

Một trong những đóng góp dễ nhận thấy nhất là thông qua kênh kiều hối. Hàng năm, hàng tỷ đô la Mỹ được gửi về Việt Nam, không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho đời sống gia đình mà còn góp phần quan trọng vào việc tăng tổng cầu, kích thích tiêu dùng nội địa, từ đó đóng góp trực tiếp vào sự ổn định và phát triển kinh tế vĩ mô.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan. Ảnh: Phan Chính

Tuy nhiên, kiều hối chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh tổng thể về đóng góp của Việt kiều. Việt kiều còn có những đóng góp quan trọng khác: Nhiều người đã trực tiếp mang vốn về đầu tư hoặc làm cầu nối đưa đối tác nước ngoài vào Việt Nam. Họ trở thành những đối tác tin cậy, giúp các doanh nghiệp trong nước tiếp cận với nguồn vốn và công nghệ tiên tiến.

Họ thường xuyên "đi đi về về", hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu trong nước, cùng nhau thực hiện các đề tài nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới. Điều này giúp nâng cao năng lực khoa học công nghệ của Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Không chỉ trong lĩnh vực đầu tư và công nghệ, Việt kiều còn đóng vai trò quan trọng trong thương mại và kết nối thị trường. Với lợi thế am hiểu thị trường, luật pháp và các đối tác quốc tế, họ là cầu nối giúp các sản phẩm Việt Nam tiếp cận thị trường nước ngoài. Câu chuyện về lá chuối được xuất khẩu sang Mỹ sau hiệp định BTA là một ví dụ điển hình cho khả năng nắm bắt nhu cầu thị trường và khai thác những sản phẩm tiềm năng mà trong nước chưa biết đến của Việt kiều. Điều này đóng góp đáng kể vào hoạt động xuất nhập khẩu, một trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.

Dù có những đóng góp to lớn, cộng đồng Việt kiều vẫn đối mặt với nhiều rào cản, chủ yếu xuất phát từ những định kiến và bất cập trong chính sách. Chuyên gia Phạm Chi Lan thẳng thắn đặt câu hỏi về cách nhìn nhận của chúng ta đối với Việt kiều: "Lâu nay chúng ta nhiều khi không rõ là chúng ta coi họ là người Việt hay là chúng ta coi họ là người nước ngoài?". Mặc dù về tuyên bố chính thức, Việt kiều là một bộ phận của dân tộc Việt Nam, nhưng trên thực tế vẫn tồn tại những nghi ngờ, khó khăn trong các thủ tục hành chính, thậm chí là sự theo dõi quá mức, gây cản trở khả năng cống hiến của họ.

Nhiều Việt kiều khi về nước vẫn gặp phải những vướng mắc trong thủ tục sinh hoạt, làm việc hoặc các quan hệ khác, đôi khi bị đối xử với những quy định cứng nhắc hoặc thiếu tôn trọng. Điều này làm mất đi sự hứng thú và động lực của họ khi muốn trở về đóng góp.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này và khai thác tối đa tiềm năng của Việt kiều, chuyên gia Phạm Chi Lan đưa ra kiến nghị. Thứ nhất, cần có một cách nhìn nhận đầy đủ và đúng đắn. Cần nhìn nhận Việt kiều là một bộ phận của dân tộc Việt Nam, với vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của đất nước, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Thứ hai, tôn trọng quyền con người và quyền công dân của họ, bao gồm việc tạo điều kiện thuận lợi trong các thủ tục hành chính, đảm bảo quyền lợi khi họ về nước sinh sống, làm việc, và đầu tư.

Thứ ba, cần có một nghiên cứu và đánh giá toàn diện về cộng đồng Việt kiều, đi sâu vào các kênh đóng góp đa dạng của họ, từ kiều hối, đầu tư, thương mại đến khoa học công nghệ, để có cái nhìn đầy đủ và xây dựng chính sách phù hợp.

Thứ tư, khai thác và tạo cầu nối để tận dụng những lợi thế của Việt kiều trong việc kết nối với các đối tác nước ngoài, chuyển giao công nghệ, và mở rộng thị trường.