Cải tiến bao bì – Chìa khóa nâng sức cạnh tranh cho trái cây Việt Nam trên thị trường xuất khẩu

Hội thảo “Cải tiến bao bì và đóng gói trái cây xuất khẩu” tạo diễn đàn để các bên liên quan trong chuỗi giá trị trái cây cùng đánh giá hiện trạng sử dụng bao bì và đóng gói trong ngành trái cây xuất khẩu của Việt Nam.

Hội thảo có sự tham gia của các nhà hoạch định chính sách, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp xuất khẩu, nhà bán lẻ, đơn vị logistics, nhà cung cấp dịch vụ kỹ thuật và viện nghiên cứu, hội thảo nhằm xác định những thách thức chính, các hạn chế về năng lực, đồng thời nhận diện cơ hội đổi mới và thúc đẩy áp dụng các giải pháp đóng gói tiên tiến và bền vững hơn.

Các đại biểu, nhà hoạch định chính sách, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp xuất khẩu...tham dự Hội thảo (Ảnh: Bích Liên).

Hội thảo “Cải tiến bao bì và đóng gói trái cây xuất khẩu” tạo diễn đàn để các bên liên quan trong chuỗi giá trị trái cây cùng đánh giá hiện trạng sử dụng bao bì và đóng gói trong ngành trái cây xuất khẩu của Việt Nam.

Hội thảo có sự tham gia của các nhà hoạch định chính sách, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp xuất khẩu, nhà bán lẻ, đơn vị logistics, nhà cung cấp dịch vụ kỹ thuật và viện nghiên cứu, hội thảo nhằm xác định những thách thức chính, các hạn chế về năng lực, đồng thời nhận diện cơ hội đổi mới và thúc đẩy áp dụng các giải pháp đóng gói tiên tiến và bền vững hơn.

Các đại biểu tham dự và chụp hình gian hàng tại Hội thảo (Ảnh: Bích Liên).

Thông qua các phiên thảo luận kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm và phân tích chuyên sâu từ các chuyên gia, hội thảo hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu trái cây Việt Nam nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế, giảm thất thoát sau thu hoạch, qua đó tăng cường năng lực cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành.

Cải tiến bao bì – Nền tảng của chuỗi giá trị trái cây xuất khẩu

Mỗi ngày, hàng nghìn tấn trái cây Việt Nam vượt hàng ngàn cây số để đến với người tiêu dùng toàn cầu. Trên hành trình dài ấy, sản phẩm phải đối mặt với nhiệt độ biến động, thời gian vận chuyển kéo dài, va đập cơ học và hàng loạt tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Giữa những rủi ro đó, bao bì – tưởng như chỉ là lớp vỏ bọc đơn giản – lại giữ vai trò quyết định trong bảo vệ chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản, hạn chế tổn thất và nâng sức cạnh tranh của trái cây Việt Nam.

Từ yêu cầu thực tiễn, Hội thảo “Cải tiến bao bì và đóng gói trái cây xuất khẩu” được tổ chức trong khuôn khổ Chương trình Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Nam (GQSP Việt Nam) do SECO (Thụy Sĩ) tài trợ. Sự kiện tạo diễn đàn để các bên trong chuỗi giá trị – từ nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp xuất khẩu đến đơn vị logistics, nhà bán lẻ và viện nghiên cứu – cùng đánh giá hiện trạng sử dụng bao bì, nhận diện thách thức và đề xuất giải pháp đổi mới.

Hội thảo “Cải tiến bao bì và đóng gói trái cây xuất khẩu” (Ảnh: Bích Liên).

Theo ban tổ chức, hội thảo không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc kỹ thuật mà còn thúc đẩy kết nối giữa các đơn vị, tạo tiền đề cho hợp tác sâu rộng hơn sau sự kiện.

Ngành trái cây tăng trưởng mạnh, yêu cầu về bao bì ngày càng cao

Chia sẻ tại hội thảo, bà Đinh Thị Tám, Phó Viện trưởng VIAEP cho biết, 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả ước đạt 7,8 tỷ USD, tăng 18% so với cùng kỳ; dự kiến cả năm đạt 8,5 tỷ USD. Những mặt hàng chủ lực như sầu riêng, thanh long, xoài, bưởi, chanh leo… tiếp tục mở rộng sự hiện diện tại các thị trường cao cấp gồm Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Đông.

Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu kéo theo yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng bao bì, khả năng bảo quản và tiêu chuẩn giảm thất thoát sau thu hoạch. Trong bối cảnh đó, các giải pháp như bao bì thông minh MAP, màng phủ tự nhiên (coating) hay quản lý chuỗi lạnh được xem là yếu tố cốt lõi giúp kéo dài thời gian bảo quản và bảo vệ chất lượng cảm quan của trái cây trong suốt hành trình xuất khẩu.

Bao bì – Từ “vỏ bọc” thành giải pháp công nghệ

Đại diện UNIDO tại Việt Nam, bà Lê Thị Thanh Thảo nhấn mạnh, bao bì không thể được xem chỉ là vật liệu bọc ngoài, mà thực sự là một giải pháp công nghệ. Một bao bì không phù hợp có thể gây ra lượng phát thải lớn hơn nhiều so với chính bao bì đó.

