Không chỉ là câu chuyện giảm một khoản chi
Ngày 17/8/2026, HĐND tỉnh Cà Mau thông qua nghị quyết quy định chính sách miễn phí sách giáo khoa cho học sinh, học viên trên địa bàn tỉnh. Chính sách được thực hiện theo lộ trình, bắt đầu từ học sinh tiểu học trong năm học 2026–2027, mở rộng đến THCS vào năm học 2027–2028 và THPT vào năm học 2028–2029.
Theo lộ trình này, sau ba năm học, học sinh phổ thông trên địa bàn tỉnh sẽ được sử dụng sách giáo khoa miễn phí.
Năm học đầu tiên, Cà Mau dự kiến bố trí gần 29 tỷ đồng để thực hiện chính sách đối với học sinh tiểu học. Khi mở rộng đến cả ba cấp học, tổng nguồn lực dành cho chính sách dự kiến lên tới hơn 90 tỷ đồng.
Với mỗi gia đình, việc không phải mua một bộ sách giáo khoa vào đầu năm học rõ ràng là một khoản chi phí được giảm bớt. Còn đối với những gia đình có nhiều con đi học, khoản tiết kiệm ấy càng có ý nghĩa.
 |
| Học sinh tiểu học sử dụng sách giáo khoa trong giờ học. (Ảnh minh họa) |
Anh Lê Tiến Dũng, phường An Xuyên, có hai con đang học tiểu học, cho biết gia đình còn nhiều khó khăn khi anh làm nghề chạy xe ôm, vợ là công nhân. “Hai con cùng học tiểu học nên mỗi đầu năm học gia đình cũng phải lo khá nhiều khoản. Được Nhà nước hỗ trợ sách giáo khoa, gia đình tôi sẽ bớt được một phần chi phí, nhất là trong lúc cuộc sống còn nhiều khó khăn. Tôi thấy đây là chính sách rất thiết thực”, anh Dũng chia sẻ.
Nhưng nếu chỉ nhìn chính sách dưới góc độ hỗ trợ tài chính cho phụ huynh thì có lẽ chưa đủ. Điểm đáng chú ý trong cách làm của Cà Mau nằm ở chính phương thức thực hiện: Nhà nước đầu tư mua sách, đưa vào thư viện trường để học sinh mượn sử dụng, sau đó hoàn trả. Nói cách khác, đây không phải câu chuyện mỗi học sinh được nhận một bộ sách để sở hữu.
Khi một bộ sách do cha mẹ mua cho con, học sinh thường có tâm lý xem đó là tài sản của gia đình. Nhưng với cuốn sách được mượn từ thư viện nhà trường, mối quan hệ hoàn toàn khác: các em được quyền sử dụng nhưng phải có trách nhiệm giữ gìn và hoàn trả, để tiếp tục phục vụ những học sinh khác.
Sự khác biệt tưởng như rất nhỏ ấy lại tạo ra một bài học giáo dục đáng chú ý: “Giúp các em nâng cao ý thức giữ gìn tài sản chung”.
Chị Nguyễn Thị Hồng, ở xã Lý Văn Lâm, có con đang học lớp 4, cho rằng việc học sinh được mượn sách giáo khoa từ nhà trường không chỉ giúp gia đình giảm thêm một khoản chi phí vào đầu năm học, mà còn là cách để các em hình thành ý thức giữ gìn tài sản chung. “Khi biết đây là sách của nhà trường, mình mượn để học rồi cuối năm phải trả lại cho các bạn khác sử dụng, tôi nghĩ các con sẽ có ý thức hơn trong việc giữ gìn. Qua một cuốn sách, các con cũng hiểu rằng có những thứ mình được sử dụng nhưng không phải là tài sản của riêng mình, nên phải biết trân trọng và có trách nhiệm với nó”, chị Hồng chia sẻ.
Giá trị cho nhiều thế hệ
Trong mô hình Cà Mau đang thực hiện, Một cuốn sách, một cuốn sách được giữ gìn tốt không chỉ có giá trị với học sinh đang cầm nó trên tay. Sau khi hoàn thành một năm học, cuốn sách ấy sẽ được trả về thư viện và tiếp tục đến với một học sinh khác.
Từ đó, việc giữ gìn sách không còn là câu chuyện của riêng mỗi em. Một trang sách bị xé, một cuốn sách bị làm mất hay hư hỏng cũng có thể ảnh hưởng đến người sẽ sử dụng nó sau này. Ngược lại, một cuốn sách được giữ gìn cẩn thận có thể tiếp tục phục vụ hiệu quả nhiều học sinh khác.
 |
HĐND tỉnh Cà Mau thông qua nghị quyết về chính sách miễn phí sách giáo khoa cho học sinh, học viên trên địa bàn tỉnh. |
Đây là điểm khác biệt đáng chú ý của mô hình mượn – trả. Học sinh không chỉ được trao một cuốn sách để học, mà còn được đặt vào một mối quan hệ trách nhiệm với những người chưa xuất hiện trong lớp học của mình. Các em sử dụng hôm nay nhưng phải nghĩ đến người sử dụng ngày mai.
“Miễn phí” ở đây không có nghĩa là giá trị của cuốn sách bằng không. Hiệu quả của chính sách cũng không chỉ được tính bằng số học sinh được miễn tiền mua sách trong một năm, mà còn phải được nhìn qua số lần và số năm mỗi cuốn sách được sử dụng. Khi đó, cùng một khoản đầu tư ngân sách nhưng tạo ra giá trị cho nhiều thế hệ.
Khi sách giáo khoa trở thành tài sản dùng chung, việc quản lý cũng đặt ra những yêu cầu mới. Nhà trường phải tổ chức mượn – trả, theo dõi số lượng, kiểm tra tình trạng và bảo quản sách; đồng thời có phương án bổ sung những cuốn bị mất hoặc hư hỏng. Với học sinh và phụ huynh, “miễn phí” cũng không có nghĩa là có thể sử dụng tùy ý. Nếu làm mất hoặc hư hỏng do lỗi chủ quan, người sử dụng phải có trách nhiệm bồi hoàn theo quy định.
Cà Mau không phải địa phương duy nhất hướng đến miễn phí sách giáo khoa. Theo lộ trình chung của Trung ương, mục tiêu là từ năm học 2029–2030, học sinh phổ thông trên cả nước được sử dụng sách giáo khoa miễn phí. Tuy nhiên, Cà Mau đã chủ động đi trước lộ trình này, bắt đầu từ tiểu học trong năm học 2026–2027 và từng bước mở rộng đến THCS, THPT.
Để chuẩn bị cho chính sách, ngay sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 271/2026/NĐ-CP ngày 3/7/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Cà Mau đã triển khai các nội dung liên quan, chuẩn bị thực hiện từ năm học 2026–2027. Đây cũng là thời điểm cả nước bắt đầu sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tổ chức nguồn sách dùng chung trong nhà trường.
Từ một chính sách hỗ trợ chi phí học tập, Cà Mau đang hình thành một nguồn sách giáo khoa dùng chung trong các trường học. Giá trị của chính sách vì thế không chỉ nằm ở số tiền phụ huynh được giảm, mà còn ở cách nguồn lực công được đầu tư để phục vụ học sinh hôm nay và những thế hệ học sinh tiếp theo.
