Ngày 30/3, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Văn bản được đưa ra trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số, kéo theo áp lực lớn đối với bảo đảm cung ứng điện, nhất là khi thị trường năng lượng quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp và giai đoạn 2026-2028 được cảnh báo có nguy cơ mất cân đối cung - cầu điện nếu không có giải pháp đồng bộ, quyết liệt.
 |
| Khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp tham gia các giải pháp về tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện, lắp đặt điện mặt trời mái nhà và tư vấn thực hiện các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (Ảnh minh hoạ). |
Theo Chỉ thị, mục tiêu cụ thể trong năm 2026 là tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc; riêng các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 7 phải tiết kiệm tối thiểu 10% điện năng tiêu thụ. Cùng với đó, Chính phủ yêu cầu triển khai đồng bộ các chương trình quản lý nhu cầu điện, dịch chuyển phụ tải và điều chỉnh phụ tải, phấn đấu tiết giảm tối thiểu 3.000 MW công suất phụ tải vào các khung giờ cao điểm khi có nguy cơ mất cân đối cung - cầu.
Với cộng đồng doanh nghiệp, thông điệp từ Chỉ thị mới khá rõ: điện năng không còn chỉ là một khoản chi phí vận hành, mà đang trở thành biến số quản trị cần được tính toán lại. Khi mục tiêu tiết kiệm điện được lượng hóa và gắn với kế hoạch hành động của từng bộ, ngành, địa phương, áp lực tuân thủ với các cơ sở sử dụng điện lớn sẽ ngày càng rõ hơn. Đây là nhận định dựa trên các yêu cầu kiểm tra, giám sát và giao trách nhiệm thực hiện được nêu trong Chỉ thị.
Ở góc độ chi phí đầu vào, Bộ Công Thương đánh giá sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cung ứng, giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trước đó, Bộ cũng cho biết cần tập trung triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong nhiều ngành tiêu thụ lớn như thép, xi măng, hóa chất, giấy, nhựa, dệt may và chế biến thực phẩm. Điều này cho thấy khối sản xuất sẽ là nhóm chịu tác động trực tiếp nhất từ yêu cầu mới về tiết kiệm điện.
 |
| Các tổ chức, cá nhân quản lý vận hành hệ thống chiếu sáng công cộng, hệ thống chiếu sáng cho mục đích quảng cáo, trang trí ngoài trời cần phối hợp với cơ sở cung cấp điện để xây dựng và tổ chức triển khai kế hoạch tiết kiệm điện. |
Không chỉ khối công nghiệp, các doanh nghiệp logistics, thương mại và bán lẻ cũng khó đứng ngoài xu hướng này. Chỉ thị 10/CT-TTg nhấn mạnh ưu tiên lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình; đồng thời khuyến khích kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng để giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ. Đây là nền tảng chính sách đáng chú ý với các nhà xưởng, kho bãi, trung tâm logistics, siêu thị, trung tâm thương mại và chuỗi cửa hàng có mái lớn, phụ tải ban ngày cao.
Một điểm đáng lưu ý khác là Chỉ thị không dừng ở khuyến khích chung, mà còn đặt ra mục tiêu phát triển điện mặt trời mái nhà khá cụ thể. Theo đó, hằng năm phấn đấu có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; hoặc tổng công suất phát triển đạt 20% công suất lắp đặt theo kế hoạch phát triển điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2026-2030 của các tỉnh, thành phố. Dù chỉ tiêu này không áp trực tiếp cho từng doanh nghiệp, nhưng nó cho thấy hướng điều hành đã chuyển sang thúc đẩy mạnh nguồn điện phân tán tại chỗ.
Từ đây, doanh nghiệp có thể đối mặt đồng thời hai yêu cầu. Một là phải kiểm soát tốt hơn hiệu suất sử dụng điện trong vận hành, đặc biệt ở các khung giờ cao điểm. Hai là phải cân nhắc lại chiến lược đầu tư năng lượng, bao gồm kiểm toán năng lượng, đổi mới thiết bị, tối ưu dây chuyền, điều chỉnh phụ tải và tính toán khả năng đầu tư điện mặt trời mái nhà kèm lưu trữ. Theo chuyên gia được Bộ Công Thương dẫn ý, kiểm toán năng lượng là bước quan trọng để đánh giá và tối ưu sử dụng; tùy ngành có thể áp dụng các giải pháp như tận dụng nhiệt thải, cải tiến hệ thống hơi và điều hòa, nâng cấp thiết bị hoặc tối ưu làm lạnh để đạt hiệu quả rõ rệt.
Về phía quản lý nhà nước, Chỉ thị 10 yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương ban hành kế hoạch hành động năm 2026 về sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, quản lý nhu cầu điện và phát triển điện mặt trời mái nhà; xác định rõ mục tiêu, lộ trình và trách nhiệm từng đơn vị, đồng thời gắn kết quả thực hiện với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu. Chỉ thị cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về sử dụng điện gây lãng phí.
Điều đó có nghĩa, với doanh nghiệp, bài toán năm 2026 không chỉ là tiết kiệm vài phần trăm hóa đơn điện, mà là thích ứng với một giai đoạn điều hành năng lượng chặt chẽ hơn. Trong bối cảnh Chính phủ đồng thời yêu cầu đẩy mạnh quản lý nhu cầu điện, dịch chuyển phụ tải và phát triển nguồn điện tại chỗ, doanh nghiệp nào đi sớm trong tối ưu phụ tải, số hóa quản trị năng lượng và đầu tư điện mặt trời mái nhà sẽ có thêm lợi thế về chi phí, tính ổn định vận hành và năng lực đáp ứng các yêu cầu xanh hóa sản xuất. Đây là suy luận từ định hướng chính sách mới và các mục tiêu điều hành đã được công bố.
Ở tầm rộng hơn, Chỉ thị 10/CT-TTg cũng là bước nối tiếp Chỉ thị 09/CT-TTg ban hành ngày 19/3 về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Việc hai văn bản được ban hành liên tiếp trong tháng 3 cho thấy tiết kiệm năng lượng và chuyển dịch sang mô hình sử dụng điện hiệu quả, linh hoạt đang trở thành một trục điều hành rõ nét trong năm 2026. Với khu vực doanh nghiệp, đây vừa là sức ép tuân thủ mới, vừa là cơ hội để tái cấu trúc chi phí đầu vào theo hướng bền vững hơn.
