Cà Mau siết quản lý đội tàu, chống khai thác IUU thực chất

Chống khai thác IUU (khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định) đang được Cà Mau đặt trong yêu cầu xử lý thực chất, không báo cáo hình thức, không né tránh trách nhiệm. Kế hoạch mới của UBND tỉnh hướng tới kiểm soát chặt đội tàu, minh bạch nguồn gốc thủy sản và ngăn chặn vi phạm ngay từ trong bờ.

Cà Mau triển khai kế hoạch mới nhằm kiểm soát chặt hoạt động khai thác và khắc phục các khuyến nghị của EC.

Chống khai thác IUU gắn với trách nhiệm cụ thể

UBND tỉnh Cà Mau vừa ban hành Kế hoạch số 488 ngày 16/8/2026 về tập trung thực hiện nhiệm vụ chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, đồng thời khắc phục các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC). Kế hoạch được triển khai trên cơ sở thực hiện Quyết định số 1516/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ cùng các văn bản chỉ đạo liên quan. Mục tiêu đặt ra là tiếp tục khắc phục kịp thời những vấn đề được nêu sau đợt kiểm tra lần thứ 5 của Đoàn thanh tra EC; ngăn chặn, giảm thiểu và tiến tới loại bỏ hoạt động khai thác IUU.

Một yêu cầu được nhấn mạnh là chấm dứt tình trạng tàu cá, ngư dân của tỉnh khai thác hải sản trái phép tại vùng biển nước ngoài. Đây cũng là một trong những nội dung gắn trực tiếp với mục tiêu tháo gỡ cảnh báo “Thẻ vàng”, hướng tới phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm và tăng khả năng hội nhập quốc tế.

Điểm đáng chú ý trong kế hoạch lần này là nguyên tắc “không báo cáo hình thức, không bao biện, không né tránh trách nhiệm”. Các tồn tại phải được nhận diện đầy đủ, có giải pháp, lộ trình và trách nhiệm cụ thể. Những hồ sơ khép lại nhưng không đủ căn cứ cũng phải được xem xét, xử lý lại theo quy định.

Yêu cầu này cho thấy công tác chống khai thác IUU không chỉ dừng ở việc hoàn thành đầu việc hành chính. Hiệu quả được đặt vào kết quả thực tế, từ việc kiểm soát tàu cá đến xử lý vi phạm và khả năng truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Quản lý tàu cá bằng dữ liệu đúng, đủ và liên thông

Trong các nhóm nhiệm vụ năm 2026, quản lý đội tàu được đặt ở vị trí trọng tâm. Cà Mau yêu cầu rà soát toàn bộ tàu cá trên địa bàn, từ tình trạng đăng ký, đăng kiểm, cấp phép đến những tàu đã chuyển nhượng, mua bán, xóa đăng ký hoặc chưa lắp thiết bị giám sát hành trình. Các trường hợp không đủ điều kiện hoạt động khai thác phải được quản lý chặt chẽ và xử lý theo quy định. Danh sách tàu không đủ điều kiện cũng được yêu cầu niêm yết công khai tại địa phương.

Dữ liệu được xác định là nền tảng quản lý. Thông tin về tàu cá, xử lý vi phạm và truy xuất nguồn gốc phải bảo đảm “đúng - đủ - sạch - sống”, được cập nhật liên tục và thống nhất với Trung ương. Việc đối chiếu giữa cơ sở dữ liệu tàu cá quốc gia, dữ liệu đăng ký, đăng kiểm, cấp phép, thiết bị VMS, dữ liệu dân cư và thông tin xuất, nhập bến được đặt ra nhằm hạn chế khoảng trống trong quản lý.

Cùng với đó, tỉnh tổ chức trực ban 24/7 để theo dõi hoạt động tàu cá thông qua hệ thống giám sát hành trình. Những tàu hoạt động gần ranh giới, vượt ranh giới hoặc mất tín hiệu kết nối phải được giám sát, xác minh và xử lý theo quy định.

Không khó để nhận ra, khi dữ liệu giữa các khâu còn chênh lệch, việc kiểm soát một hành trình khai thác sẽ khó bảo đảm tính liên tục. Vì vậy, yêu cầu tổng rà soát và đối khớp dữ liệu trong kế hoạch lần này có ý nghĩa quan trọng hơn một thao tác kỹ thuật đơn thuần.

Cà Mau tăng cường kiểm soát sản lượng, dữ liệu khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản từ cảng đến xuất khẩu.

Truy xuất nguồn gốc thủy sản từ cảng đến xuất khẩu

Cùng với quản lý tàu cá, Cà Mau yêu cầu kiểm soát chặt hoạt động bốc dỡ sản phẩm khai thác và xử lý các trường hợp thực hiện không đúng quy định.

Việc kiểm soát tàu cá ra vào cảng, giám sát sản lượng bốc dỡ, đối chiếu nhật ký khai thác và nhật ký chuyển tải với dữ liệu VMS được đặt trong chuỗi quản lý thống nhất. Tỉnh cũng yêu cầu kiểm tra toàn bộ các lô hàng thủy sản khai thác xuất khẩu sang thị trường châu Âu của doanh nghiệp trên địa bàn.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT và nhật ký khai thác điện tử eLogbook tiếp tục được triển khai nhằm tăng tính minh bạch, hợp pháp của sản phẩm. Từ tàu cá, cơ sở thu mua, cảng cá đến doanh nghiệp chế biến đều được yêu cầu tham gia vào quá trình kiểm soát thông tin.

Cách tiếp cận này đặt vấn đề truy xuất nguồn gốc thủy sản trong một chuỗi liên hoàn. Nếu một mắt xích thiếu dữ liệu hoặc thông tin không thống nhất, khả năng kiểm chứng nguồn gốc sản phẩm sẽ bị ảnh hưởng.

Xử lý vi phạm và mở đợt cao điểm chống khai thác IUU

Kế hoạch cũng yêu cầu rà soát, xử lý 3 tàu cá liên quan đến ngư dân của tỉnh vi phạm vùng biển nước ngoài. Đồng thời, 3 vụ án hình sự đã khởi tố liên quan đến các tàu cá bị Malaysia bắt giữ tiếp tục được đưa ra truy tố, xét xử theo quy định.

Các hồ sơ đã khép phải được rà soát lại, bảo đảm đầy đủ căn cứ pháp lý và đúng trình tự, thủ tục. Trường hợp phát hiện việc khép hồ sơ không đủ căn cứ phải xử lý lại và xem xét trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, nhất là người đứng đầu.

Song song với xử lý vi phạm, Cà Mau mở đợt cao điểm chống khai thác IUU, tập trung giải quyết những tồn tại kéo dài và quản lý chặt nhóm tàu cá có nguy cơ cao. Việc kiểm điểm trách nhiệm cũng được đặt ra đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân không hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Ngoài các biện pháp trước mắt, tỉnh còn xây dựng nhiệm vụ dài hạn về chuyển đổi nghề, bảo vệ nguồn lợi, nâng cấp hạ tầng nghề cá, phát triển nuôi trồng thủy sản và kiện toàn bộ máy quản lý chuyên ngành.

Với góc độ dài hạn, hiệu quả của kế hoạch sẽ không nằm ở số lượng văn bản hay báo cáo được hoàn thành, mà ở khả năng kiểm soát thực chất từng tàu cá, từng hành trình khai thác và từng lô hàng thủy sản. Khi trách nhiệm được gắn với dữ liệu và kết quả cụ thể, mục tiêu phát triển nghề cá bền vững mới có thêm nền tảng để thực hiện.