Bà Lê Thị Thanh Thảo- Đại diện UNIDO tại Việt Nam chia sẻ tại Hội thảo. Ảnh- Bích Liên

UNIDO vừa công bố báo cáo “Navigating the Food Loss and Waste Paradox”, đồng xuất bản cùng Đại học Wageningen (WUR) và Tổ chức Bao bì Thế giới (WPO). Báo cáo nêu 5 nguyên tắc thiết kế bao bì nhằm giảm tổn thất thực phẩm, định hướng cho ngành nông sản, gồm :Thiết kế để chứa đựng và bảo vệ sản phẩm; thiết kế để kéo dài thời gian bảo quản; thiết kế hướng đến sự tiện dụng; thiết kế để truyền thông và cung cấp thông tin; Cân bằng giữa giảm tổn thất lương thực và giảm rác thải bao bì.

Những nguyên tắc này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp Việt Nam xây dựng giải pháp bao bì phù hợp hơn với từng nhóm trái cây xuất khẩu.

Thụy Sĩ tiếp tục đồng hành cùng ngành trái cây Việt Nam

Theo ông Andri Meier, Phó Trưởng ban Hợp tác Phát triển – Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam nhận định ngành trái cây tươi Việt Nam tăng trưởng nhanh nhưng vẫn tồn tại những thách thức mang tính hệ thống như:thất thoát sau thu hoạch còn cao, chất lượng chưa đồng đều, chuỗi cung ứng phân mảnh, ứng dụng bao bì và công nghệ tiên tiến còn hạn chế, yêu cầu thị trường về bền vững, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm ngày càng nghiêm ngặt.

Ông Andri Meier, Phó Trưởng ban Hợp tác Phát triển – Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam

Theo ông, những giải pháp được thảo luận tại hội thảo chính là chìa khóa để ngành trái cây Việt Nam nâng tầm giá trị: chia sẻ kiến thức kỹ thuật, triển khai giải pháp bền vững và khuyến khích các mô hình đổi mới. Thụy Sĩ sẽ tiếp tục là đối tác tin cậy, đồng hành cùng Việt Nam trong hành trình xây dựng ngành xuất khẩu nông sản có giá trị gia tăng cao hơn.

Ở góc độ Doanh nghiệp và Hiệp hội, ông Nguyễn Ngọc Minh Thy – Phó Chủ tịch Hiệp hội Bao bì Việt Nam – TGĐ Tổng Công ty in bao bì Liksin cho biết: tỉ lệ tổn thất sau thu hoạch của trái cây tại Việt Nam hiện vẫn ở mức cao, trung bình từ 30 đến 44 phần trăm. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng bao bì thô sơ và quy trình đóng gói, vận chuyển chưa tối ưu. Mặc dù ngành bao bì Việt Nam đã có nhiều bước tiến như đa dạng vật liệu, phát triển màng BE và cải thiện khả năng truy xuất nguồn gốc, khoảng cách với yêu cầu quốc tế vẫn còn đáng kể.

Ông Nguyễn Ngọc Minh Thy – Phó Chủ tịch Hiệp hội Bao bì Việt Nam – TGĐ Tổng Công ty in bao bì Liksin trình bày tham luận tại Hội thảo.

Ông Thy nêu rõ yêu cầu cấp thiết về bao bì bền vững, tích hợp công nghệ theo dõi nhiệt độ bằng RFID hoặc NFC, áp dụng các hệ thống số hóa truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là tiêu chuẩn hóa thiết kế bao bì cho từng thị trường xuất khẩu. Trí tuệ nhân tạo cũng được dự báo sẽ đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu cấu trúc, tối ưu hóa thiết kế và nâng cao trải nghiệm người dùng đối với sản phẩm nông sản đóng gói.

Ông Peter Johnson, trình bày vai trò của bao bì trong việc đảm bảo chất lượng và hiệu quả kinh doanh nông sản tươi. Những phát hiện chính và yêu cầu kỹ thuật đối với bao bì sản phẩm trái cây xuất khẩu.

Bảy nội dung trọng tâm được tập trung thảo luận

Hội thảo xoay quanh 7 chủ đề chính: Vai trò then chốt của bao bì trong chuỗi giá trị trái cây xuất khẩu; Hiện trạng ngành bao bì Việt Nam và khoảng cách kỹ thuật; Yêu cầu kỹ thuật đối với bao bì trái cây xuất khẩu; Giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng bao bì hiệu quả; Xu hướng đổi mới và bao bì bền vững; Ứng dụng vật liệu phủ (coating) kéo dài thời gian bảo quản; Phiên thảo luận mở về định hướng thúc đẩy ngành bao bì phục vụ xuất khẩu nông sản.

Trình bày tham luận về cải tiến bao bì trái cây xuất khẩu, bà Nguyễn Mai Minh Thư- Giám đốc Công ty Bao bì Mai Thư nhấn mạnh mục tiêu nâng cấp bao bì trái cây theo hướng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, coi bao bì như một mắt xích quan trọng của logistics – không chỉ là vật chứa.

