Phát triển nghề cá hiện đại: Không thể quên người lao động

Những năm gần đây, nhiều quốc gia châu Á đã tăng cường đầu tư vào các hệ thống giám sát nghề cá hiện đại như định vị vệ tinh, nhận dạng tự động (AIS) và nền tảng theo dõi hành trình tàu cá theo thời gian thực. Những công nghệ này giúp cơ quan quản lý kiểm soát tốt hơn hoạt động khai thác trên biển, hạn chế tình trạng đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), đồng thời góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản đang chịu áp lực ngày càng lớn.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ giám sát được xem là bước tiến quan trọng trong quản trị nghề cá tại khu vực. Nhờ dữ liệu thời gian thực, các cơ quan chức năng có thể theo dõi vị trí, tốc độ và lộ trình hoạt động của tàu cá, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lợi và thực thi pháp luật trên biển.

Tuy nhiên, theo nhiều nghiên cứu quốc tế về thủy sản và lao động, phần lớn các giải pháp công nghệ hiện nay vẫn tập trung vào việc theo dõi phương tiện khai thác hơn là bảo vệ con người làm việc trên các con tàu. Trong khi hoạt động của tàu cá ngày càng minh bạch, điều kiện lao động, thời gian làm việc và quyền lợi của ngư dân vẫn là những lĩnh vực khó kiểm chứng.

Theo ước tính của Tổ chức Lao động Quốc tế, ngành thủy sản toàn cầu hiện tạo việc làm trực tiếp cho khoảng 58 triệu lao động, trong đó châu Á chiếm tỷ trọng lớn nhất nhờ vai trò trung tâm của khu vực trong hoạt động khai thác và nuôi trồng thủy sản.

Nhiều báo cáo quốc tế trong những năm qua đã ghi nhận tình trạng lao động cưỡng bức, thời gian làm việc kéo dài, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn và khó tiếp cận các cơ chế hỗ trợ pháp lý trên một số đội tàu khai thác xa bờ. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động mà còn tác động trực tiếp đến tính minh bạch và bền vững của chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu.

Các chuyên gia cho rằng cùng với quá trình hiện đại hóa nghề cá, công nghệ cần được ứng dụng sâu hơn trong lĩnh vực bảo vệ lao động. Những giải pháp như hệ thống liên lạc khẩn cấp trên biển, cơ sở dữ liệu lao động điện tử, công cụ kiểm tra điều kiện làm việc từ xa hay cơ chế chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới có thể giúp tăng cường khả năng giám sát và bảo vệ ngư dân.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ thủy sản toàn cầu tiếp tục gia tăng, áp lực khai thác trên biển cũng ngày càng lớn. Điều đó đòi hỏi các quốc gia không chỉ chú trọng quản lý sản lượng hay đội tàu mà còn phải bảo đảm các tiêu chuẩn lao động, an toàn và phúc lợi cho lực lượng trực tiếp tạo ra nguồn cung thực phẩm từ đại dương.

Theo các chuyên gia, một ngành thủy sản hiện đại và có trách nhiệm không chỉ được đánh giá bằng hiệu quả kiểm soát nguồn lợi hay năng lực chống khai thác bất hợp pháp, mà còn phải được đo lường bằng khả năng bảo đảm môi trường làm việc an toàn, minh bạch và công bằng cho hàng triệu ngư dân. Đây được xem là yếu tố quan trọng để xây dựng chuỗi cung ứng thủy sản bền vững trong dài hạn.