TP. Hồ Chí Minh: Tự hào 5 năm phát triển văn hóa đọc, bứt phá chuyển đổi số

Đại biểu dự Hội nghị

Theo đó, Hội nghị tổng kết do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM tổ chức ngày 10/12/2025 tại phường Bà Rịa, là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, đánh giá những hiệu quả đạt được và định hướng cho giai đoạn mới.

Tự hào hành trình 5 năm lan tỏa văn hóa đọc

Hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện Đề án “Phát triển văn hóa đọc” giai đoạn 2021–2025 cho thấy văn hóa đọc đã trở thành hoạt động quen thuộc trong đời sống cộng đồng, đặc biệt trong học sinh và thanh thiếu niên. Nhiều mô hình, hoạt động sáng tạo và nỗ lực đổi mới phương thức phục vụ đã giúp việc đọc lan tỏa sâu rộng hơn.

TP.HCM đã triển khai nhiều mô hình và cách làm hiệu quả nhằm nuôi dưỡng thói quen đọc sách trong thanh thiếu niên, học sinh – sinh viên, công nhân và người dân ở khu vực nông thôn.

Trong 6 tháng đầu năm 2025, hệ thống thư viện toàn thành phố ghi nhận hơn 13,8 triệu lượt truy cập trực tuyến. Khoảng 6 triệu trang tài liệu đã được số hóa; thẻ bạn đọc điện tử, quét QR Code, sách nói và tài liệu hỗ trợ người khiếm thị được đưa vào vận hành, tạo ra môi trường đọc rộng mở, tiện lợi và bình đẳng hơn.

Các mô hình khuyến đọc như S.Hub, S.Hub Kids, thư viện lưu động, tủ sách cộng đồng, cùng chương trình “Trường học đến với thư viện” tiếp tục phát huy tác dụng, thu hút đông đảo học sinh, phụ huynh và giáo viên. Nhiều hoạt động bổ trợ như STEM, Robotics, thi năng khiếu đã giúp thư viện trở thành không gian sáng tạo và tương tác, không chỉ là nơi đọc sách.

Văn hoá đọc trở thành nét đẹp Văn hoá của tất cả mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội. Ảnh- Bích Liên

Không gian văn hóa đọc: từ một thành phố mở rộng thành hệ sinh thái liên vùng

Một điểm nổi bật trong giai đoạn 2021–2025 là sự mở rộng không gian quản lý thư viện ra ngoài ranh giới hành chính trước đây. Việc kết nối với Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương hình thành hệ thống thư viện liên vùng, đa tầng và đa đối tượng – mô hình hiếm gặp ở cấp địa phương trên cả nước.

Hiện TP.HCM có 3 thư viện cấp tỉnh với quy mô lớn và chức năng đặc thù:

Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM: Trung tâm chuyển đổi số mạnh mẽ với hàng triệu lượt truy cập tài liệu điện tử.

Bảo tàng – Thư viện tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu: Hơn 527.740 bản sách, kho dữ liệu báo – tạp chí đồ sộ, 12 kho sách cơ sở; mạng lưới 143 thư viện tuyến cơ sở vươn đến tận vùng hải đảo.

Thư viện tỉnh Bình Dương: Phát triển mạnh mô hình “Ánh sáng tri thức”, phục vụ công nhân và lao động trẻ trong các khu công nghiệp.

Sự liên thông giữa ba đơn vị giúp bổ sung tài nguyên, nhân lực, kinh nghiệm quản trị, tạo thành hệ sinh thái thư viện phong phú bậc nhất cả nước.

Giai đoạn 2026–2030, Sở VH-TT TP.HCM xác định mục tiêu tiếp tục xây dựng và phát triển thói quen, nhu cầu, kỹ năng và phong trào đọc sách trong mọi tầng lớp nhân dân.

Chuyển đổi số: “cú nhảy vọt” thay đổi diện mạo thư viện

TP.Hồ Chí Minh xem chuyển đổi số là trụ cột của phát triển văn hóa đọc. Thư viện Khoa học Tổng hợp duy trì tốc độ số hóa hàng triệu trang tài liệu mỗi năm; áp dụng AI xử lý dữ liệu, sản xuất sách nói, tạo thẻ bạn đọc trực tuyến; liên thông phần mềm quản lý giữa các thư viện.

Riêng 6 tháng đầu 2025, hệ thống phục vụ gần 7 triệu lượt tài liệu điện tử, phản ánh sự thay đổi rõ rệt nhu cầu tiếp cận sách của người dân thời đại số.

Các thư viện Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương cũng tăng tốc chuyển đổi số, từ xây dựng thư viện điện tử đến chuẩn hóa nghiệp vụ theo DDC, MARC21, AACR2. Qua đó hình thành nền tảng để xây dựng Thư viện số liên vùng theo tiêu chuẩn quốc tế.

Tiếp cận bình đẳng: đưa tri thức đến mọi cộng đồng

Một trong những thành công được ghi nhận là khả năng mở rộng phục vụ đến các nhóm ít cơ hội tiếp cận. Xe thư viện lưu động về vùng sâu, vùng xa; phòng đọc cho người khiếm thị; các chương trình đọc trong trại giam, đồn biên phòng; phục vụ công nhân trong khu công nghiệp… đều được duy trì hiệu quả.

Không gian sáng tạo như S.Hub, S.Hub Kids; các sân chơi mùa hè, thử nghiệm STEM và nghệ thuật đã thay đổi cách người trẻ tìm đến thư viện – không chỉ đọc mà còn trải nghiệm và sáng tạo.

Phong trào tủ sách gia đình, dòng họ, tủ sách cộng đồng phát triển mạnh; mô hình thư viện tư nhân như Vườn sách Hồng Ngọc ra đời; doanh nghiệp tham gia xã hội hóa ngày càng nhiều. Tất cả cho thấy văn hóa đọc đang dần chuyển từ “thư viện phục vụ” sang “cộng đồng tham gia cùng xây dựng”.

Bên cạnh các kết quả nổi bật, báo cáo cũng chỉ ra nhiều hạn chế: thói quen đọc chưa bền vững trong một bộ phận người dân; cơ sở vật chất thư viện cấp xã, phường xuống cấp; kinh phí phân bổ chưa đồng đều; nhân lực CNTT còn thiếu và yếu.

Độc giả trong một buổi giao lưu về văn hóa đọc tại Đường sách TP Hồ Chí Minh.

Hội nghị xác định 6 nhóm định hướng trọng tâm cho giai đoạn 2026–2030:

Kiện toàn hệ thống thư viện theo mô hình tinh gọn sau sáp nhập; Đầu tư mạnh mẽ chuyển đổi số; Nâng cấp cơ sở vật chất và chuẩn hóa thiết bị; Xây dựng mô hình đọc phù hợp từng nhóm đối tượng; Đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác liên vùng; Tăng cường phối hợp thư viện – nhà trường – đoàn thể nhằm hình thành thói quen đọc bền vững.

Nhiều tập thể, cá nhân được UBND Thành phố và Sở Văn hóa và Thể thao khen thưởng, góp phần tôn vinh những nỗ lực thầm lặng trong hành trình lan tỏa tri thức.

Các cá nhân nhận Bằng khen của UBND TP.HCM

5 tập thể nhận Bằng khen của UBND TP.HCM

Các cá nhân nhận Giấy khen của Giám đốc Sở VH-TT TP.HCM

Sở Văn hóa và Thể thao TP.Hồ Chí Minh đề xuất Chính phủ:Ưu tiên đầu tư phát triển văn hóa đọc và thư viện số;Có cơ chế đầu tư trọng điểm cho thư viện trung tâm;Miễn/giảm thuế thiết bị chuyên dụng;Ban hành chuẩn dữ liệu và hệ thống liên thông; Xây dựng chương trình đào tạo nhân lực công nghệ cho ngành thư viện

Đối với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở kiến nghị xây dựng Thư viện số quốc gia liên thông, ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật, hỗ trợ số hóa tài liệu quý và tăng cường hợp tác quốc tế.

Giai đoạn 2021–2025 khép lại với nhiều dấu ấn vượt kỳ vọng. Chuyển đổi số, mở rộng không gian đọc và sự tham gia tích cực của cộng đồng đã tạo nền móng quan trọng để TP.Hồ Chí Minh tiếp tục hướng đến mục tiêu xây dựng xã hội học tập, nâng cao chất lượng đời sống tinh thần và củng cố hệ sinh thái văn hóa đọc vững bền cho thế hệ mai sau.