Xu hướng toàn cầu cho thấy bao bì giấy dần thay thế nhựa vì an toàn thực phẩm và thân thiện môi trường; các thị trường phát triển áp dụng chuẩn hóa bao bì theo ngành, sử dụng QR/GS1 truy xuất nguồn gốc, yêu cầu thùng chịu ẩm – chịu lực tốt và hạn chế tái sử dụng để tránh lây nhiễm.

Bà Nguyễn Mai Minh Thư- GĐ Công ty Bao bì Mai Thư

Tại Việt Nam, nhiều tồn tại được chỉ ra: túi nilon gây tích ẩm, nhanh hỏng; khay nhựa tái sử dụng tiềm ẩn vi sinh và vi nhựa; thiếu chuẩn chung về đóng gói, thùng yếu dẫn đến tỷ lệ hư hỏng cao. Rủi ro thực tế gồm thùng không đạt chuẩn làm đổ pallet hoặc gây lây nhiễm chéo trong chuỗi lạnh.

Giải pháp đề xuất gồm: sử dụng các loại thùng cải tiến (Corner, Crash-lock, Self-lock), tự động hóa đóng thùng để tăng hiệu suất – vệ sinh, áp dụng thùng 5 lớp chịu lực cao, khay giấy thay cho vật liệu nhựa để giảm dập trái và nâng tính bền vững. Bao bì phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về chịu lực, trưng bày, xếp pallet thẳng và truy xuất bằng QR/GS1.

Lợi ích mang lại là giảm nhân công, giảm hư hỏng, tối ưu 10–20% không gian logistics và đặc biệt là tạo giá trị gia tăng nhờ chuẩn hóa.

Thông điệp cuối cùng kêu gọi hợp tác giữa VINPAS, cơ quan quản lý, viện – trường và doanh nghiệp để xây dựng bộ tiêu chuẩn bao bì nông sản xuất khẩu, hướng đến “chuẩn hóa bao bì là chuẩn hóa niềm tin” và đồng hành cùng UNIDO trong nâng chất ngành hàng Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Thanh Mỹ- Chủ tịch tập đoàn Mỹ Lan và Rynan trình bày tại Hội thảo, ông phân tích sự thay đổi mạnh của kênh phân phối trái cây Việt Nam và chỉ ra nguyên nhân trái cây nội, đặc biệt hàng cắt sẵn, khó phát triển trên kênh online do hạn chế trong khâu đóng gói – bảo quản. Ba nhóm tác nhân khiến trái cây nhanh hư được nêu rõ: vi sinh vật; điều kiện môi trường bất lợi; và đặc tính sinh học sau thu hoạch như hô hấp, enzyme, ethylene.

Phần nền tảng khoa học nhấn mạnh trái cây vẫn tiếp tục hô hấp sau thu hoạch, và tùy nhóm climacteric hay non-climacteric mà tốc độ sinh ethylene khác nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ sản phẩm.

Ông Nguyễn Thanh Mỹ- Chủ tịch tập đoàn Mỹ Lan và Rynan trình bày tại Hội thảo. Ảnh- Bích Liên

Tài liệu so sánh MAP và EMAP, trong đó EMAP tạo trạng thái khí ổn định, giúp bao bì không biến dạng. Các thông số O₂ – CO₂ – N₂ tối ưu, độ ẩm và dải nhiệt độ bảo quản được đề xuất cho nhiều loại trái cây cắt sẵn, cho phép kéo dài hạn sử dụng từ 7 đến 20 ngày.

Quy trình chế biến – đóng gói được mô tả theo chuỗi: tiếp nhận và làm mát → rửa/khử trùng → phân loại → tách vỏ/cắt → rửa/tiệt trùng → đóng gói EMAP. Tài liệu giới thiệu hệ thống khay đa dạng và máy đóng gói MAP/EMAP tích hợp in mã vạch và truy xuất nguồn gốc.

Phần cuối nêu lo ngại về suy giảm côn trùng thụ phấn và cảnh báo rủi ro từ việc lạm dụng hóa chất kích thích trong sản xuất, đồng thời mở ra cơ hội ứng dụng EMAP để nâng chất trái cây cắt sẵn và mở rộng thị trường hiện đại.

Hướng tới chuỗi cung ứng bền vững và giá trị cao hơn

Thông qua các nhóm thảo luận và chia sẻ chuyên môn, hội thảo kỳ vọng thúc đẩy quá trình áp dụng các giải pháp đóng gói tiên tiến, giảm thất thoát sau thu hoạch và nâng cao chất lượng trái cây Việt Nam. Đây cũng là bước đi quan trọng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường thế giới, đồng thời hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng nông sản.

Hội thảo khép lại với kỳ vọng các bên liên quan sẽ tiếp tục hợp tác chặt chẽ nhằm tạo ra hệ sinh thái bao bì – logistics hiện đại, góp phần đưa trái cây Việt Nam vươn xa hơn trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu.

Một số hình ảnh, đại biểu và Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản trao đổi, đặt câu hỏi tại Hội thảo: