CASA ngân hàng giảm sâu, áp lực chi phí vốn gia tăng trong chu kỳ lãi suất mới

Bức tranh tiền gửi của hệ thống ngân hàng trong quý 1/2026 đang cho thấy một xu hướng đáng chú ý khi tiền gửi không kỳ hạn (CASA) đồng loạt suy giảm tại phần lớn các nhà băng. Dữ liệu từ 28 ngân hàng cho thấy tổng lượng CASA giảm tới 7% so với đầu năm, trong khi tổng tiền gửi chỉ nhích nhẹ khoảng 1%. Diễn biến này phản ánh khá rõ sự thay đổi trong hành vi dòng tiền của cả khách hàng cá nhân lẫn doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế có nhiều biến động.

Nguyên nhân cốt lõi đến từ việc mặt bằng lãi suất huy động quay đầu tăng trở lại. Khi chênh lệch giữa lãi suất tiền gửi có kỳ hạn và không kỳ hạn ngày càng nới rộng, dòng tiền có xu hướng dịch chuyển sang các kênh có lợi suất cao hơn. Đây là phản ứng mang tính tự nhiên của thị trường, đặc biệt trong bối cảnh tâm lý phòng thủ tài chính gia tăng và người gửi tiền ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn.

CASA ngân hàng giảm sâu, áp lực chi phí vốn gia tăng trong chu kỳ lãi suất mới

Thực tế ghi nhận có tới 23/28 ngân hàng báo cáo CASA suy giảm so với đầu năm, trong đó không ít nhà băng chứng kiến mức giảm mạnh. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh huy động vốn trong hệ thống đang ngày càng gay gắt, khi các ngân hàng buộc phải điều chỉnh chính sách lãi suất để giữ chân khách hàng.

Việc CASA suy giảm kéo theo hệ quả trực tiếp là chi phí vốn gia tăng. Từ lâu, CASA được xem là “nguồn vốn giá rẻ” nhờ chi phí thấp và tính ổn định cao. Khi tỷ trọng nguồn vốn này giảm xuống, các ngân hàng buộc phải phụ thuộc nhiều hơn vào tiền gửi có kỳ hạn với lãi suất cao hơn, qua đó làm gia tăng chi phí đầu vào. Điều này tạo áp lực đáng kể lên biên lãi ròng (NIM) – yếu tố then chốt quyết định lợi nhuận của ngành ngân hàng.

Trong bối cảnh tín dụng được kỳ vọng phục hồi, bài toán cân đối giữa tăng trưởng và hiệu quả sinh lời trở nên khó khăn hơn. Các ngân hàng đứng trước lựa chọn không dễ dàng: либо tăng lãi suất cho vay, điều này có thể ảnh hưởng đến nhu cầu tín dụng của nền kinh tế, либо chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận để duy trì tăng trưởng dư nợ.

Ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi đánh giá việc có tới 23/28 ngân hàng ghi nhận CASA suy giảm trong quý 1 phản ánh khá rõ sự thay đổi trong hành vi dòng tiền của người dân và doanh nghiệp trước bối cảnh lãi suất và kinh tế vĩ mô nhiều biến động.

Nguyên nhân lớn nhất đến từ việc mặt bằng lãi suất huy động tăng trở lại trong quý 1. Khi lãi suất tiền gửi có kỳ hạn trở nên hấp dẫn hơn đáng kể, cả người dân lẫn doanh nghiệp đều có xu hướng dịch chuyển dòng tiền từ tài khoản thanh toán không kỳ hạn sang tiền gửi tiết kiệm để tối ưu lợi tức. Đây là phản ứng rất tự nhiên của thị trường trong giai đoạn tâm lý phòng thủ gia tăng.

Một điểm đáng chú ý là CASA không chỉ đơn thuần phản ánh câu chuyện lãi suất mà còn thể hiện sức mạnh hệ sinh thái khách hàng của từng ngân hàng. Những tổ chức duy trì được tỷ lệ CASA cao thường sở hữu nền tảng khách hàng doanh nghiệp lớn, hệ sinh thái thanh toán phát triển và khả năng giữ dòng tiền trong tài khoản giao dịch tốt hơn. Đây là lợi thế cạnh tranh mang tính dài hạn, không dễ bị sao chép trong ngắn hạn.

Mặc dù xu hướng chung là suy giảm, thị trường vẫn ghi nhận một số ngân hàng có tăng trưởng CASA, cho thấy hiệu quả từ chiến lược thu hút và giữ chân dòng tiền. Tuy nhiên, số lượng này không nhiều và chưa đủ để đảo chiều xu hướng chung của toàn hệ thống. Ngay cả nhóm ngân hàng có lợi thế về quy mô cũng không tránh khỏi áp lực suy giảm tỷ lệ CASA, cho thấy đây là hiện tượng mang tính chu kỳ và lan rộng.

Sự phân hóa giữa các ngân hàng cũng ngày càng rõ nét. Những ngân hàng có nền tảng số hóa tốt, đầu tư mạnh vào trải nghiệm khách hàng và phát triển hệ sinh thái dịch vụ đa dạng thường có khả năng duy trì CASA ổn định hơn. Ngược lại, các ngân hàng phụ thuộc nhiều vào mô hình huy động truyền thống dễ bị ảnh hưởng khi môi trường lãi suất thay đổi.

Bên cạnh yếu tố lãi suất, đặc thù dòng tiền theo mùa vụ cũng góp phần làm CASA suy giảm trong quý 1. Đây là giai đoạn doanh nghiệp tập trung chi trả lương thưởng, thanh toán công nợ và thực hiện các nghĩa vụ tài chính sau cao điểm cuối năm, khiến lượng tiền duy trì trong tài khoản thanh toán sụt giảm. Đồng thời, nhu cầu chi tiêu của người dân trong dịp Tết Nguyên đán cũng làm gia tăng lượng tiền rút ra khỏi hệ thống ngân hàng.

Ngoài ra, bối cảnh kinh tế vĩ mô và biến động toàn cầu cũng tác động không nhỏ đến xu hướng dịch chuyển dòng tiền. Khi rủi ro lạm phát và bất ổn địa chính trị gia tăng, một phần dòng vốn có xu hướng tìm đến các tài sản mang tính phòng thủ như vàng hoặc chuyển sang các khoản tiền gửi kỳ hạn dài để đảm bảo lợi suất, thay vì duy trì trong tài khoản không kỳ hạn.

Trước áp lực chi phí vốn ngày càng lớn, nhiều ngân hàng đang chủ động tái cấu trúc chiến lược huy động, trong đó trọng tâm là nâng cao tỷ lệ CASA một cách bền vững. Thay vì mở rộng mạng lưới vật lý, xu hướng chung là đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển ngân hàng số và tích hợp các tiện ích thanh toán nhằm gia tăng trải nghiệm người dùng.

Mục tiêu của các chiến lược này là biến tài khoản ngân hàng trở thành công cụ giao dịch chính trong đời sống hàng ngày của khách hàng. Khi tần suất sử dụng tài khoản tăng lên, dòng tiền sẽ được duy trì ổn định hơn, qua đó giúp cải thiện CASA mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào các chương trình ưu đãi ngắn hạn.

Trong ngắn hạn, áp lực lên CASA nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp diễn nếu mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, về dài hạn, xu hướng thanh toán không tiền mặt và sự phát triển của công nghệ tài chính được kỳ vọng sẽ hỗ trợ tích cực cho việc cải thiện tỷ lệ này.

Diễn biến CASA vì vậy không chỉ là một chỉ báo của ngành ngân hàng, mà còn phản ánh nhịp vận động của dòng tiền trong toàn bộ nền kinh tế. Khi dòng tiền có xu hướng chậm lại và thận trọng hơn, áp lực không chỉ dừng lại ở chi phí vốn của các ngân hàng mà còn lan rộng tới hoạt động sản xuất, kinh doanh và triển vọng tăng trưởng chung.